سیزده بدر: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۹

سیزد به در، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشن‌های نوروزی و در سیزده فروردین.

در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانه‌های خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ می‌روند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها و زیر درختان باغ به بازی و شادی می‌گذرانند^[۱]. از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانه‌ها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر^*، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده می‌شود. ایرانیان باستان در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش می‌کردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند^[۲].

در باره خاستگاه سیزده به در نظرهایی گوناگون داده‌اند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یک‌شنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشن‌های قدیم آریایی^[۳]؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی^[۴]؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده^[۵]؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی^[۶] و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته^[۷] انگاشته‌اند.

سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازی‌های مختلف، به ویژه تاب‌ بازی می‌گذرانند و سبزه‌های رویانده برای عید را از خانه بیرون می‌برند و به آب می‌افکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی درسال نو دو «رشته» سبز علف‌های صحرایی را با گره به هم پیوند می‌زنند^[۸]، و آنانی هم که به نحوست سیزده نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانه خود دور می‌کنند^[۹]^[۱۰]^[۱۱].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89.
↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 92.
↑ بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامه فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.
↑ فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.
↑ فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.
↑ بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: نشر چشمه 1376ش.
↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.
↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 98، 109.
↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89- 103.
↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366.
↑ فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 70- 72.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

[1] بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89.

[2] بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 92.

[3] بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامه فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.

[4] فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.

[5] فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.

[6] بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: نشر چشمه 1376ش.

[7] بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.

[8] بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 98، 109.

[9] بلوکباشی، علی. نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89- 103.

[10] مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366.

[11] فره‌وشی، بهرام. جهان‌ فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 70- 72.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سیزد به در'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشن‌های نوروزی و در سیزدة فروردین.
+'''[[سیزده بدر|سیزد به در]]'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشن‌های نوروزی و در سیزده فروردین.
-در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانه‌های خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ می‌روند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها و زیر درختان باع به بازی و شادی می‌گذرانند.<sup>1</sup> از این رو سیزدة نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانه‌ها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر<sup>*</sup>، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده می‌شود. ایرانیان باستان در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش می‌کردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند.<sup>2</sup>
+در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانه‌های خود بیرون و به دَر یعنی دشت و [[باغ]] می‌روند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها و زیر درختان [[باغ]] به بازی و شادی می‌گذرانند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89.</ref>. از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانه‌ها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر<sup>*</sup>، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده می‌شود. [[ایران باستان|ایرانیان باستان]] در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش می‌کردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 92.</ref>.
-در بارة خاستگاه سیزده به در نظرهایی گوناگون داده‌اند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یک‌شنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشن‌های قدیم آریایی<sup>3</sup>؛ تمثیلی از هزارة 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی<sup>4</sup>؛ «روز ویژة طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده<sup>5</sup>؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<sup>6</sup> و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته<sup>7</sup> انگاشته‌اند.
+در باره خاستگاه [[سیزده بدر|سیزده به در]] نظرهایی گوناگون داده‌اند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یک‌شنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشن‌های قدیم آریایی<ref>بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامه فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.</ref>؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی<ref>فره‌وشی، بهرام. '''''جهان‌ فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.</ref>؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده<ref>فره‌وشی، بهرام. '''''جهان‌ فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.</ref>؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<ref>بهار، مهرداد. از '''''اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: نشر چشمه 1376ش.</ref> و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.</ref> انگاشته‌اند.
-سیزدة نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازی‌های مختلف، به ویژه تاب‌ بازی می‌گذرانند و سبزه‌های رویانده برای عید را از خانه بیرون می‌برند و به آب می‌افکنند و دختران جوان به نشانة پیوند زناشویی درسال نو دو «رشتة» سبز علف‌های صحرایی را با گره به هم پیوند می‌زنند<sup>8</sup>، و آنانی هم که به نحوست سیزدة نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانة خود دور می‌کنند.
+سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازی‌های مختلف، به ویژه تاب‌ بازی می‌گذرانند و سبزه‌های رویانده برای عید را از خانه بیرون می‌برند و به آب می‌افکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی درسال نو دو «رشته» سبز علف‌های صحرایی را با گره به هم پیوند می‌زنند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 98، 109.</ref>، و آنانی هم که به نحوست سیزده نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانه خود دور می‌کنند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، ص 89- 103.</ref><ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366.</ref><ref>  فره‌وشی، بهرام. '''''جهان‌ فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص 70- 72.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''''مآخذ:'''''
+* [[ایران باستان]]
+* [[سبزه نوروزی]]
-.      بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشن‌نوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380ش، 89.
+== '''''مآخذ''''' ==
+<references />
-.      همان، 92.
-.      بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامة فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.
-.      فره‌وشی، بهرام. '''''جهان‌ فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، 69.
-.      همو، 110.
-.      بهار، مهرداد. از '''''اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: نشر چشمه 1376ش.
-.      بلوکباشی، همانجا، 90- 91.
-.      همو، 98، 109.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 علی بلوکباشی
+[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
+[[رده:مردم شناسی]]