ارومیه
اورمیه یا ارومیه، مركز استان آذربایجان غربی، نام شهرستان، شهر و دریاچهای است در شمال غرب ایران و در همسایگی تركیه.
شهرستان اورمیه، برابر آخرین تغییرات تقسیمات كشوری در سال 1384ش، دارای 5 شهر، 5 بخش و 20 دهستان است[۱]. این شهرستان از شمال با شهرستان سلماس، از جنوب با شهرستانهای نقده و اشنویه، از شرق با دریاچه اورمیه و از غرب با كشور تركیه همسایه است[۲].جنوب و غرب شهرستان اورمیه كوهستانی و شرق آن كه به سواحل دریاچه متصل میشود، هموار و به صورت جلگهای حاصلخیز است. رودهای باراندوزچای و نازلوچای، روضه چای و شهرچای از جمله رودهایی هستند كه از ارتفاعات جنوبی و غربی سرچشمه گرفته و پس از عبور از این شهرستان، به دریاچه اورمیه میریزند[۳].
شهر اورمیه، با "45 '04 ْ45 طول شرقی و "15 '33 ْ37 عرض شمالی و ارتفاع 1340 متر از سطح دریا[۴]، در نزدیكی بلندترین كوه استان به نام «برده رش» به ارتفاع 3608 متر[۵] واقع شده است.
اورمیه به فاصله تقریبی 17 كیلومتر از ساحل غربی دریاچه اورمیه (بندر گلمانخانه) و به فاصله 50 كیلومتر از مرز تركیه (شهر مرزی سرو) واقع شده و فاصله آن تا تهران 773 كیلومتر است[۶].با توجه به مسیرهای مختلف، به ویژه راهی كه تبریز و اورمیه را از طریق جاده احداث شده در دریاچه اورمیه، به یكدیگر متصل ساخته، فاصله مذكور دارای تفاوتهایی است.
اورمیه به دلیل جغرافیای طبیعی مساعد و نزدیكی به مرز، دارای اهمیت كشاورزی، سوقالجیشی، مبادلاتی و مواصلاتی است و در سالهای اخیر برای احداث كارخانههای بزرگ صنعتی نیز اقداماتی در منطقه انجام گرفته است. وجود دریاچه اورمیه و تركیبات و املاح طبیعی شفابخش در سواحل آن، عامل جذب مسافران و گردشگران بسیاری به این شهر است (← اورمیه، دریاچه).
با توجه به آثار یافته شده در اطراف شهر، اورمیه دارای پیشینه تاریخی، تا دو هزار سال پیش از میلاد است و بنا به پندار عدهای از مورخان، این شهر زادگاه زرتشت، پیامبر ایرانیان بوده است[۷].
اورمیه پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و فرهنگ شهرنشینی بوده است؛ آن گونه كه به نوشته جغرافیدانان قرن سوم هجری، این شهر بعد از اردبیل و مراغه سومین شهر آذربایجان شناخته میشده است. ابن حوقل، این شهر را جایی خرّم و به بزرگی مراغه دانسته كه باغهای انگور زیاد داشته و تجارت آن نیز دارای اهمیت بوده است[۸].
این شهر در سریانی «اورمیا»، در پارسی «ارومی» و «اُرمیه»، در عربی «ارومیه» و در تركی «اورمیه» و در ارمنی «اُرمی» تلفظ میشود. به نظر مینورسكی اتیمولوژی این واژه نامعلوم است و همین قدر میتوان گفت كه منشاء آن فارسی نیست. گروهی از دانشمندان بر آن هستند كه این نام از دو واژه آرامی «اور»، به معنی شهر و «میاه» به معنی آب تشكیل گردیده و به معنی «شهر آب» است[۹].
شهر اورمیه در زمان خلافت عمر فتح شد و در سدههای بعد از سوی سلجوقیان،تیموریان و عثمانیان مورد تاخت و تاز قرار گرفت و مدتی نیز به دست آزادخان افغان افتاد. نادرشاه افشار، تركان عثمانی را از این شهر بیرون راند، اما در جنگهای ایران و روس و نیز حوادث پس از آن، چندین بار بین قوای روس و عثمانی دست به دست گشت[۱۰] و صدمات و لطمات بسیاری را به ویژه در جنگ اول و دوم جهانی و به هنگام اشغال آن از سوی ارتش روسیه و جدایی آن در دوره حاكمیت فرقه دمكرات و فتنه پیشهوری، متحمل شد[۱۱].
رضا شاه پهلوی، نام این شهر و دریاچه همنام آن را به رضائیه تغییر داد، اما پس از سرنگونی حكومت پهلوی، این شهر دوباره نام تاریخی خود را بازیافت. در سرشماری سال 1375 جمعیت شهر 435200 تن بود[۱۲] و طبق برآوردها، در سال 1384 به 601478 تن رسیده است[۱۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات كشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات كشوری. تهران: دفتر تقسیمات كشوری (وزارت كشور)، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور). نقشه تقسیمات كشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1383.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 37-38.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 1، كوهها و كوهنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 100.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 134.
- ↑ انزلی، حسن. اورمیه در گذر زمان. چ 1، اورمیه: انزلی، 1378، ص 30.
- ↑ ابن حوقل، ابوالقاسم. صوره الارض. به كوشش جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1345. ص 84-85.
- ↑ رئیسنیا، رحیم. آذربایجان در سیر تاریخ ایران. تبریز: نیما، 1368، ج 2، ص 956.
- ↑ بیات، عزیزالله. كلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیركبیر، 1367، ص 250-251.
- ↑ انزلی، حسن. اورمیه در گذر زمان. چ 1، اورمیه: انزلی، 1378، ص 293-348.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 105.
- ↑ مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای كشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 41.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون