محمد معین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:231212121.jpg|بندانگشتی|محمد معین، قابل بازیابی از https://amordadnews.com/123071/]] | |||
معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم. | معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم. | ||
محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد<ref>نصری، عبدالله. '''''كارنامه دكتر معین'''''. تهران: امیركبیر، 1364، ج.1، ص 13.</ref>. و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین العلما ـ روحانی بزرگ رشت ـ قرار گرفت<ref>معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، '''''وحید'''''. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.</ref>. دوره دبستان و نیمی از دوره دبیرستان را در زادگاهش گذراند. سپس به [[استان تهران|تهران]] آمد و نیمه دوم دبیرستان را در دارالفنون طی کرد<ref name=":0">استعلامی، محمد. '''''بررسی''''' '''''ادبیات امروز ایران''.''' تهران: امیرکبیر، 1355، ج.4، ص 188.</ref>. در 1313ش در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی از [https://literature.ut.ac.ir/ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران] مدرک لیسانس گرفت. در 1314ش به اهواز رفت و نخست دبیر دبیرستانها و سپس رئیس دانشسرای مقدماتی پسرانه آن شهر شد. در همین هنگام از طریق مکاتبه با آموزشگاه روان شناسی بروکسل در روان شناسی علمی، خطشناسی و مغزشناسی تخصص گرفت<ref>فرشیدورد، خسرو. '''''درباره ادبیات و نقد ادبی'''''. تهران: امیرکبیر، 1363، ج.1، ص 288.</ref>. پس از آن تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران ادامه داد و نخستین کسی بود که با نوشتن رساله مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی به اخذ درجه دکتری نائل شد<ref> بختیار، مظفر. '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5.</ref><ref name=":1">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2811.</ref>. | محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد<ref>نصری، عبدالله. '''''كارنامه دكتر معین'''''. تهران: امیركبیر، 1364، ج.1، ص 13.</ref>. و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین العلما ـ روحانی بزرگ رشت ـ قرار گرفت<ref>معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، '''''وحید'''''. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.</ref>. دوره دبستان و نیمی از دوره دبیرستان را در زادگاهش گذراند. سپس به [[استان تهران|تهران]] آمد و نیمه دوم دبیرستان را در دارالفنون طی کرد<ref name=":0">استعلامی، محمد. '''''بررسی''''' '''''ادبیات امروز ایران''.''' تهران: امیرکبیر، 1355، ج.4، ص 188.</ref>. در 1313ش در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی از [https://literature.ut.ac.ir/ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران] مدرک لیسانس گرفت. در 1314ش به اهواز رفت و نخست دبیر دبیرستانها و سپس رئیس دانشسرای مقدماتی پسرانه آن شهر شد. در همین هنگام از طریق مکاتبه با آموزشگاه روان شناسی بروکسل در روان شناسی علمی، خطشناسی و مغزشناسی تخصص گرفت<ref>فرشیدورد، خسرو. '''''درباره ادبیات و نقد ادبی'''''. تهران: امیرکبیر، 1363، ج.1، ص 288.</ref>. پس از آن تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در [https://literature.ut.ac.ir/ دانشگاه تهران] ادامه داد و نخستین کسی بود که با نوشتن رساله مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی به اخذ درجه دکتری نائل شد<ref> بختیار، مظفر. '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5.</ref><ref name=":1">مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2811.</ref>. | ||
دریافت نشان عالی ادب و هنر و جایزه آکادمی ادبیات از کشور فرانسه و نیز اخذ چندین نشان علمی و فرهنگی ایران از افتخارات زندگی او بود<ref>حکیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.</ref>. افزون بر دانشگاه | دریافت نشان عالی ادب و هنر و جایزه آکادمی ادبیات از [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 کشور فرانسه] و نیز اخذ چندین نشان علمی و فرهنگی ایران از افتخارات زندگی او بود<ref>حکیمیان، ابوالفتح. '''''فهرست مشاهیر ایران'''''. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.</ref>. افزون بر [https://literature.ut.ac.ir/ دانشگاه تهران]، در بسیاری از کرسیهای زبان و ادبیات فارسی در کشورهای امریکا، انگلستان و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] به تدریس پرداخت<ref name=":0" />. در 1325ش مأمور همکاری با [[علی اکبر دهخدا|علامه دهخدا]] در تدوین ''[[لغت نامه دهخدا|لغت نامه]]'' گردید. پس از مرگ دهخدا نیز کار او را ادامه داد<ref>شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده.</ref>. در طریق تحقیق بیش از هر کس متأثر از پورداوود بود و از وی پیروی میکرد<ref>معین، مهدخت. '''''مجموعه مقالات دکتر محمد معین'''''. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده. </ref>. سرانجام در پی یک بیماری سخت که پنج سال به درازا کشید، در [[استان تهران|تهران]] درگذشت و در زادگاه نیاکانش، آستانه اشرفیه در [[استان گیلان|گیلان]] به خاک سپرده شد. از وی کتابها، مقالهها و ترجمههای بسیاری باقی مانده است<ref>افشار، ایرج. '''''نادره کاران'''''. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277.</ref>. مشهورترین آثارش تدوین بخشی از ''[[لغت نامه دهخدا|لغتنامه دهخدا]]''، تصحیح و حواشی ''[[برهان قاطع]]'' محمدحسین بن خلف تبریزی، ''فرهنگ فارسی با همکاری گروهی بزرگ از پژوهشگران و نویسندگان''، ''[[حافظ شیرازی|حافظ]] شیرین سخن''، ''مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی''، تصحیح و توضیح ''[[چهار مقاله|چهارمقاله]]'' [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]، ''دانشنامه علایی''، جامعالحکمتین [[ناصر خسرو]]، [[جوامع الحکایات]] و لوامع الروایات [[سدیدالدین محمد عوفی|عوفی]]، و چند رساله تحقیقی در دستور زبان فارسی مانند ''اسم مصدر ـ حاصل مصدر''، ''اضافه ـ اسم جنس ـ معرفه و نکره'' و ترجمه ''ایران از آغاز تا [[اسلام]]''، نوشته ر. گیرشمن هستند<ref>بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، '''''یادنامه دکتر معین'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص چهارده، پانزده و شانزده.</ref><ref name=":1" />. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[علی اکبر دهخدا]] | |||
* [[لغت نامه دهخدا]] | |||
* [[سدیدالدین محمد عوفی]] | |||
* [[نظامی عروضی سمرقندی]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== برای مطالعه بیشتر == | |||
امیرقاسم خانی، سهیلا. '''''مردی از دیار لغت'''''. با مقدمه مهدخت معین، تهران: قدس، چ 1، 1382، ص 168 ـ 198. | |||
«اولین کنگره بزرگداشت معین در رشت برگزار شد»، '''''کادح'''''. خرداد 1370، ص 3. | |||
«اهداء کتابهای استاد معین»، نشر دانش، س 15، ش 1 و 2 (آذر و اسفند 1373). | |||
«بهانه بزرگداشت استاد دکتر محمد معین»، '''''نقش قلم''''' (نشریه استان گیلان). ش 583 (29 اردیبهشت ماه 1370)، ص 8. | |||
«به یاد استاد فرزانه دکتر محمد معین»، '''''اطلاعات'''''. ش 20804 (13 تیرماه 1375). | |||
جکتاجی، پوراحمد. «این است «معین» ی که دوستش داریم»، '''''نقش''''' '''''قلم'''''. ش 585 (5 خرداد ماه 1370). | |||
د. ج. «به فرهنگ معین از دیده انصاف بنگریم»، '''''اطلاعات'''''. ش 19912 (29 اردیبهشت ماه 1372). | |||
جابر عناصری. «آرامگاه دکتر محمد معین»، '''''چیستا'''''. س 4، ش 4 (آذرماه 1365)، ص 248. | |||
صراف، مرتضی. «اولین یادنامه در زبان فارسی»، '''''ماهنامه ویسمن'''''. س 1، ش 3 (آبان ماه 1352). | |||
معین، علی. «برادر از زبان برادر»، '''''گیله و'''ا''. ش 1 (تیرماه 1371)، ص 9. | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:ادبیات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۲
معین، محمد (1297-1350ش)، ادیب، فرهنگنویس، پژوهشگر و مترجم.
محمد معین از چهرههای پژوهشی و دانشگاهی ایران در شهر رشت در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. در شش سالگی والدینش را از دست داد[۱]. و تحت سرپرستی و تربیت جد پدری خود، محمدتقی معین العلما ـ روحانی بزرگ رشت ـ قرار گرفت[۲]. دوره دبستان و نیمی از دوره دبیرستان را در زادگاهش گذراند. سپس به تهران آمد و نیمه دوم دبیرستان را در دارالفنون طی کرد[۳]. در 1313ش در رشتههای ادبیات، فلسفه و علوم تربیتی از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مدرک لیسانس گرفت. در 1314ش به اهواز رفت و نخست دبیر دبیرستانها و سپس رئیس دانشسرای مقدماتی پسرانه آن شهر شد. در همین هنگام از طریق مکاتبه با آموزشگاه روان شناسی بروکسل در روان شناسی علمی، خطشناسی و مغزشناسی تخصص گرفت[۴]. پس از آن تحصیلات خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران ادامه داد و نخستین کسی بود که با نوشتن رساله مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات فارسی به اخذ درجه دکتری نائل شد[۵][۶].
دریافت نشان عالی ادب و هنر و جایزه آکادمی ادبیات از کشور فرانسه و نیز اخذ چندین نشان علمی و فرهنگی ایران از افتخارات زندگی او بود[۷]. افزون بر دانشگاه تهران، در بسیاری از کرسیهای زبان و ادبیات فارسی در کشورهای امریکا، انگلستان و روسیه به تدریس پرداخت[۳]. در 1325ش مأمور همکاری با علامه دهخدا در تدوین لغت نامه گردید. پس از مرگ دهخدا نیز کار او را ادامه داد[۸]. در طریق تحقیق بیش از هر کس متأثر از پورداوود بود و از وی پیروی میکرد[۹]. سرانجام در پی یک بیماری سخت که پنج سال به درازا کشید، در تهران درگذشت و در زادگاه نیاکانش، آستانه اشرفیه در گیلان به خاک سپرده شد. از وی کتابها، مقالهها و ترجمههای بسیاری باقی مانده است[۱۰]. مشهورترین آثارش تدوین بخشی از لغتنامه دهخدا، تصحیح و حواشی برهان قاطع محمدحسین بن خلف تبریزی، فرهنگ فارسی با همکاری گروهی بزرگ از پژوهشگران و نویسندگان، حافظ شیرین سخن، مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی، تصحیح و توضیح چهارمقاله نظامی عروضی، دانشنامه علایی، جامعالحکمتین ناصر خسرو، جوامع الحکایات و لوامع الروایات عوفی، و چند رساله تحقیقی در دستور زبان فارسی مانند اسم مصدر ـ حاصل مصدر، اضافه ـ اسم جنس ـ معرفه و نکره و ترجمه ایران از آغاز تا اسلام، نوشته ر. گیرشمن هستند[۱۱][۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ نصری، عبدالله. كارنامه دكتر معین. تهران: امیركبیر، 1364، ج.1، ص 13.
- ↑ معین، محمد. «شرح حال دکتر محمد معین به قلم خودش»، وحید. س 6، ش 12 (آذرماه 1348)، ص 1074 و 1075.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ استعلامی، محمد. بررسی ادبیات امروز ایران. تهران: امیرکبیر، 1355، ج.4، ص 188.
- ↑ فرشیدورد، خسرو. درباره ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، 1363، ج.1، ص 288.
- ↑ بختیار، مظفر. یادنامه دکتر معین. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص 5.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 2811.
- ↑ حکیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 454 و 455.
- ↑ شهیدی، جعفر. «به یاد شمع مرده»، یادنامه دکتر معین. به کوشش مظفر بختیار، تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص یازده.
- ↑ معین، مهدخت. مجموعه مقالات دکتر محمد معین. تهران: معین، 1364، ج 1، ص هفده.
- ↑ افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 277.
- ↑ بختیار، مظفر. «آثار دکتر محمد معین»، یادنامه دکتر معین. تهران: دانشگاه تهران، 1350، ص چهارده، پانزده و شانزده.
برای مطالعه بیشتر
امیرقاسم خانی، سهیلا. مردی از دیار لغت. با مقدمه مهدخت معین، تهران: قدس، چ 1، 1382، ص 168 ـ 198.
«اولین کنگره بزرگداشت معین در رشت برگزار شد»، کادح. خرداد 1370، ص 3.
«اهداء کتابهای استاد معین»، نشر دانش، س 15، ش 1 و 2 (آذر و اسفند 1373).
«بهانه بزرگداشت استاد دکتر محمد معین»، نقش قلم (نشریه استان گیلان). ش 583 (29 اردیبهشت ماه 1370)، ص 8.
«به یاد استاد فرزانه دکتر محمد معین»، اطلاعات. ش 20804 (13 تیرماه 1375).
جکتاجی، پوراحمد. «این است «معین» ی که دوستش داریم»، نقش قلم. ش 585 (5 خرداد ماه 1370).
د. ج. «به فرهنگ معین از دیده انصاف بنگریم»، اطلاعات. ش 19912 (29 اردیبهشت ماه 1372).
جابر عناصری. «آرامگاه دکتر محمد معین»، چیستا. س 4، ش 4 (آذرماه 1365)، ص 248.
صراف، مرتضی. «اولین یادنامه در زبان فارسی»، ماهنامه ویسمن. س 1، ش 3 (آبان ماه 1352).
معین، علی. «برادر از زبان برادر»، گیله وا. ش 1 (تیرماه 1371)، ص 9.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر