سیزده بدر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[سیزده بدر|سیزد به در]]'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در سیزده فروردین. | '''[[سیزده بدر|سیزد به در]]'''، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در سیزده فروردین. | ||
در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان | در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و [[باغ]] میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان [[باغ]] به بازی و شادی میگذرانند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشننوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 89.</ref>. از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانهها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر<sup>*</sup>، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. [[ایران باستان|ایرانیان باستان]] در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشننوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 92.</ref>. | ||
در باره خاستگاه [[سیزده بدر|سیزده به در]] نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشنهای قدیم آریایی<ref>بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامه فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.</ref>؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی<ref>فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.</ref>؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده<ref>فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.</ref>؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<ref>بهار، مهرداد. از '''''اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: نشر چشمه 1376ش.</ref> و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشننوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.</ref> انگاشتهاند. | در باره خاستگاه [[سیزده بدر|سیزده به در]] نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشنهای قدیم آریایی<ref>بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، '''''ماهنامه فرهنگ'''''. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.</ref>؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی<ref>فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.</ref>؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده<ref>فرهوشی، بهرام. '''''جهان فروری'''''. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.</ref>؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی<ref>بهار، مهرداد. از '''''اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: نشر چشمه 1376ش.</ref> و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته<ref>بلوکباشی، علی. '''''نوروز، جشننوزایی آفرینش'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.</ref> انگاشتهاند. | ||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[ایران باستان]] | |||
* [[سبزه نوروزی]] | |||
== '''''مآخذ''''' == | == '''''مآخذ''''' == | ||
| خط ۱۷: | خط ۲۰: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
[[ | [[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | ||
[[ | [[رده:مردم شناسی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۹
سیزد به در، مراسم گشت و گذار و تفریح و شادی در در و دشت، در آخرین روز جشنهای نوروزی و در سیزده فروردین.
در این روز مردم بنا به یک سنّت دیرپای فرهنگی از خانههای خود بیرون و به دَر یعنی دشت و باغ میروند و آن روز را در کنار سبزه و آب روان چشمهها و جویبارها و زیر درختان باغ به بازی و شادی میگذرانند[۱]. از این رو سیزده نوروز در روایات اساطیری و تاریخی و متون ادب کهن ایران و مراسم بیرون رفتن از خانهها ذکری نیامده است. در این مَزْدیَسنا، روز سیزده هر ماه به تیر*، ایزد باران تعلق دارد و به نام او تیر خوانده میشود. ایرانیان باستان در روز 13 هر ماه، به ویژه روز 13 تیرماه، ایزد باران را نیایش میکردند تا باران آورد و زمین را با رویاندن سبزه و گیاه تازه و شاداب کند[۲].
در باره خاستگاه سیزده به در نظرهایی گوناگون دادهاند. در آن میان نخستین 13 نوروز را روز یکشنبه و شب بَدْر و (شبی که صورت ماه گرد و تمام دیده شود) و از جشنهای قدیم آریایی[۳]؛ تمثیلی از هزاره 13 عمر جهان و احتمالاً از اعتقادات هند و اروپایی[۴]؛ «روز ویژه طلب باران برای کشتزارهای نو دمیده[۵]؛ روزی نامقدس و معرّفِ آشوب اَزلی در پیش از آفرینش و نظم گرفتن امور زندگی[۶] و به سبب عدد 13، روزی نحس و ناخجسته[۷] انگاشتهاند.
سیزده نوروز را مردم دور از هر قید و تکلیف اجتماعی و با شادی و نوشکامی و پرداختن به بازیهای مختلف، به ویژه تاب بازی میگذرانند و سبزههای رویانده برای عید را از خانه بیرون میبرند و به آب میافکنند و دختران جوان به نشانه پیوند زناشویی درسال نو دو «رشته» سبز علفهای صحرایی را با گره به هم پیوند میزنند[۸]، و آنانی هم که به نحوست سیزده نوروز باور دارند، این نحوست را از خود و خانواده و خانه خود دور میکنند[۹][۱۰][۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 89.
- ↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 92.
- ↑ بهروز، ذبیح. «نوروز بهاری»، ماهنامه فرهنگ. اسفند 1340ش، س1، شمر/3.
- ↑ فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 69.
- ↑ فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص110.
- ↑ بهار، مهرداد. از اسطوره تا تاریخ. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: نشر چشمه 1376ش.
- ↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص90- 91.
- ↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 98، 109.
- ↑ بلوکباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380ش، ص 89- 103.
- ↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1371ش، 1/364- 366.
- ↑ فرهوشی، بهرام. جهان فروری. تهران: کاویان، 1364ش، ص 70- 72.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی