قصاص

قصاص، مجازات جرایم قتل و نقص عضو.

قصاص، اسم مصدر از ریشه «قصِّ یَقُصَّ» به معنای پیگیری نمودن اثر چیزی است. قصاص از نظر لغوی، پیگیری و دنبال نمودن اثر جنایت است، به گونه‌ای که قصاص‌کننده عین عمل جانی را نسبت به او انجام دهد. قصاص در لغت فارسی به معنی سزای کار بد دادن است، که با عناوینی چون مجازات، عِقاب، تلافی، یا مقابله به مثل، برابری می‌کند. قصاص، استیفاء از جنایت است، خواه، آن جنایت قتل، ضرب و جرح یا نقص عضو باشد؛ یعنی انجام دادن فعلی، همانند آن‌چه فاعل انجام داده است. ماده 14 قانون مجازات اسلامی قصاص، چنین تعریف می‌کند؛ قصاص کیفری است که جانی، به آن محکوم می‌شود و باید با جنایت او برابر باشد. قصاص، دارای دو وجه «حق‌اللهی» و «حق‌الناسی» است، که اولین وجه، تکلیف مجریان قانون و دیگری حق متضر، از جرم است و بر جنبه اوّل غلبه دارد.

قصاص بر دو نوع است: قصاص عضو و قصاص نفس. قصاص در جرائم نقص عضو یا ایراد جرح، قصاص عضو است که در مقابل قصاص نفس استعمال می‌شود.

قصاص، ناظر به جرایم عمدی بدنی و اجرای آن واجب است، امّا به موجب ماده 257 قانون مجازات اسلامی، «قتل عمد» موجب قصاص است، ولی با رضایت ولّی دم و قاتل به مقدار دیه کامله یا کمتر یا بیشتر از آن، تبدیل می‌شود که نظر بر جنبه حق‌الناسی قصاص دارد.

نیز نگاه کنید به

• اسلام
• حقوق
• حق
• دیه

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

سید حسن امین