امام امت

واژه مرکب امام امت، لقبی برای حضرت امام خمینی (ره) بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران مورد استفاده قرار گرفت. استفاده از این عنوان برای اشاره به امام خمینی (ره)، دو مفهوم ویژه امام و امت را که از واژگان سیاسی ادبیات شیعه است، به ذهن متبادر می‌نماید.

طبق تعریف امت به جمعتی گفته می‌شود که پیغمبری به سوی آنها آمده باشد. یا گروهی که به پیغمبری ایمان آورده‌‌اند. بر این اساس شاید بتوان پیروان هر دینی را در هر کجای دنیا که ساکن باشند، امت آن دین نامید، چنان‌که شریعتی توصیف می‌کند:

«امت جامعه‌ای است که در هیچ سرزمینی ساکن نیست. امت جامعه‌ای است که بر مبنای هیچ تشابهی در کار و شکل زندگی و درآمد شکل نیافته است. امت عبارت است از جامعه‌ای که افراش، تحت [هدایت] یکم رهبری بزرگ و متعالی، مسؤولیت پیشرفت و کمال افراد جامعه را، با خون و اعتقاد و حیات خود حس می‌کنند...».

از این نظر امت به سوی «کمال مطلق» در حرکت است.

چنان‌که از تعریف امت مشخص است، هر امتی تحت هدایت یک رهبر به مقصد مورد نظرش که دین برایش نشان داده است، در حال حرکت است. وجود امام و رهبر در اعتقاد شیعی ضروری است. از جمله دلایل شیعه بر وجوب و وجود امام «قاعده لطف» است که به عنوان دلیل عقلی مطرح می‌شود. بر اساس این قاعده بر خداوند واجب است که از راه لطف و رحمت بر بندگان خود، پیامبران و اگرنه امامانی را در میان بندگان گسیل دارد و آن‌ها را بدون رهبر و هدایت‌کننده رها نسازد.

دلایل دیگر که دلایل نقلی وجود امام نامیده می‌شوند، به استناد آیاتی از قرآن و احادیثی از پیامبر اسلام (ص) ایراد می‌شوند. به اعتقاد شیعه آیـﺔ ولایت (مائده: 55)، آیه تطهیر (احزاب: 33)، آیه اطاعت اولی‌الامر (نساء: 59) و آیه مودت فی القربی (شورا: 33) در قرآن اشاره صریح به وجوب امام در بین امت دارد. همچنین احادیص انذار، منزلت، ثقلین و غدیر، نه تنها به وجوب امامت بلکه به امامت علی (ع) اشاره و تأکید دارند.

بر اساس چنان دلایلی، نظام فکری شیعه معتقد به وجود دوازده امام منصوب و معصوم است که حضرت علی (ع) به عنوان اولین آنان از سوی خدا و با ابلاغ پیامبر و یازده امام دیگر یکی پس از دیگری منصوب شده‌اند و سُکان رهبری امت را به دست گرفته‌اند. پس از غیبت امام دوازدهم امامت و رهبری امت توسط ولی‌فقیه ادامه می‌یابد.

پس از پیروزی انقلاب، حضرت امام خمینی (ره) که رهبری مردم را بر عهده داشتند، با لقب «امام» و از این لحاظ که امامت مردمی را به عهده داشتند که همگی یک امت واحد به شمار می‌آمدند، امام امت نامیده شدند.

نیز نگاه کنید به

• انقلاب اسلامی ایران
• امام خمینی (ره)
• اسلام

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1401)، درآمدی بر دانشنامه انقلاب اسلامی، موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

خیراله خیری اصل