پرش به محتوا

جوراب: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲: خط ۲:


=== ابتدای [[اسلام]] تا [[مغول ها|مغول]] ===
=== ابتدای [[اسلام]] تا [[مغول ها|مغول]] ===
نوعی جوراب کلفت از پشم یا ابریشم و یا چرم به پا می‌کردند که به آن موزج می‌گفتند. البته موزج نام نوعی [[کفش]] هم بود<ref>امیرعلی، سید. '''''تاریخ العرب و التمدن الاسلامی'''''. قاهره: 1938م، ص 388-389.</ref>. <sup> </sup>گاه دو موزه دنباله‌دار، یکی را به جای جوراب، و دیگری را به جای [[کفش]]، به پا می‌کردند<ref>جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. '''''البیان و التبیین.''''' تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، قاهره: مکتبه الجاحظ، 1960-1961 م، ج1، ص42.</ref><ref>متز، آدام، الحضاره الاسلامیه فی القرن الرابع، نقله الی العربیه محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره: لجنه التألیف و الترجمه، 1377 ق/1957 م، ج2 ص 186-188.</ref>. زنان این دوره نوعی جوراب بلند و یا کوتاه ساده و یا زربفت نیز به پا داشتند<ref>نرشخی، ابوبکرمحمد بن جعفر. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصرقباوی، تلخیص محمد بن زفر، تصحیح مدرس رضوی، تهران: توس،1363ص 53  و توضیحات مصحح، ص 234-235. </ref>. طوس<ref>'''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 294. </ref>،  دارزنگی<ref>'''''در حدود چغانیان در حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 334. </ref>،<sup>6</sup> [[استان قزوین|قزوین]]<ref>ناصرخسرو قبادیانی، ابومعین. '''''سفرنامه'''''. چاپ م، غنی زاده، برلین: 1922 م، ص 6.</ref><ref>مقدسی، ابوعبدالله محمدبن احمد، '''''احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم'''''. طبع دخویه، لیدن، بریل: 1906 م، ص 392-396. </ref>، جوراب و نوعی از آن را که اغلب دراویش و صوفیان آن را به پا می‌کردند، و پاچیله نام داشت، تهیه مي‌کردند<ref>محمد بن منور، '''''اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید'''''. تصحیح محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، 1367، ج 1، ص 32 ، 66 ، ج2، ص 504.</ref><ref>باخرزی، ابوالمفاخر یحیی. '''''اوراد الاحباب و فصوص الآداب'''''. به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران زمین، 1358( جلد دوم در فصوص الآداب )، ج2، ص 32 ، 168 ، 371-372.</ref>.
نوعی جوراب کلفت از پشم یا ابریشم و یا چرم به پا می‌کردند که به آن موزج می‌گفتند. البته موزج نام نوعی [[کفش]] هم بود<ref>امیرعلی، سید. '''''تاریخ العرب و التمدن الاسلامی'''''. قاهره: 1938م، ص 388-389.</ref>. <sup> </sup>گاه دو موزه دنباله‌دار، یکی را به جای جوراب، و دیگری را به جای [[کفش]]، به پا می‌کردند<ref>جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. '''''البیان و التبیین.''''' تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، قاهره: مکتبه الجاحظ، 1960-1961 م، ج1، ص42.</ref><ref>متز، آدام، الحضاره الاسلامیه فی القرن الرابع، نقله الی العربیه محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره: لجنه التألیف و الترجمه، 1377 ق/1957 م، ج2 ص 186-188.</ref>. زنان این دوره نوعی جوراب بلند و یا کوتاه ساده و یا زربفت نیز به پا داشتند<ref>نرشخی، ابوبکرمحمد بن جعفر. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصرقباوی، تلخیص محمد بن زفر، تصحیح مدرس رضوی، تهران: توس،1363ص 53  و توضیحات مصحح، ص 234-235. </ref>. طوس<ref>'''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 294. </ref>،  دارزنگی<ref>'''''در حدود چغانیان در حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 334. </ref>،[[استان قزوین|قزوین]]<ref>ناصرخسرو قبادیانی، ابومعین. '''''سفرنامه'''''. چاپ م، غنی زاده، برلین: 1922 م، ص 6.</ref><ref>مقدسی، ابوعبدالله محمدبن احمد، '''''احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم'''''. طبع دخویه، لیدن، بریل: 1906 م، ص 392-396. </ref>، جوراب و نوعی از آن را که اغلب دراویش و صوفیان آن را به پا می‌کردند، و پاچیله نام داشت، تهیه مي‌کردند<ref>محمد بن منور، '''''اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید'''''. تصحیح محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، 1367، ج 1، ص 32 ، 66 ، ج2، ص 504.</ref><ref>باخرزی، ابوالمفاخر یحیی. '''''اوراد الاحباب و فصوص الآداب'''''. به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران زمین، 1358( جلد دوم در فصوص الآداب )، ج2، ص 32 ، 168 ، 371-372.</ref>.


=== [[مغول ها|مغول]] تا عصر حاضر ===
=== [[مغول ها|مغول]] تا عصر حاضر ===
از نوعی جوراب نیز که رنگ زرد یا قرمزداشت، در زیرکفش‌های کف تخت  و روباز سیاه خود استفاده می‌کردند<ref>  شاهنامه موزه رضا عباسی. ش 1971، ص814 ، مجلس هفدهم.</ref>. در این دوره نوعی جوراب بلند و چسبان که تا حدود زانوان و گاه بلندتر نیز می‌رسید، رواج یافت. گاه به جای تُنبان، از این جوراب های بلند که رنگ آنها سفید یا قرمز با نقوش طلایی، زرد ، آبی، قهوه‌ای و یا سبز بود به پا می‌کردند، که اغلب درون چکمه‌ای  فرو رفته بود<ref> Maddison,F;E.S.Smith; Science,tools & magic, the Nasser D.Khalili collection of Islamic art,ed,J.Raby,Oxford university press,vol XII,1997
از نوعی جوراب نیز که رنگ زرد یا قرمزداشت، در زیرکفش‌های کف تخت  و روباز سیاه خود استفاده می‌کردند<ref>  شاهنامه موزه رضا عباسی. ش 1971، ص814 ، مجلس هفدهم.</ref>. در این دوره نوعی جوراب بلند و چسبان که تا حدود زانوان و گاه بلندتر نیز می‌رسید، رواج یافت. گاه به جای تُنبان، از این جوراب های بلند که رنگ آنها سفید یا قرمز با نقوش طلایی، زرد ، آبی، قهوه‌ای و یا سبز بود به پا می‌کردند، که اغلب درون چکمه‌ای  فرو رفته بود<ref> Maddison,F;E.S.Smith; Science,tools & magic, the Nasser D.Khalili collection of Islamic art,ed,J.Raby,Oxford university press,vol XII,1997


,p.171-172,;  Un Catalogue des peintures Qajars executes au(18<sup>e</sup>-19<sup>e</sup>) siécles,Tehran, 1973,no 4,7, 22,27,28,31,49</ref><ref>مجموعه خلیلی، نقاشی محمدشاه و حاج میرزا آغاسی؛ نقاشی دیواری کاخ گلستان، فتحعلیشاه قاجار و درباریان و سفر؛ شاهنامه موزه رضا عباسی، ش 1-67 ، 70 ، ص 197، مجلس دوازدهم؛  شاهنامه موزه رضا عباسی، داوری- شیرازی، ص 113 ، مجلس ششم.</ref>، و یا گاه شلواری تنگ در بالای زانوان درون آنها فرو رفته بود<ref>165-166 , Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.130-133,</ref><ref>   Nizami; Ganjevi,Khamsa miniatures,انتشارات یازیچی،باکو، 1983 م.no 5,9,10,57,8</ref><ref>شاهنامه شاه اسماعیل، موزه رضا عباسی، تک برگ، ش 2848.</ref>. علما، اغلب جوراب‌های سیاه و یا سفید می‌پوشیدند<ref>Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.140-149,</ref>.<sup>12</sup> جوراب دوزخانه که با پشم فرنگی جوراب درباریان را تولید می‌کرد، از قسمت‌های دیگری بود که ملک التجار بر آنها نظارت داشت<ref>کمپفر، انگلبرت'''''. سفرنامه'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1363، ص 106 ، 150-151. </ref>. جوراب‌های امروزی اغلب نازک و ظریف‌اند، در صورتی که جوراب‌های قدیمی ضخیم‌تر بودند. هنوز در برخی از نواحی ایران به ویژه نواحی سردسیر، جوراب‌های ضخیم پشمی و رنگارنگی تهیه می‌شود که اغلب آنها را در خانه و به صورت روفرشی به پا می‌کنند<ref>مشاهدات مولف.</ref><ref>Diba,L.S.Clothing x,Iranica,Pl.LXVIII</ref>.
,p.171-172,;  Un Catalogue des peintures Qajars executes au(18<sup>e</sup>-19<sup>e</sup>) siécles,Tehran, 1973,no 4,7, 22,27,28,31,49</ref><ref>مجموعه خلیلی، نقاشی محمدشاه و حاج میرزا آغاسی؛ نقاشی دیواری کاخ گلستان، فتحعلیشاه قاجار و درباریان و سفر؛ شاهنامه موزه رضا عباسی، ش 1-67 ، 70 ، ص 197، مجلس دوازدهم؛  شاهنامه موزه رضا عباسی، داوری- شیرازی، ص 113 ، مجلس ششم.</ref>، و یا گاه شلواری تنگ در بالای زانوان درون آنها فرو رفته بود<ref>165-166 , Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.130-133,</ref><ref>   Nizami; Ganjevi,Khamsa miniatures,انتشارات یازیچی،باکو، 1983 م.no 5,9,10,57,8</ref><ref>شاهنامه شاه اسماعیل، موزه رضا عباسی، تک برگ، ش 2848.</ref>. علما، اغلب جوراب‌های سیاه و یا سفید می‌پوشیدند<ref>Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.140-149,</ref>.جوراب دوزخانه که با پشم فرنگی جوراب درباریان را تولید می‌کرد، از قسمت‌های دیگری بود که ملک التجار بر آنها نظارت داشت<ref>کمپفر، انگلبرت'''''. سفرنامه'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1363، ص 106 ، 150-151. </ref>. جوراب‌های امروزی اغلب نازک و ظریف‌اند، در صورتی که جوراب‌های قدیمی ضخیم‌تر بودند. هنوز در برخی از نواحی ایران به ویژه نواحی سردسیر، جوراب‌های ضخیم پشمی و رنگارنگی تهیه می‌شود که اغلب آنها را در خانه و به صورت روفرشی به پا می‌کنند<ref>مشاهدات مولف.</ref><ref>Diba,L.S.Clothing x,Iranica,Pl.LXVIII</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==

نسخهٔ ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۵

جوراب، پاپوشی نخی و چسبان که اغلب قبل ازپوشیدن کفش، آن را به پا می‌کنند. پاچیله، موزج، پای تابه، گوربه،گوراوه، جوُر، نام‌های تاریخی و انواع دیگرجوراب هستند که در شکل‌ها و طرح‌های گوناگون در دوره‌های مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گرفته‌اند[۱].

ابتدای اسلام تا مغول

نوعی جوراب کلفت از پشم یا ابریشم و یا چرم به پا می‌کردند که به آن موزج می‌گفتند. البته موزج نام نوعی کفش هم بود[۲].  گاه دو موزه دنباله‌دار، یکی را به جای جوراب، و دیگری را به جای کفش، به پا می‌کردند[۳][۴]. زنان این دوره نوعی جوراب بلند و یا کوتاه ساده و یا زربفت نیز به پا داشتند[۵]. طوس[۶]،  دارزنگی[۷]،قزوین[۸][۹]، جوراب و نوعی از آن را که اغلب دراویش و صوفیان آن را به پا می‌کردند، و پاچیله نام داشت، تهیه مي‌کردند[۱۰][۱۱].

مغول تا عصر حاضر

از نوعی جوراب نیز که رنگ زرد یا قرمزداشت، در زیرکفش‌های کف تخت  و روباز سیاه خود استفاده می‌کردند[۱۲]. در این دوره نوعی جوراب بلند و چسبان که تا حدود زانوان و گاه بلندتر نیز می‌رسید، رواج یافت. گاه به جای تُنبان، از این جوراب های بلند که رنگ آنها سفید یا قرمز با نقوش طلایی، زرد ، آبی، قهوه‌ای و یا سبز بود به پا می‌کردند، که اغلب درون چکمه‌ای  فرو رفته بود[۱۳][۱۴]، و یا گاه شلواری تنگ در بالای زانوان درون آنها فرو رفته بود[۱۵][۱۶][۱۷]. علما، اغلب جوراب‌های سیاه و یا سفید می‌پوشیدند[۱۸].جوراب دوزخانه که با پشم فرنگی جوراب درباریان را تولید می‌کرد، از قسمت‌های دیگری بود که ملک التجار بر آنها نظارت داشت[۱۹]. جوراب‌های امروزی اغلب نازک و ظریف‌اند، در صورتی که جوراب‌های قدیمی ضخیم‌تر بودند. هنوز در برخی از نواحی ایران به ویژه نواحی سردسیر، جوراب‌های ضخیم پشمی و رنگارنگی تهیه می‌شود که اغلب آنها را در خانه و به صورت روفرشی به پا می‌کنند[۲۰][۲۱].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ یادداشت مولف.
  2. ↑ امیرعلی، سید. تاریخ العرب و التمدن الاسلامی. قاهره: 1938م، ص 388-389.
  3. ↑ جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. البیان و التبیین. تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، قاهره: مکتبه الجاحظ، 1960-1961 م، ج1، ص42.
  4. ↑ متز، آدام، الحضاره الاسلامیه فی القرن الرابع، نقله الی العربیه محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره: لجنه التألیف و الترجمه، 1377 ق/1957 م، ج2 ص 186-188.
  5. ↑ نرشخی، ابوبکرمحمد بن جعفر. تاریخ بخارا. ترجمه ابونصرقباوی، تلخیص محمد بن زفر، تصحیح مدرس رضوی، تهران: توس،1363ص 53  و توضیحات مصحح، ص 234-235.
  6. ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 294.
  7. ↑ در حدود چغانیان در حدود العالم من المشرق الی المغرب. مؤلف ناشناخته، مقدمه بارتولد، تعلیقات مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، غلامرضا ورهرام. تهران: دانشگاه الزهراء، 1372، ص 334.
  8. ↑ ناصرخسرو قبادیانی، ابومعین. سفرنامه. چاپ م، غنی زاده، برلین: 1922 م، ص 6.
  9. ↑ مقدسی، ابوعبدالله محمدبن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. طبع دخویه، لیدن، بریل: 1906 م، ص 392-396.
  10. ↑ محمد بن منور، اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید. تصحیح محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، 1367، ج 1، ص 32 ، 66 ، ج2، ص 504.
  11. ↑ باخرزی، ابوالمفاخر یحیی. اوراد الاحباب و فصوص الآداب. به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران زمین، 1358( جلد دوم در فصوص الآداب )، ج2، ص 32 ، 168 ، 371-372.
  12. ↑   شاهنامه موزه رضا عباسی. ش 1971، ص814 ، مجلس هفدهم.
  13. ↑  Maddison,F;E.S.Smith; Science,tools & magic, the Nasser D.Khalili collection of Islamic art,ed,J.Raby,Oxford university press,vol XII,1997 ,p.171-172,;  Un Catalogue des peintures Qajars executes au(18e-19e) siécles,Tehran, 1973,no 4,7, 22,27,28,31,49
  14. ↑ مجموعه خلیلی، نقاشی محمدشاه و حاج میرزا آغاسی؛ نقاشی دیواری کاخ گلستان، فتحعلیشاه قاجار و درباریان و سفر؛ شاهنامه موزه رضا عباسی، ش 1-67 ، 70 ، ص 197، مجلس دوازدهم؛  شاهنامه موزه رضا عباسی، داوری- شیرازی، ص 113 ، مجلس ششم.
  15. ↑ 165-166 , Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.130-133,
  16. ↑    Nizami; Ganjevi,Khamsa miniatures,انتشارات یازیچی،باکو، 1983 م.no 5,9,10,57,8
  17. ↑ شاهنامه شاه اسماعیل، موزه رضا عباسی، تک برگ، ش 2848.
  18. ↑ Gray,B; La peinture Persane,Genève,1977,Pp.140-149,
  19. ↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، 1363، ص 106 ، 150-151.
  20. ↑ مشاهدات مولف.
  21. ↑ Diba,L.S.Clothing x,Iranica,Pl.LXVIII

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا چیت ساز

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=جوراب&oldid=8626»