دریاچه ارومیه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۴۰

اورمیه یا ارومیه، نام دریاچه‌ای، در شمال غربی ایران بین عرض‌های جغرافیایی '9 ْ37 تا '12 ْ38 شمالی و طول‌های جغرافیایی '6 ْ45 تا '54 ْ45 شرقی^[۱] و در ارتفاع 1274 متری از سطح دریاهای آزاد^[۲].

این دریاچه گودالی است تقریباً مستطیل شکل که از شمال به جنوب کشیده شده و سرزمین آذربایجان را به دو قسمت غربی و شرقی تقسیم کرده است. مساحت حوضه آبریز دریاچه 50850 کم2 است^[۳]، که ناحیه گسترده‌ای از آذربایجان شرقی، کردستان تا مرزهای ترکیه و عراق را در بر گرفته و رودخانه‌های تلخه رود (آجی چای)، صوفی چای، زرینه رود، سیمینه رود، لیلان چای، رود مهاباد، رودگدار، باراندوز چای، نازلو چای، زولا چای و شهر چای، در بستر آن، به سوی دریاچه روان هستند^[۳].

وسعت دریاچه با توجه به کم آبی و یا پر آبی حوضه آبریز آن در سال‌های مختلف، دارای تفاوت‌هایی بوده و تا 4870 کم2 ^[۴] نیز ذکر شده است.طول دریاچه (از شمال تا جنوب) حدود 140 و عرض آن نیز 35 کم و گودی آن در شمال حدود 6 و در جنوب تا 15 متر افزایش می‌یابد. دریاچه اورمیه یکی از شورترین دریاچه‌های کشور است به گونه‌ای که میزان نمک آن تا 190 گرم در هر لیتر آب می‌رسد و هیچ نوع ماهی جز نوعی میگوی کوچک به نام آرتمیا قادر به زندگی در آن نیست^[۴]. دریاچه اورمیه از غنی‌ترین ذخایر جهانی این میگو که از بهترین غذاهای ماهی‌های تزیینی و پرورشی است، محسوب می‌شود.

این دریاچه حدود 102 جزیره و صخره سنگی دارد که همه آن‌ها غیر از جزیره اسلامی، غیر مسکونی هستند و بزرگترین جزیره قویون داغی (کبودان) است که در سه کیلومتری بندر رحمانلو قرار دارد^[۱].

لسترنج درباره نام‌های مختلف این دریاچه می‌نویسد: «در زند اوستا «چیچستا» ذکر شده است و لفظ چیچست که در شاهنامه آمده و تا زمان حمدالله مستوفی نیز معمول بوده از همین نام فارسی قدیم گرفته شده است. مسعودی و ابن‌حوقل در قرن چهارم آن را بحیره کبودان که از لغت ارمنی به معنی «دریاچه آبی» مأخوذ است نامیده‌اند...»^[۵]^[۶]، و نیز: «اصطخری آن را دریاچه ارمیه نوشته (که مقدسی نیز درین نامگذاری از او پیروی کرده است) و در جای دیگر آن را دریاچه «شراه» یعنی دریاچه مخالفان نامیده زیر در سواحل آن فرقه‌ای از خوارج به این نام اقامت داشته‌اند»^[۶]. در حدود العالم درباره این دریاچه، زیر عنوان «دریای کبوذان» آمده است:

«بارمینیه درازی او پنجاه فرسنگست اندر پهنای سی فرسنگ اندر میان این دریا دهی است کبوذان گویند و این دریا را بدان ده باز خوانند و از گرد او آبادانی است و اندرو هیچ جانور نیست از شوری آبش مگر کرم.^[۷]»

از زمان‌های قدیم به علت املاح محلول در آن و لجن‌های شفابخش سواحل دریاچه و نیز سایر زیبایی‌های آن، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. شرفخانه و رحمانلو (در آذربایجان شرقی) و گلمانخانه (در آذربایجان غربی) از بندرهای دریاچه معروف برای حمل کالا و مسافر است. در سال‌های اخیر با احداث جاده‌ای در بخش عمده‌ای از حد فاصل شرق و غرب دریاچه، فاصله بین دو سوی دریاچه بسیار کاهش یافته است^[۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ خورشیددوست، علی. «مقدمه‌ای بر پالئومورفولوژی و ژئومورفولوژی دریاچه ارومیه»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شمـ 14، 1368، ص 149.
↑ موحددانش، علی‌اصغر. هیدرولوژی آب‌های سطحی. تهران: سمت، 1373، ص 166.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 38.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.
↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، چ6. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص171.
↑ ^۶٫۰ ^۶٫۱ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 14.
↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 13.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

شوکت مقیمی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ خورشیددوست، علی. «مقدمه‌ای بر پالئومورفولوژی و ژئومورفولوژی دریاچه ارومیه»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شمـ 14، 1368، ص 149.

[2] موحددانش، علی‌اصغر. هیدرولوژی آب‌های سطحی. تهران: سمت، 1373، ص 166.

[:1-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 38.

[:2-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.

[5] لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، چ6. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص171.

[:3-6] ۶٫۰ ^۶٫۱ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.

[7] حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 14.

[8] سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 13.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 [[پرونده:دریاچه ارومیه.jpg|بندانگشتی|دریاچه ارومیه ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
-اورمیه یا ارومیه، نام دریاچه‌ای، در شمال غربی ایران بین عرض‌های جغرافیایی '9  ْ37 تا '12  ْ38 شمالی و طول‌های جغرافیایی '6  ْ45 تا '54  ْ45 شرقی<ref>  خورشیددوست، علی. «مقدمه‌ای بر پالئومورفولوژی و ژئومورفولوژی دریاچه ارومیه»، '''''فصلنامه تحقیقات جغرافیایی'''''. شمـ 14، 1368، ص 149. </ref> و در ارتفاع 1274 متری از سطح دریاهای آزاد<ref>  موحددانش، علی‌اصغر. '''''هیدرولوژی آب‌های سطحی'''''. تهران: سمت، 1373، ص 166. </ref>.
+اورمیه یا ارومیه، نام دریاچه‌ای، در شمال غربی ایران بین عرض‌های جغرافیایی '9  ْ37 تا '12  ْ38 شمالی و طول‌های جغرافیایی '6  ْ45 تا '54  ْ45 شرقی<ref name=":0">خورشیددوست، علی. «مقدمه‌ای بر پالئومورفولوژی و ژئومورفولوژی دریاچه ارومیه»، '''''فصلنامه تحقیقات جغرافیایی'''''. شمـ 14، 1368، ص 149. </ref> و در ارتفاع 1274 متری از سطح دریاهای آزاد<ref>  موحددانش، علی‌اصغر. '''''هیدرولوژی آب‌های سطحی'''''. تهران: سمت، 1373، ص 166. </ref>.
-این دریاچه گودالی است تقریباً مستطیل شکل که از شمال به جنوب کشیده شده و سرزمین آذربایجان را به دو قسمت غربی و شرقی تقسیم کرده است. مساحت حوضه آبریز دریاچه 50850 کم2 است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 38.</ref>، که ناحیه گسترده‌ای از آذربایجان شرقی، کردستان تا مرزهای ترکیه و عراق را در بر گرفته و رودخانه‌های تلخه رود (آجی چای)، صوفی چای، زرینه رود، سیمینه رود، لیلان چای، رود مهاباد، رودگدار، باراندوز چای، نازلو چای، زولا چای و شهر چای، در بستر آن، به سوی دریاچه روان هستند<ref>همانجا.</ref>.
+این دریاچه گودالی است تقریباً مستطیل شکل که از شمال به جنوب کشیده شده و سرزمین آذربایجان را به دو قسمت غربی و شرقی تقسیم کرده است. مساحت حوضه آبریز دریاچه 50850 کم2 است<ref name=":1">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 38.</ref>، که ناحیه گسترده‌ای از [[آذربایجان شرقی]]، [[استان کردستان|کردستان]] تا مرزهای ترکیه و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] را در بر گرفته و رودخانه‌های تلخه رود (آجی چای)، صوفی چای، زرینه رود، سیمینه رود، لیلان چای، رود مهاباد، رودگدار، باراندوز چای، نازلو چای، زولا چای و شهر چای، در بستر آن، به سوی دریاچه روان هستند<ref name=":1" />.
-وسعت دریاچه با توجه به کم آبی و یا پر آبی حوضه آبریز آن در سال‌های مختلف، دارای تفاوت‌هایی بوده و تا 4870 کم2 <ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.</ref> نیز ذکر شده است.طول دریاچه (از شمال تا جنوب) حدود 140 و عرض آن نیز 35 کم و گودی آن در شمال حدود 6 و در جنوب تا 15 متر افزایش می‌یابد. دریاچه اورمیه یکی از شورترین دریاچه‌های کشور است به گونه‌ای که میزان نمک آن تا 190 گرم در هر لیتر آب می‌رسد و هیچ نوع ماهی جز نوعی میگوی کوچک به نام آرتمیا قادر به زندگی در آن نیست<ref>  همانجا.  </ref>. دریاچه اورمیه از غنی‌ترین ذخایر جهانی این میگو که از بهترین غذاهای ماهی‌های تزیینی و پرورشی است، محسوب می‌شود.
+وسعت دریاچه با توجه به کم آبی و یا پر آبی حوضه آبریز آن در سال‌های مختلف، دارای تفاوت‌هایی بوده و تا 4870 کم2 <ref name=":2">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.</ref> نیز ذکر شده است.طول دریاچه (از شمال تا جنوب) حدود 140 و عرض آن نیز 35 کم و گودی آن در شمال حدود 6 و در جنوب تا 15 متر افزایش می‌یابد. دریاچه اورمیه یکی از شورترین دریاچه‌های کشور است به گونه‌ای که میزان نمک آن تا 190 گرم در هر لیتر آب می‌رسد و هیچ نوع ماهی جز نوعی میگوی کوچک به نام آرتمیا قادر به زندگی در آن نیست<ref name=":2" />. دریاچه اورمیه از غنی‌ترین ذخایر جهانی این میگو که از بهترین غذاهای ماهی‌های تزیینی و پرورشی است، محسوب می‌شود.
-این دریاچه حدود 102 جزیره و صخره سنگی دارد که همه آن‌ها غیر از جزیره اسلامی، غیر مسکونی هستند و بزرگترین جزیره قویون داغی (کبودان) است که در سه کیلومتری بندر رحمانلو قرار دارد<ref>خورشیددوست. همانجا</ref>.
+این دریاچه حدود 102 جزیره و صخره سنگی دارد که همه آن‌ها غیر از جزیره اسلامی، غیر مسکونی هستند و بزرگترین جزیره قویون داغی (کبودان) است که در سه کیلومتری بندر رحمانلو قرار دارد<ref name=":0" />.
-لسترنج درباره نام‌های مختلف این دریاچه می‌نویسد: «در زند اوستا «چیچستا» ذکر شده است و لفظ چیچست که در شاهنامه آمده و تا زمان [[حمدالله مستوفی]] نیز معمول بوده از همین نام فارسی قدیم گرفته شده است. مسعودی و ابن‌حوقل در قرن چهارم آن را بحیره کبودان که از لغت ارمنی به معنی «دریاچه آبی» مأخوذ است نامیده‌اند...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص171؛
+لسترنج درباره نام‌های مختلف این دریاچه می‌نویسد: «در زند اوستا «چیچستا» ذکر شده است و لفظ چیچست که در شاهنامه آمده و تا زمان [[حمدالله مستوفی]] نیز معمول بوده از همین نام فارسی قدیم گرفته شده است. مسعودی و ابن‌حوقل در قرن چهارم آن را بحیره کبودان که از لغت ارمنی به معنی «دریاچه آبی» مأخوذ است نامیده‌اند...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص171.</ref><ref name=":3">Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>، و نیز: «اصطخری آن را دریاچه ارمیه نوشته (که مقدسی نیز درین نامگذاری از او پیروی کرده است) و در جای دیگر آن را دریاچه «شراه» یعنی دریاچه مخالفان نامیده زیر در سواحل آن فرقه‌ای از خوارج به این نام اقامت داشته‌اند»<ref name=":3" />. در حدود العالم درباره این دریاچه، زیر عنوان «دریای کبوذان» آمده است:  <blockquote>«بارمینیه درازی او پنجاه فرسنگست اندر پهنای سی فرسنگ اندر میان این دریا دهی است کبوذان گویند و این دریا را بدان ده باز خوانند و از گرد او آبادانی است و اندرو هیچ جانور نیست از شوری آبش مگر کرم.<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 14.</ref>» </blockquote>از زمان‌های قدیم به علت املاح محلول در آن و لجن‌های شفابخش سواحل دریاچه و نیز سایر زیبایی‌های آن، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. شرفخانه و رحمانلو (در [[آذربایجان شرقی]]) و گلمانخانه (در [[آذربایجان غربی]]) از بندرهای دریاچه معروف برای حمل کالا و مسافر است. در سال‌های اخیر با احداث جاده‌ای در بخش عمده‌ای از حد فاصل شرق و غرب دریاچه، فاصله بین دو سوی دریاچه بسیار کاهش یافته است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 13.</ref>.
-Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>، و نیز: «اصطخری آن را دریاچه ارمیه نوشته (که مقدسی نیز درین نامگذاری از او پیروی کرده است) و در جای دیگر آن را دریاچه «شراه» یعنی دریاچه مخالفان نامیده زیر در سواحل آن فرقه‌ای از خوارج به این نام اقامت داشته‌اند»<ref>همانجا؛ .Ibid</ref>. در حدود العالم درباره این دریاچه، زیر عنوان «دریای کبوذان» آمده است: «بارمینیه درازی او پنجاه فرسنگست اندر پهنای سی فرسنگ اندر میان این دریا دهی است کبوذان گویند و این دریا را بدان ده باز خوانند و از گرد او آبادانی است و اندرو هیچ جانور نیست از شوری آبش مگر کرم.<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 14.</ref>»
-از زمان‌های قدیم به علت املاح محلول در آن و لجن‌های شفابخش سواحل دریاچه و نیز سایر زیبایی‌های آن، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. شرفخانه و رحمانلو (در [[آذربایجان شرقی]]) و گلمانخانه (در [[آذربایجان غربی]]) از بندرهای دریاچه معروف برای حمل کالا و مسافر است. در سال‌های اخیر با احداث جاده‌ای در بخش عمده‌ای از حد فاصل شرق و غرب دریاچه، فاصله بین دو سوی دریاچه بسیار کاهش یافته است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 13.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
@@ خط ۲۱: / خط ۱۷: @@
 * [[آذربایجان شرقی]]
+== مآخذ ==
+<references />
 == منبع اصلی ==
 [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
@@ خط ۲۶: / خط ۲۴: @@
 == نویسنده مقاله ==
 شوکت مقیمی
+[[رده:جغرافیا]]