پرش به محتوا

برزخ: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۴۶ ویرایش‌ها
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۴۶ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''برزخ،''' به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است<ref>راغب اصفهانی. '''''مفردات'''''. ماده برزخ.</ref>. این واژه در قرآن در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:  
'''برزخ،''' به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است<ref>راغب اصفهانی. '''''مفردات'''''. ماده برزخ.</ref>. این واژه در [[قرآن]] در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:  


1ـ «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند»<ref>قرآن کریم، سوره فرقان، آیه 53.</ref>.  
# «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند»<ref>قرآن کریم، سوره فرقان، آیه 53.</ref>.
# «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند»<ref>قرآن کریم، سوره الرحمن، آیه 20.</ref>.
# «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند»<ref>قرآن کریم، سوره مومنون، آیه 100.</ref>.


2ـ «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند»<ref>قرآن کریم، سوره الرحمن، آیه 20.</ref>.
اصطلاح «[[اعراف]]» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان [[بهشت]] و دوزخ است. برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد<ref>'''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.</ref>.  
 
3ـ «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند»<ref>قرآن کریم، سوره مومنون، آیه 100.</ref>.
 
اصطلاح «اعراف» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان بهشت و دوزخ است. برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد<ref>'''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.</ref>.  


برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:  
برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:  
خط ۱۴: خط ۱۲:
برزخ در معانی زیر به کار رفته است:
برزخ در معانی زیر به کار رفته است:


# زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/394.</ref><ref>راغب، '''''مفردات'''''. 41.</ref><ref>لاهیجی، عبدالرزاق، '''گوهر مراد'''. 474.</ref>؛
# زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و [[آخرت]] است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/394.</ref><ref>راغب، '''''مفردات'''''. 41.</ref><ref>لاهیجی، عبدالرزاق، '''گوهر مراد'''. 474.</ref>؛
# گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/294.</ref><ref>طبرسی، '''''تفسیر مجمع‌البیان'''''. 7/118.</ref>؛
# گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و [[آخرت]] است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/294.</ref><ref>طبرسی، '''''تفسیر مجمع‌البیان'''''. 7/118.</ref>؛
# مانع بین دوزخ و بهشت<ref>تهانوی، '''''کشف اصطلاحات.''''' 1/114.</ref>.
# مانع بین دوزخ و [[بهشت]]<ref>تهانوی، '''''کشف اصطلاحات.''''' 1/114.</ref>.


=== از دیدگاه فلسفی – عرفانی ===
=== از دیدگاه فلسفی – عرفانی ===
خط ۲۶: خط ۲۴:


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
* [[اسلام]]
* [[اعراف]]
* [[بهشت]]
* [[آخرت]]


== مآخذ ==
== مآخذ ==
خط ۳۵: خط ۳۹:
== نویسندگان مقاله ==
== نویسندگان مقاله ==
اصغر دادبه و سید حسن امین
اصغر دادبه و سید حسن امین
[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]
[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۱

برزخ، به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است[۱]. این واژه در قرآن در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:

  1. «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند»[۲].
  2. «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند»[۳].
  3. «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند»[۴].

اصطلاح «اعراف» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان بهشت و دوزخ است. برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد[۵].

برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:

از دیدگاه کلامی – اعتقادی

برزخ در معانی زیر به کار رفته است:

  1. زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و آخرت است[۶][۷][۸]؛
  2. گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و آخرت است[۹][۱۰]؛
  3. مانع بین دوزخ و بهشت[۱۱].

از دیدگاه فلسفی – عرفانی

برزخ در معانی مختلفی به کار رفته است:

  1. جسم، در حکمت اشراق [←حکمت اشراق][۱۲]؛
  2. تعین اول، از دیدگاه عرفا که نخستین آفریده را به اعتبارات مختلف به نام‌های گوناگون نامیده‌اند که از جمله به اعتبار آن‌که فاصله (= برزخ) میان خالق و مخلوق است به آن برزخ جامع گویند[۱۳]؛
  3. عالم مثال، که، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد[۱۴][۱۵][۱۶] و چون فاصله بین این دو عالم است، برخی از عرفاً و حکما از آن به برزخ یا عالم برزخ تعبیر کرده‌اند[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ راغب اصفهانی. مفردات. ماده برزخ.
  2. ↑ قرآن کریم، سوره فرقان، آیه 53.
  3. ↑ قرآن کریم، سوره الرحمن، آیه 20.
  4. ↑ قرآن کریم، سوره مومنون، آیه 100.
  5. ↑ دایره‌المعارف تشیّع. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.
  6. ↑ شیخ‌طوسی، تفسیر تبیان. 7/394.
  7. ↑ راغب، مفردات. 41.
  8. ↑ لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد. 474.
  9. ↑ شیخ‌طوسی، تفسیر تبیان. 7/294.
  10. ↑ طبرسی، تفسیر مجمع‌البیان. 7/118.
  11. ↑ تهانوی، کشف اصطلاحات. 1/114.
  12. ↑ سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه مصنفات. 2/107.
  13. ↑ آملی، سیدحیدر. نقدالنقود. 690 – 694.
  14. ↑ قطب‌الدین شیرازی، شرح حکمه الاشراق. 511- 512.
  15. ↑ لاهیجی، ملاعبدالرزاق. گوهر مراد. 434- 437.
  16. ↑ سبزواری، ملاهادی. شرح منظومه. 183.
  17. ↑ دادبه، اصغر. «برزخ». دایره المعارف تشیع، 1380، ج 3/176-177.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسندگان مقاله

اصغر دادبه و سید حسن امین

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=برزخ&oldid=6625»