تخم مرغ بازی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''تخممرغ بازي،''' نام نوعی بازي بُرد و باختي با تخممرغهاي پخته و رنگين در ايام نوروز. اين بازي، كه به آن در برخيجاها، مانند آباده «تخم بازي» و سيستان «تَرمُغ بازي» ميگويند،<sup>1</sup> در ميان گروههاي سني گوناگون، به ويژه كودكان و نوجوانا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''تخممرغ | '''تخممرغ بازی،''' نام نوعی بازی بُرد و باختی با تخممرغهای پخته و رنگین در ایام نوروز. این بازی، كه به آن در برخیجاها، مانند آباده «تخم بازی» و سیستان «تَرمُغ بازی» میگویند،<sup>1</sup> در میان گروههای سنی گوناگون، به ویژه كودكان و نوجوانان، بر سر شكستن تخممرغهای یکدیگر که از سر سفره هفتسین برداشتهاند، یا عیدی و هدیه گرفته یا خریدهاند، رواج داشته است (← خوان نوروزی). | ||
در | در این بازی، بازیكنی با سر یا ته تخممرغ خود بر سر یا ته تخممرغ بازیكن دیگر، كه آن را در مشت نگه داشته است، میزند. هر كه تخممرغش بشكند بازنده و تخممرغ شکسته از آنِ بازیكن برنده خواهد بود.<sup>2</sup> | ||
در اصفهان | در [[اصفهان]] تخممرغهایی كه در [[صفویان|دوره صفوی]] با آن بازی میكردند از مرغهایِ سبزوار خراسان بود كه پوستی سخت داشت و در برابر ضربه مقاومتر بود.<sup>3</sup> برخی برای سخت و محكم كردن پوست تخممرغ دغلكاری میكردند و محتوای داخل تخممرغ را خالی و با ماده گچ و آهك پر میكردند.<sup>4</sup> تخممرغها را با پوست پیاز یا پوست سبز گردو، به رنگ بلوطی و با گذاشتن میان كاهِ سوخته، به رنگ زرد و با رنگ رنگرزی به رنگ قرمز درمیآورند.<sup>5</sup> | ||
در | در میان تركمنها تخممرغبازی در جشن عید قربان مرسوم بوده است و آن را برگرفته از «مُرغانه جنگی»، رسمی متداول میان مردم استرآباد، احتمال دادهاند.<sup>6</sup> تخممرغ بازی، مانند تاب بازی<sup>*</sup> در آغاز سال نو، از بازیهای آئینی نوروزی به شمار میرود. در فرهنگ ایران تخم را نشانی از پیدایش آفرینش و زایندگی و آغاز تكوین حیات موجودات،<sup>7</sup> و نمادی از نطفه و نژاد، و پوست آن را مظهر آسمان و طاق كیهان میپنداشتهاند.<sup>8</sup> | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
'''''مآخذ:''''' | '''''مآخذ:''''' | ||
1. | 1. قزلایاغ، ثریا. '''''راهنمای بازیهای ایران'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379، 361، 384. | ||
2. | 2. بلوكباشی، علی. '''''نوروز، جشننوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، 85، 88. | ||
3. | 3. تاورنیه، ژانباتیست. '''''سفرنامه.''''' ترجمه ابوتراب نوری، به كوشش حمید شیرانی، اصفهان: كتابفروشی تأئید، 1336، 385. | ||
4. ''''' | 4. '''''یادداشت مؤلف'''''. | ||
5. ماسه، | 5. ماسه، هانری. '''''معتقدات و آداب ایرانی'''''. ترجمه مهدی روشنضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران دانشكده ادبیات و علوم انسانی، 1355، 1/274. | ||
6. | 6. معطوفی، اسدالله. '''''تاریخ، فرهنگ و هنر تركمان'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383، 3/2030. | ||
7. شاردن، ژان. '''''سفرنامه'''''. | 7. شاردن، ژان. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمد عباسی، تهران: امیركبیر، 1349، 2/364؛ بلوكباشی. '''''همان'''''. ص 108. | ||
8. | 8. فرهوشی، بهرام. '''''جهانفروری'''''. تهران: انتشارات كاریان، 1364، 62- 63. | ||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۶
تخممرغ بازی، نام نوعی بازی بُرد و باختی با تخممرغهای پخته و رنگین در ایام نوروز. این بازی، كه به آن در برخیجاها، مانند آباده «تخم بازی» و سیستان «تَرمُغ بازی» میگویند،1 در میان گروههای سنی گوناگون، به ویژه كودكان و نوجوانان، بر سر شكستن تخممرغهای یکدیگر که از سر سفره هفتسین برداشتهاند، یا عیدی و هدیه گرفته یا خریدهاند، رواج داشته است (← خوان نوروزی).
در این بازی، بازیكنی با سر یا ته تخممرغ خود بر سر یا ته تخممرغ بازیكن دیگر، كه آن را در مشت نگه داشته است، میزند. هر كه تخممرغش بشكند بازنده و تخممرغ شکسته از آنِ بازیكن برنده خواهد بود.2
در اصفهان تخممرغهایی كه در دوره صفوی با آن بازی میكردند از مرغهایِ سبزوار خراسان بود كه پوستی سخت داشت و در برابر ضربه مقاومتر بود.3 برخی برای سخت و محكم كردن پوست تخممرغ دغلكاری میكردند و محتوای داخل تخممرغ را خالی و با ماده گچ و آهك پر میكردند.4 تخممرغها را با پوست پیاز یا پوست سبز گردو، به رنگ بلوطی و با گذاشتن میان كاهِ سوخته، به رنگ زرد و با رنگ رنگرزی به رنگ قرمز درمیآورند.5
در میان تركمنها تخممرغبازی در جشن عید قربان مرسوم بوده است و آن را برگرفته از «مُرغانه جنگی»، رسمی متداول میان مردم استرآباد، احتمال دادهاند.6 تخممرغ بازی، مانند تاب بازی* در آغاز سال نو، از بازیهای آئینی نوروزی به شمار میرود. در فرهنگ ایران تخم را نشانی از پیدایش آفرینش و زایندگی و آغاز تكوین حیات موجودات،7 و نمادی از نطفه و نژاد، و پوست آن را مظهر آسمان و طاق كیهان میپنداشتهاند.8
مآخذ:
1. قزلایاغ، ثریا. راهنمای بازیهای ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379، 361، 384.
2. بلوكباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، 85، 88.
3. تاورنیه، ژانباتیست. سفرنامه. ترجمه ابوتراب نوری، به كوشش حمید شیرانی، اصفهان: كتابفروشی تأئید، 1336، 385.
4. یادداشت مؤلف.
5. ماسه، هانری. معتقدات و آداب ایرانی. ترجمه مهدی روشنضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران دانشكده ادبیات و علوم انسانی، 1355، 1/274.
6. معطوفی، اسدالله. تاریخ، فرهنگ و هنر تركمان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383، 3/2030.
7. شاردن، ژان. سفرنامه. ترجمه محمد عباسی، تهران: امیركبیر، 1349، 2/364؛ بلوكباشی. همان. ص 108.
8. فرهوشی، بهرام. جهانفروری. تهران: انتشارات كاریان، 1364، 62- 63.
علی بلوکباشی