قائم مقام فراهانی(دوم): تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۹

قائم مقام فراهانی (دوم) (1193-1251ق / 1779-1835م)، از رجال سیاسی، وزیران، نویسندگان و شاعران اوایل دوره قاجار.

میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی متخلص به ثنایی فرزند میرزا عیسی مشهور به میرزا بزرگ قائم مقام اول (1237ق / 1821م) بود^[۱]. در اوان کودکی به تحصیل دانش و کسب کمالات پرداخت. پس از مرگ پدر به وزارت عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه قاجار (حک 1212-1250ق / 1796-1834م) رسید^[۲]. پس از سه سال از کار برکنار شد، اما در 1241ق / 1825م به مقام سابق بازگشت. دگربار به سبب مخالفت با جنگ ایران و روسیه معزول شد، اما پس از انعقاد عهدنامه ترکمن چای، به امر شاه مأمور آذربایجان گردید^[۳]. سپس عباس میرزا برای سرکوب مردم هرات او را به همراه محمد میرزا به خراسان فرستاد. پس از مرگ عباس میرزا در امر انتخاب محمد میرزا به جانشینی او نقش مهمی ایفا کرد. با در گذشت شاه، ولیعهد را بر تخت سلطنت نشاند و خود صدراعظم وی شد. سرانجام به دست دژخیمان به قتل رسید^[۴]. قائم مقام در علوم حکمت و ادب و نظم و نثر فارسی و عربی مهارت داشت. در شعر از پیروان سبک خراسانی بود^[۵]. در نثر شیوه سعدی را همراه با تعبیرهای شیرین خود دنبال می‌کرد^[۶]. قلم و قدم او سخت در هشدار ایرانیان مؤثر افتاد^[۷]. اثر مشهور او منشآت (چ 1، 1280ق) نام دارد که از شاهکارهای نثر فارسی است و هم به لحاظ ادبی و هم از نظر تاریخی ارزشمند است^[۸]. به جز منشآت که غالباً کمال نثر نویسی در دوران قاجار به شمار می‌رود، مثنوی فکاهی گونه‌ای به نام جلایرنامه از خود باقی گذاشته است^[۹].

مآخذ

حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، چ 1، 1368، ‌ص 137.
بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.
مصاحب، ‌غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ج 2، ص 1981.
بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.
خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.
استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.
حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

ابوالقاسم رادفر

↑ حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1368، ج.1، ‌ص 137.
↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.
↑ مصاحب، ‌غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 1981.
↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.
↑ خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.
↑ استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.
↑ حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
↑ قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
↑ زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

[1] حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1368، ج.1، ‌ص 137.

[2] بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.

[3] مصاحب، ‌غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 1981.

[4] بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.

[5] خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.

[6] استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.

[7] حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.

[8] قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).

[9] زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''قائم مقام فراهاني''' (دوم) (1193-1251ق / 1779-1835م)، از رجال سياسي، وزيران، نويسندگان و شاعران اوايل دورة قاجار.
+'''قائم مقام فراهانی''' (دوم) (1193-1251ق / 1779-1835م)، از رجال سیاسی، وزیران، نویسندگان و شاعران اوایل [[قاجاریه|دوره قاجار]].
-ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهاني متخلص به ثنايي فرزند ميرزا عيسي مشهور به ميرزا بزرگ قائم مقام اول (1237ق / 1821م) بود.<sup>1</sup> در اوان كودكي به تحصيل دانش و كسب كمالات پرداخت. پس از مرگ پدر به وزارت عباس ميرزا وليعهد فتحعلي شاه قاجار (حك 1212-1250ق / 1796-1834م) رسيد.<sup>2</sup> پس از سه سال از كار بركنار شد، اما در 1241ق / 1825م به مقام سابق بازگشت. دگربار به سبب مخالفت با جنگ ايران و روسيه معزول شد، اما پس از انعقاد عهدنامة تركمن چاي، به امر شاه مأمور آذربايجان گرديد.<sup>3</sup> سپس عباس ميرزا براي سركوب مردم هرات او را به همراه محمد ميرزا به خراسان فرستاد. پس از مرگ عباس ميرزا در امر انتخاب محمد ميرزا به جانشيني او نقش مهمي ايفا كرد. با در گذشت شاه، وليعهد را بر تخت سلطنت نشاند و خود صدراعظم وي شد. سرانجام به دست دژخيمان به قتل رسيد.<sup>4</sup> قائم مقام در علوم حكمت و ادب و نظم و نثر فارسي و عربي مهارت داشت. در شعر از پيروان سبك خراساني بود.<sup>5</sup> در نثر شيوة سعدي را همراه با تعبيرهاي شيرين خود دنبال مي‌كرد.<sup>6</sup> قلم و قدم او سخت در هشدار ايرانيان مؤثر افتاد.<sup>7</sup> اثر مشهور او ''منشآت'' (چ 1، 1280ق) نام دارد كه از شاهكارهاي نثر فارسي است و هم به لحاظ ادبي و هم از نظر تاريخي ارزشمند است.<sup>8</sup> به جز ''منشآت'' كه غالباً كمال نثر نويسي در دوران قاجار به شمار مي‌رود، مثنوي فكاهي گونه‌اي به نام جلايرنامه از خود باقي گذاشته است.<sup>9</sup>
+میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی متخلص به ثنایی فرزند میرزا عیسی مشهور به میرزا بزرگ قائم مقام اول (1237ق / 1821م) بود<ref>حقیقت، عبدالرفیع. '''''فرهنگ شاعران زبان پارسی'''''. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران،  1368، ج.1، ‌ص 137.</ref>. در اوان کودکی به تحصیل دانش و کسب کمالات پرداخت. پس از مرگ پدر به وزارت عباس میرزا ولیعهد [[فتحعلی شاه قاجار]] (حک 1212-1250ق / 1796-1834م) رسید<ref>بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''.'' تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.</ref>. پس از سه سال از کار برکنار شد، اما در 1241ق / 1825م به مقام سابق بازگشت. دگربار به سبب مخالفت با جنگ ایران و روسیه معزول شد، اما پس از انعقاد [[ترکمانچای|عهدنامه ترکمن چای]]، به امر شاه مأمور آذربایجان گردید<ref>مصاحب، ‌غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 1981.</ref>. سپس عباس میرزا برای سرکوب مردم هرات او را به همراه محمد میرزا به خراسان فرستاد. پس از مرگ عباس میرزا در امر انتخاب محمد میرزا به جانشینی او نقش مهمی ایفا کرد. با در گذشت شاه، ولیعهد را بر تخت سلطنت نشاند و خود صدراعظم وی شد. سرانجام به دست دژخیمان به قتل رسید<ref>بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''.'' تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340،  ص 350.</ref>. قائم مقام در علوم حکمت و ادب و نظم و نثر فارسی و عربی مهارت داشت. در شعر از پیروان سبک خراسانی بود<ref>خانلری (کیا)، ‌زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.</ref>. در نثر شیوه سعدی را همراه با تعبیرهای شیرین خود دنبال می‌کرد<ref>استعلامی‌، ‌محمد. '''''ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.</ref>. قلم و قدم او سخت در هشدار ایرانیان مؤثر افتاد<ref>حقوقی، ‌محمد. '''''ادبیات امروز ایران'''''. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.</ref>. اثر مشهور او ''منشآت'' (چ 1، 1280ق) نام دارد که از شاهکارهای نثر فارسی است و هم به لحاظ ادبی و هم از نظر تاریخی ارزشمند است<ref>قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر '''''منشآت قائم مقام'''''. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).</ref>. به جز ''منشآت'' که غالباً کمال نثر نویسی در [[قاجاریه|دوران قاجار]] به شمار می‌رود، مثنوی فکاهی گونه‌ای به نام جلایرنامه از خود باقی گذاشته است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی.''''' تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+== مآخذ ==
+# حقیقت، عبدالرفیع. '''''فرهنگ شاعران زبان پارسی'''''. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، چ 1، 1368، ‌ص 137.
-# حقيقت، عبدالرفيع. '''''فرهنگ شاعران زبان پارسي'''''. تهران: شركت مؤلفان و مترجمان ايران، چ 1، 1368، ‌ص 137.
+# بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''.'' تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.
-# بياني، مهدي. '''''كارنامة بزرگان ايران'''.'' تهران: ادارة كل انتشارات و راديو، 1340، ص 348.
+# مصاحب، ‌غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. ج 2، ص 1981.
-# مصاحب، ‌غلامحسين. '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. ج 2، ص 1981.
+# بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''.'' تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340،  ص 350.
-# بياني. '''''همان'''''. ص 350.
+# خانلری (کیا)، ‌زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.
-# خانلري (كيا)، ‌زهرا. '''''فرهنگ ادبيات فارسي'''''. تهران: بنياد فرهنگ ايران، ‌1348، ص 390.
+# استعلامی‌، ‌محمد. '''''ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.
-# استعلامي‌، ‌محمد. '''''ادبيات دورة‌ بيداري و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهيان انقلاب، 1355، ص 20.
+# حقوقی، ‌محمد. '''''ادبیات امروز ایران'''''. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
-# حقوقي، ‌محمد. '''''ادبيات امروز ايران'''''. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
+# قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر '''''منشآت قائم مقام'''''. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
-# قائم مقامي‌، جهانگير. مقدمه بر '''''منشآت قائم مقام'''''. تهران: ابن سينا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
+# زرین کوب، عبدالحسین. '''''سیری در شعر فارسی.''''' تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.
-# زرين كوب، عبدالحسين. '''''سيري در شعر فارسي.''''' تهران: نوين، چ 1، 1363، ‌ص 179.
 ابوالقاسم رادفر