خرمشهر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:خرمشهر.jpg|بندانگشتی|خرمشهر، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]] | [[پرونده:خرمشهر.jpg|بندانگشتی|خرمشهر، برگرفته از سایت سفر مارکت ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]] | ||
خرمشهر، مرکز شهرستان و شهری به همین نام، واقع در استان | خرمشهر، مرکز شهرستان و شهری به همین نام، واقع در [[استان خوزستان]]، در جنوب غربی [[کشور ایران|ایران]] و در مرز آبی با کشور عراق. | ||
شهرستان خرمشهر از غرب با کشور عراق، از جنوب با شهرستان | شهرستان خرمشهر از غرب با کشور عراق، از جنوب با شهرستان [[آبادان]]، از شرق با شهرستان شادگان، از شمال با شهرستان [[اهواز]] همسایه است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 117.</ref> و برابر با آخرین تقسیمات کشوری این شهرستان دارای 2 بخش، 3 شهر و 4 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. | ||
شهر خرمشهر با مختصات جغرافیایی ً00 َ11 ْ48 طول شرقی و ً15 َ26 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 3 متر از سطح | شهر خرمشهر با مختصات جغرافیایی ً00 َ11 ْ48 طول شرقی و ً15 َ26 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 3 متر از سطح دریا<ref>جعفری، عباس. '''''شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 8 و 21.</ref> با آب و هوایی بسیار گرم و مرطوب در تابستانها و خنک و مناسب در زمستانها، در کنار رود مرزی [[اروندرود]] واقع است<ref>سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور). '''''اطلس زمینشناسی (اطلس ملی ایران).''''' نگارش دوم، چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور، 1382، ص13.</ref>. [[رود کارون]]، از این شهر میگذرد و سپس شاخهای از آن به بهمنشیر و شاخهای دیگر به [[اروندرود]] میپیوندد. خرمشهر در منطقه بیابانی [[استان خوزستان]] و با میانگین بارندگی کمتر از 200 میلیمتر (کمترین حد بارندگی در استان) واقع شده است<ref> سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ، '''''جغرافیای استان خوزستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص11-13.</ref>. خرمشهر در فاصله حدود 125 کم از سه مسیر آزاد راه و جاده درجه یک با [[اهواز]] (مرکز استان) مرتبط است و با [[استان تهران|تهران]] نیز حدود 994 کم فاصله دارد<ref> سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.</ref>.طول راه هوایی خرمشهر ـ تهران نیز 660 کم است<ref>جعفری. ص21.</ref>. بندر خرمشهر با [[اهواز]] و [[استان تهران|تهران]] و بسیاری از شهرهای کشور با راه آهن متصل است و از طریق راه آبی نیز به عنوان یکی از بندرهای مهم اقتصادی کشور، با بسیاری از بندرهای داخلی و نیز کشورهای خارجی ارتباط دارد. از خرمشهر در منابع تاریخی با نامهای بندر خاراکس، بیان، خاراکس اسپاسینی و محمره یاد شده<ref> چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 195.</ref>،اما اینکه این شهر دقیقاً جانشین کدام یک از این شهرها و یا شهرهای دیگری که در منابع دیگر با نامهای ناژینو، اگینس و پیان یا بیان، شهرت داشتهاند و بنیانگذاری آنها را به عیلامیان و [[هخامنشیان]] نسبت میدهند، شده است. جای تردید وجود دارد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''پژوهش در نام شهرهای ایران'''''. چ2، تهران: روزنه، 1382، 293 و 294.</ref>، اما لسترنج محل کنونی بندرمحمره (خرمشهر) را در کنار نهر حفار در جای سابق شهر بیان میداند<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 52.Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 48.</ref>.به هر حال پس از پایان یافتن عمر تاریخی آن شهرها، در دوران قدرتمندی طایفه بنی کعب نام «محمره» بر این شهر نهاده شد که واژهای عربی و به معنی سرخ کننده است<ref>افشارسیستانی. همان. ص293.</ref>.از میان شرح دلایل این نامگذاری، سرخ بودن آب کارون در این منطقه پذیرفتنیتر مینماید. در 1314 شمسی با تصویب هیأت دولت وقت نام محمره به خرمشهر تغییر یافت<ref>همان. ص294.</ref>و آن هنگامی بود که این شهر کوچک که در یکی دو سده قبل روستایی بیش نبود، با احداث راه های مواصلاتی، کشف و احداث پالایشگاه و تأسیسات مختلف شهری در منطقه، به یک بندر مهم و جذب کننده جمعیت تبدیل شده بود. خرمشهر به دلیل موقعیت حساس و پر اهمیت خود در منطقه مرزی، در عمر نسبتاً کوتاه خود، شاهد حوادث تاریخی ویرانگری بوده است. این شهر در مراحل نخستین رشد خود، همواره از سوی حکام دست نشانده بغداد و بصره مورد حمله قرار میگرفت تا رقیبی برای بصره نباشد و از همین رو با کشیدن حصاری به دور آن به «کوت المحمره» شهرت یافت<ref>نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها'''''. به کوشش ژاله راستانی، چ1، تهران: مدرسه، 1370، ص350.</ref>.در قرن هجدهم، خرمشهر هم توسط عثمانیها و هم از سوی انگلیس اشغال شد<ref>حقیقت، عبدالرفیع. '''''فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران'''''. چ1، تهران: کومش، 1376، ص201.</ref> و در جنگ جهانی اول و دوم نیز از تعرض مصون نماند و حتی در جریان ملی شدن صنعت نفت به هنگام زمامداری [[محمد مصدق|دکتر مصدق]]، بارها از سوی انگلیسیها مورد تهدید واقع شد و بالاخره در جنگ مصیبتبار [[کشور ایران|ایران]] و عراق حدود 22 ماه در اشغال نیروهای تجاوزگر بعثی قرار گرفت و شهر به ویرانهای بدل گشت. خرمشهر بالاخره در سوم خرداد 1361ش پس از جانفشانیهای بسیار آزاد شد و از همین رو این شهر مدتی نیز لقب «خونینشهر» به خود گرفت. پس از پایان جنگ، خرمشهر به عنوان نشانه پایداری و مقاومت مردم ایران، وارد مرحله جدیدی از سازندگی و عمران خود شد، به گونهای که این شهر خالی از سکنه در سرشماری 1365، به شهری با 105636 تن در سرشماری 1375 درآمد<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 248 و 269.</ref> و طبق برآوردهای انجام گرفته، جمعیت این شهر در 1384 به 142506 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113. </ref>.شغل عمده مردم شهر، کار در بخشهای خدمات و کشاورزی به ویژه فعالیت در کشت خرما و مرکبات است. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[آبادان]] | |||
* [[استان خوزستان]] | |||
* [[اهواز]] | |||
* [[رود کارون]] | |||
* [[اروندرود]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵
خرمشهر، مرکز شهرستان و شهری به همین نام، واقع در استان خوزستان، در جنوب غربی ایران و در مرز آبی با کشور عراق.
شهرستان خرمشهر از غرب با کشور عراق، از جنوب با شهرستان آبادان، از شرق با شهرستان شادگان، از شمال با شهرستان اهواز همسایه است[۱] و برابر با آخرین تقسیمات کشوری این شهرستان دارای 2 بخش، 3 شهر و 4 دهستان است[۲].
شهر خرمشهر با مختصات جغرافیایی ً00 َ11 ْ48 طول شرقی و ً15 َ26 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 3 متر از سطح دریا[۳] با آب و هوایی بسیار گرم و مرطوب در تابستانها و خنک و مناسب در زمستانها، در کنار رود مرزی اروندرود واقع است[۴]. رود کارون، از این شهر میگذرد و سپس شاخهای از آن به بهمنشیر و شاخهای دیگر به اروندرود میپیوندد. خرمشهر در منطقه بیابانی استان خوزستان و با میانگین بارندگی کمتر از 200 میلیمتر (کمترین حد بارندگی در استان) واقع شده است[۵]. خرمشهر در فاصله حدود 125 کم از سه مسیر آزاد راه و جاده درجه یک با اهواز (مرکز استان) مرتبط است و با تهران نیز حدود 994 کم فاصله دارد[۶].طول راه هوایی خرمشهر ـ تهران نیز 660 کم است[۷]. بندر خرمشهر با اهواز و تهران و بسیاری از شهرهای کشور با راه آهن متصل است و از طریق راه آبی نیز به عنوان یکی از بندرهای مهم اقتصادی کشور، با بسیاری از بندرهای داخلی و نیز کشورهای خارجی ارتباط دارد. از خرمشهر در منابع تاریخی با نامهای بندر خاراکس، بیان، خاراکس اسپاسینی و محمره یاد شده[۸]،اما اینکه این شهر دقیقاً جانشین کدام یک از این شهرها و یا شهرهای دیگری که در منابع دیگر با نامهای ناژینو، اگینس و پیان یا بیان، شهرت داشتهاند و بنیانگذاری آنها را به عیلامیان و هخامنشیان نسبت میدهند، شده است. جای تردید وجود دارد[۹]، اما لسترنج محل کنونی بندرمحمره (خرمشهر) را در کنار نهر حفار در جای سابق شهر بیان میداند[۱۰].به هر حال پس از پایان یافتن عمر تاریخی آن شهرها، در دوران قدرتمندی طایفه بنی کعب نام «محمره» بر این شهر نهاده شد که واژهای عربی و به معنی سرخ کننده است[۱۱].از میان شرح دلایل این نامگذاری، سرخ بودن آب کارون در این منطقه پذیرفتنیتر مینماید. در 1314 شمسی با تصویب هیأت دولت وقت نام محمره به خرمشهر تغییر یافت[۱۲]و آن هنگامی بود که این شهر کوچک که در یکی دو سده قبل روستایی بیش نبود، با احداث راه های مواصلاتی، کشف و احداث پالایشگاه و تأسیسات مختلف شهری در منطقه، به یک بندر مهم و جذب کننده جمعیت تبدیل شده بود. خرمشهر به دلیل موقعیت حساس و پر اهمیت خود در منطقه مرزی، در عمر نسبتاً کوتاه خود، شاهد حوادث تاریخی ویرانگری بوده است. این شهر در مراحل نخستین رشد خود، همواره از سوی حکام دست نشانده بغداد و بصره مورد حمله قرار میگرفت تا رقیبی برای بصره نباشد و از همین رو با کشیدن حصاری به دور آن به «کوت المحمره» شهرت یافت[۱۳].در قرن هجدهم، خرمشهر هم توسط عثمانیها و هم از سوی انگلیس اشغال شد[۱۴] و در جنگ جهانی اول و دوم نیز از تعرض مصون نماند و حتی در جریان ملی شدن صنعت نفت به هنگام زمامداری دکتر مصدق، بارها از سوی انگلیسیها مورد تهدید واقع شد و بالاخره در جنگ مصیبتبار ایران و عراق حدود 22 ماه در اشغال نیروهای تجاوزگر بعثی قرار گرفت و شهر به ویرانهای بدل گشت. خرمشهر بالاخره در سوم خرداد 1361ش پس از جانفشانیهای بسیار آزاد شد و از همین رو این شهر مدتی نیز لقب «خونینشهر» به خود گرفت. پس از پایان جنگ، خرمشهر به عنوان نشانه پایداری و مقاومت مردم ایران، وارد مرحله جدیدی از سازندگی و عمران خود شد، به گونهای که این شهر خالی از سکنه در سرشماری 1365، به شهری با 105636 تن در سرشماری 1375 درآمد[۱۵] و طبق برآوردهای انجام گرفته، جمعیت این شهر در 1384 به 142506 تن رسیده است[۱۶].شغل عمده مردم شهر، کار در بخشهای خدمات و کشاورزی به ویژه فعالیت در کشت خرما و مرکبات است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مؤسسه گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استانهای کشور. تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 117.
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
- ↑ جعفری، عباس. شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1360، ص 8 و 21.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور). اطلس زمینشناسی (اطلس ملی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: سازمان نقشهبرداری کشور، 1382، ص13.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی ، جغرافیای استان خوزستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص11-13.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه راههای ایران. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1380.
- ↑ جعفری. ص21.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 195.
- ↑ افشار سیستانی، ایرج. پژوهش در نام شهرهای ایران. چ2، تهران: روزنه، 1382، 293 و 294.
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 52.Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 48.
- ↑ افشارسیستانی. همان. ص293.
- ↑ همان. ص294.
- ↑ نهچیری، عبدالحسین. جغرافیای تاریخی شهرها. به کوشش ژاله راستانی، چ1، تهران: مدرسه، 1370، ص350.
- ↑ حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران. چ1، تهران: کومش، 1376، ص201.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 248 و 269.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون