بلاگردانی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی « کوزهشکستن: رنج و درد و بلا و غم انسانها را همیشه دربند داشته است و مردمان در هر زمان و در هر جای جهان برای گریزاندن آن راهی میجستهاند. ایرانیان که جشن نوروزیشان به هنگام نوکردن همه مظاهر زندگی در مسیر نوشدن طبیعت است چهارشنبهسوری را فر...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
=== کوزهشکستن === | |||
رنج و درد و بلا و غم انسانها را همیشه دربند داشته است و مردمان در هر زمان و در هر جای جهان برای گریزاندن آن راهی میجستهاند. ایرانیان که جشن نوروزیشان به هنگام نوکردن همه مظاهر زندگی در مسیر نوشدن [[طبیعت بی جان|طبیعت]] است چهارشنبهسوری را فرصتی میشمردند، تا قضا و بلا را از خود دور کنند. سبب ساز و کارها دو چیز مقدّس و محترم بود: آتش و آب. | |||
در بسیاری از مناطق ایران، قضا و بلا و آل و دزد و هیز را به نحوههای مختلف از خود و ده خود میراندند. هنوز نیز بعضیها وقتی که آتش را از بامها به زمین افکندند کوزهای آب بر آن میاندازند و آب و آتش را با هم برای دفع بلا بکار میگیرند. در بعضی از شهرها و روستاها فقط کوزه میشکنند کوزه نیز جای آب است و شکستن کوزههای کهنه بالطبع تکلیف جدیدی میآفریند که کوزههای نو تهیه کنند و با تازگی و اطراوات بهاری آبهای خنک را از ظرف تازه بنوشند. | |||
=== اسفند دودکردن === | |||
اسپند یا اسفند بوتهای است به همین نام که در اغلب مناطق ایران میروید و بوی خاص آن خاصیت شدید گندزدائی دارد، به همین دلیل است که در بیشتر سنتها و مراسم دودکردن اسفند از آداب اصلی است. به گاه چهارشنبهسوری اسفند بر آتش میریزند تا چشم بد را از خود دور کرده باشند. | |||
در | === آب قلیا و دباغ خانه === | ||
در کردستان بعضی از مردم در این روز به دباغخانهها میروند و با آبی که پوستها را در آن دباغی کردهاند، دست و صورت خود را میشویند وگروهی نیز آب دباغخانه را با خود میآورند و به گوشه و کنار اتاقها و راهروها میپاشند و معتقدند که این کار در دفع چشمزخم مؤثر است. در تهران برای دفع چشم زخم زاج سفید را روی ظرف گرمی میریزند. این کار را به جز در ایام چهارشنبه سوری در طول سال نیز انجام میدهند. تهیه آب قلیا نیز به این ترتیب است که در شب چهارشنبه سوری مقداری قلیای خشک را در هاون برنجی کوچکی میریزند و دختر نابالغی آن را به نرمی میساید سپس در سرکه حل میکنند، و در گوشه و کنار خانه میریزند تا قضا و بلا از خانه دور شود. به صحرا رفتن: مردم برخی از روستاهای کردستان همانند سیزدهبدر به طور جمعی یا فردی به صحرا و کنار چشمهها و نهرها میروند و انگریستن به آب زلال چشمهساران را در بامداد چهارشنبهسوری به فال انیک میگیرند. مدتی را هم در صحرا به پایکوبی و دستافشانی میپردازند و با رقصهای دستهجمعی زیبای کردی به شادی مینشینند. ازنان چند تار موی بچههایشان را قیچی میکنند و به دست نسیم یا امواج رودخانه میسپارند تا آب روان درد و بلا را ببرد میگویند اگر این کار را نکنند بلا از سال کهنه به سال نو منتقل میشود، پس از آن با کوزهای پر آب به خانه بر میگردند. به هنگام برگشتن هر کس تعدادی سنگریزه جمع میکند و بیآنکه به پشت سر بنگرد، سنگریزهها را یکییکی از روی شانهها پرتاب میکند و بدینگونه افسردگیهای خود را در دامنِ دشت و صحرا برجای میگذارد. | |||
=== تخممرغ شکنی === | |||
از بازیهای مخصوص چهارشنبهسوری که ویژه کردستان و نواحی کردنشین است هلکهشکنی یا شکستن تخممرغ است. که در [[کرمانشاه|کرمانشاهان]] و [[ارومیه]] رسم است. برای انجام این مراسم هر جوانی میخواهد که تخممرغ سخت و محکمی بدست آورد.گاه نیز همه تخممرغها را رنگ میکنند و برای این کار، آنها را یک شب در پوست پیاز میگذارند تا رنگ بگیرد. شیوه بازی چنین است که یک نفر تخممرغ را در مشت میگیرد به طوریکه سر تخممرغ بیرون باشد و طرف مقابل بتواند با تخم مرغ خود به آن ضربه بزند. هر یک از تخممرغها که شکست، صاحب آن بازنده خواهد بود و بازنده تخممرغ را به برنده میدهد. بسیار اتفاق افتاده است که یک نفر در مدت کمی تخممرغهای دیگران را شکسته و همه را جمع کرده است. در روستاهاگاهی دامنه این شرطبندی توسعه مییابد و بجای تخممرغ شکسته گوسفند و بز نیز مورد برد و باخت قرار میگیرد. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
مقدمات نوروزی | * [[نوروز جشن طبیعت]] | ||
* [[مقدمات نوروزی]] | |||
* [[مراسم چهارشنبه سوری]] | |||
* [[آتش افروزی]] | |||
== مآخذ == | |||
# شاهنامه به کوشش دکتر محمد دبیرسیافی | |||
# محققان زمان پیامبر اریایی را قریب یک هزار و یک صد سال یپش از میلاد تخمین میزنند. | |||
== منبع اصلی == | |||
شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران[https://alhoda.ir : موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.] | |||
== نویسنده مقاله == | |||
رضا شعبانی | |||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
نسخهٔ ۱۶ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۷
کوزهشکستن
رنج و درد و بلا و غم انسانها را همیشه دربند داشته است و مردمان در هر زمان و در هر جای جهان برای گریزاندن آن راهی میجستهاند. ایرانیان که جشن نوروزیشان به هنگام نوکردن همه مظاهر زندگی در مسیر نوشدن طبیعت است چهارشنبهسوری را فرصتی میشمردند، تا قضا و بلا را از خود دور کنند. سبب ساز و کارها دو چیز مقدّس و محترم بود: آتش و آب.
در بسیاری از مناطق ایران، قضا و بلا و آل و دزد و هیز را به نحوههای مختلف از خود و ده خود میراندند. هنوز نیز بعضیها وقتی که آتش را از بامها به زمین افکندند کوزهای آب بر آن میاندازند و آب و آتش را با هم برای دفع بلا بکار میگیرند. در بعضی از شهرها و روستاها فقط کوزه میشکنند کوزه نیز جای آب است و شکستن کوزههای کهنه بالطبع تکلیف جدیدی میآفریند که کوزههای نو تهیه کنند و با تازگی و اطراوات بهاری آبهای خنک را از ظرف تازه بنوشند.
اسفند دودکردن
اسپند یا اسفند بوتهای است به همین نام که در اغلب مناطق ایران میروید و بوی خاص آن خاصیت شدید گندزدائی دارد، به همین دلیل است که در بیشتر سنتها و مراسم دودکردن اسفند از آداب اصلی است. به گاه چهارشنبهسوری اسفند بر آتش میریزند تا چشم بد را از خود دور کرده باشند.
آب قلیا و دباغ خانه
در کردستان بعضی از مردم در این روز به دباغخانهها میروند و با آبی که پوستها را در آن دباغی کردهاند، دست و صورت خود را میشویند وگروهی نیز آب دباغخانه را با خود میآورند و به گوشه و کنار اتاقها و راهروها میپاشند و معتقدند که این کار در دفع چشمزخم مؤثر است. در تهران برای دفع چشم زخم زاج سفید را روی ظرف گرمی میریزند. این کار را به جز در ایام چهارشنبه سوری در طول سال نیز انجام میدهند. تهیه آب قلیا نیز به این ترتیب است که در شب چهارشنبه سوری مقداری قلیای خشک را در هاون برنجی کوچکی میریزند و دختر نابالغی آن را به نرمی میساید سپس در سرکه حل میکنند، و در گوشه و کنار خانه میریزند تا قضا و بلا از خانه دور شود. به صحرا رفتن: مردم برخی از روستاهای کردستان همانند سیزدهبدر به طور جمعی یا فردی به صحرا و کنار چشمهها و نهرها میروند و انگریستن به آب زلال چشمهساران را در بامداد چهارشنبهسوری به فال انیک میگیرند. مدتی را هم در صحرا به پایکوبی و دستافشانی میپردازند و با رقصهای دستهجمعی زیبای کردی به شادی مینشینند. ازنان چند تار موی بچههایشان را قیچی میکنند و به دست نسیم یا امواج رودخانه میسپارند تا آب روان درد و بلا را ببرد میگویند اگر این کار را نکنند بلا از سال کهنه به سال نو منتقل میشود، پس از آن با کوزهای پر آب به خانه بر میگردند. به هنگام برگشتن هر کس تعدادی سنگریزه جمع میکند و بیآنکه به پشت سر بنگرد، سنگریزهها را یکییکی از روی شانهها پرتاب میکند و بدینگونه افسردگیهای خود را در دامنِ دشت و صحرا برجای میگذارد.
تخممرغ شکنی
از بازیهای مخصوص چهارشنبهسوری که ویژه کردستان و نواحی کردنشین است هلکهشکنی یا شکستن تخممرغ است. که در کرمانشاهان و ارومیه رسم است. برای انجام این مراسم هر جوانی میخواهد که تخممرغ سخت و محکمی بدست آورد.گاه نیز همه تخممرغها را رنگ میکنند و برای این کار، آنها را یک شب در پوست پیاز میگذارند تا رنگ بگیرد. شیوه بازی چنین است که یک نفر تخممرغ را در مشت میگیرد به طوریکه سر تخممرغ بیرون باشد و طرف مقابل بتواند با تخم مرغ خود به آن ضربه بزند. هر یک از تخممرغها که شکست، صاحب آن بازنده خواهد بود و بازنده تخممرغ را به برنده میدهد. بسیار اتفاق افتاده است که یک نفر در مدت کمی تخممرغهای دیگران را شکسته و همه را جمع کرده است. در روستاهاگاهی دامنه این شرطبندی توسعه مییابد و بجای تخممرغ شکسته گوسفند و بز نیز مورد برد و باخت قرار میگیرد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- شاهنامه به کوشش دکتر محمد دبیرسیافی
- محققان زمان پیامبر اریایی را قریب یک هزار و یک صد سال یپش از میلاد تخمین میزنند.
منبع اصلی
شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
نویسنده مقاله
رضا شعبانی