وزن: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''وَزن،''' تناسب پیاپی در كلام كه نوعی آهنگ را براگیزد. وزن گونهای از تناسب و تناسب كیفیتی است كه از ادراك وحدتی در میان اجزای متعدد به دست آید. اگر تناسب در ظرف زمان قرار گیرد، وزن خوانده میشود.<sup>1</sup> ساختار كلمات هر ملتی، نوعی وزن شعر برای آ...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''وَزن،''' تناسب پیاپی در | '''وَزن،''' تناسب پیاپی در کلام که نوعی آهنگ را براگیزد. | ||
وزن گونهای از تناسب و تناسب | وزن گونهای از تناسب و تناسب کیفیتی است که از ادراک وحدتی در میان اجزای متعدد به دست آید. اگر تناسب در ظرف زمان قرار گیرد، وزن خوانده میشود<ref>ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 24.</ref>. ساختار کلمات هر ملتی، نوعی وزن شعر برای آنان به وجود میآورد که با وزن شعر دیگر ملتها تطبیق ناپذیر است. به همین سبب، چون اعراب وزن [[شعر فارسی|شعرهای ایرانی]] را برنمیتابیدند، آنها را نثر مسجع میخواندند<ref>شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''موسیقی شعر'''''. تهران: آگاه، 1376، ج.5، ص 40.</ref>. اوزان مهم در میان اشعار ملتهای گوناگون را در: الف ـ وزن هجایی، ب ـ وزن تکیهای یا ضربی، ج ـ وزن نواختی و دـ وزن عروضی، میتوان خلاصه کرد<ref>فضیلت، محمود. '''''آهنگ شعر فارسی'''''. تهران: سمت، 1378، ص 2.</ref>. بنابر یک نظریه، منشاء وزن فارسی، تطبیق موازین هجایی ایرانی با عروض کمّی عربی و یا اقتباس کامل از عروض [[عربی]] توسط ایرانیهاست<ref>ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 48 و 57 (به اختصار).</ref>. اما نظریه دیگر بر کمّی بودن وزن [[شعر فارسی]] در پیش از [[اسلام]] تأکید دارد<ref>وحیدیان کامیار، تقی. '''''بررسی منشاء وزن شعر فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، 1370، ص 48.</ref>. اجزای وزن را حروف (مصوت و کوتاه) و هجا (کوتاه و بلند) تشکیل میدهند<ref>ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 111، 114، 122، 129، 136 و 139 (به اختصار).</ref>. واحد وزن در [[شعر فارسی]] نیز، مصراع نامیده میشود. بدین ترتیب، وزن هر مصراع شعر، نمودار اوزان مصراعهای دیگر است. درست خواندن و درست نوشتن (خطّ عروضی)، تقطیع هجایی اختیارات شاعری و تقطیع به ارکان نیز قواعد تعیین کنندهای در وزن [[شعر فارسی]] هستند<ref>وحیدیان کامیار، تقی. '''''وزن و قافیه شعر فارسی'''''. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1367، ج.1، ص 5، 9، 10، 11 و 23 (به اختصار).</ref>. اوزان عروضی (بحور) در [[شعر فارسی]] دو گونهاند: یکی وزنهای عروضی سنتی که از تساوی کمّی پایهها و هجاها در مصراعها و ابیات به وجود آید مانند رمل، متقارب، هزج، کامل، مضارع، طویل، خفیف و جز آنها و دیگر وزنهای عروضی آزاد یا نیمایی که ویژگیهای وزنهای سنتی در آن مدّ نظر نیست<ref>فضیلت، محمود. '''''آهنگ شعر فارسی'''''. تهران: سمت، 1378، ص 34، 35، 41، 51، 62، 65، 79، 89 (به اختصار).</ref>. رباعی را از خوشترین اوزان [[شعر فارسی]] دانستهاند<ref>وحیدیان کامیار، تقی. '''''بررسی منشاء وزن شعر فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، 1370، ج.1، ص 100.</ref><ref>ناتل خانلری، پرویز. "درباره وزن شعر". '''''فرهنگنامه ادب فارسی، دانشنامه ادب فارسی (2)'''''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376، ج.2، ص 1417 (ذیل وزن).</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[شعر فارسی]] | |||
* [[نثر فارسی]] | |||
== مآخذ == | |||
1. ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 24. | 1. ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 24. | ||
2. شفیعی | 2. شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''''موسیقی شعر'''''. تهران: آگاه، چ 5، 1376، ص 40. | ||
3. فضیلت، محمود. '''''آهنگ شعر فارسی'''''. تهران: سمت، چ 1، 1378، ص 2. | 3. فضیلت، محمود. '''''آهنگ شعر فارسی'''''. تهران: سمت، چ 1، 1378، ص 2. | ||
4. ناتل خانلری، | 4. ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 48 و 57 (به اختصار). | ||
5. وحیدیان | 5. وحیدیان کامیار، تقی. '''''بررسی منشاء وزن شعر فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 48. | ||
6. ناتل خانلری، پرویز. ''''' | 6. ناتل خانلری، پرویز. '''''وزن شعر فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 111، 114، 122، 129، 136 و 139 (به اختصار). | ||
7. وحیدیان | 7. وحیدیان کامیار، تقی. '''''وزن و قافیه شعر فارسی'''''. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ 1، 1367، ص 5، 9، 10، 11 و 23 (به اختصار). | ||
8. | 8. فضیلت، محمود. '''''آهنگ شعر فارسی'''''. تهران: سمت، 1378ص 34، 35، 41، 51، 62، 65، 79، 89 (به اختصار). | ||
9. وحیدیان | 9. وحیدیان کامیار، تقی. '''''بررسی منشاء وزن شعر فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 100. | ||
و نیز نگ: ناتل خانلری، پرویز. ''''' | و نیز نگ: ناتل خانلری، پرویز. '''''درباره وزن شعر؛ فرهنگنامه ادب فارسی؛ دانشنامه ادب فارسی (2)'''''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376، ص 1417 (ذیل وزن). | ||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۵
وَزن، تناسب پیاپی در کلام که نوعی آهنگ را براگیزد.
وزن گونهای از تناسب و تناسب کیفیتی است که از ادراک وحدتی در میان اجزای متعدد به دست آید. اگر تناسب در ظرف زمان قرار گیرد، وزن خوانده میشود[۱]. ساختار کلمات هر ملتی، نوعی وزن شعر برای آنان به وجود میآورد که با وزن شعر دیگر ملتها تطبیق ناپذیر است. به همین سبب، چون اعراب وزن شعرهای ایرانی را برنمیتابیدند، آنها را نثر مسجع میخواندند[۲]. اوزان مهم در میان اشعار ملتهای گوناگون را در: الف ـ وزن هجایی، ب ـ وزن تکیهای یا ضربی، ج ـ وزن نواختی و دـ وزن عروضی، میتوان خلاصه کرد[۳]. بنابر یک نظریه، منشاء وزن فارسی، تطبیق موازین هجایی ایرانی با عروض کمّی عربی و یا اقتباس کامل از عروض عربی توسط ایرانیهاست[۴]. اما نظریه دیگر بر کمّی بودن وزن شعر فارسی در پیش از اسلام تأکید دارد[۵]. اجزای وزن را حروف (مصوت و کوتاه) و هجا (کوتاه و بلند) تشکیل میدهند[۶]. واحد وزن در شعر فارسی نیز، مصراع نامیده میشود. بدین ترتیب، وزن هر مصراع شعر، نمودار اوزان مصراعهای دیگر است. درست خواندن و درست نوشتن (خطّ عروضی)، تقطیع هجایی اختیارات شاعری و تقطیع به ارکان نیز قواعد تعیین کنندهای در وزن شعر فارسی هستند[۷]. اوزان عروضی (بحور) در شعر فارسی دو گونهاند: یکی وزنهای عروضی سنتی که از تساوی کمّی پایهها و هجاها در مصراعها و ابیات به وجود آید مانند رمل، متقارب، هزج، کامل، مضارع، طویل، خفیف و جز آنها و دیگر وزنهای عروضی آزاد یا نیمایی که ویژگیهای وزنهای سنتی در آن مدّ نظر نیست[۸]. رباعی را از خوشترین اوزان شعر فارسی دانستهاند[۹][۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
1. ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 24.
2. شفیعی کدکنی، محمدرضا. موسیقی شعر. تهران: آگاه، چ 5، 1376، ص 40.
3. فضیلت، محمود. آهنگ شعر فارسی. تهران: سمت، چ 1، 1378، ص 2.
4. ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 48 و 57 (به اختصار).
5. وحیدیان کامیار، تقی. بررسی منشاء وزن شعر فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 48.
6. ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، چ 3، 1354، ص 111، 114، 122، 129، 136 و 139 (به اختصار).
7. وحیدیان کامیار، تقی. وزن و قافیه شعر فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ 1، 1367، ص 5، 9، 10، 11 و 23 (به اختصار).
8. فضیلت، محمود. آهنگ شعر فارسی. تهران: سمت، 1378ص 34، 35، 41، 51، 62، 65، 79، 89 (به اختصار).
9. وحیدیان کامیار، تقی. بررسی منشاء وزن شعر فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 100.
و نیز نگ: ناتل خانلری، پرویز. درباره وزن شعر؛ فرهنگنامه ادب فارسی؛ دانشنامه ادب فارسی (2). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376، ص 1417 (ذیل وزن).
ابوالقاسم رادفر
- ↑ ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 24.
- ↑ شفیعی کدکنی، محمدرضا. موسیقی شعر. تهران: آگاه، 1376، ج.5، ص 40.
- ↑ فضیلت، محمود. آهنگ شعر فارسی. تهران: سمت، 1378، ص 2.
- ↑ ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 48 و 57 (به اختصار).
- ↑ وحیدیان کامیار، تقی. بررسی منشاء وزن شعر فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، 1370، ص 48.
- ↑ ناتل خانلری، پرویز. وزن شعر فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1354، ج.3، ص 111، 114، 122، 129، 136 و 139 (به اختصار).
- ↑ وحیدیان کامیار، تقی. وزن و قافیه شعر فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1367، ج.1، ص 5، 9، 10، 11 و 23 (به اختصار).
- ↑ فضیلت، محمود. آهنگ شعر فارسی. تهران: سمت، 1378، ص 34، 35، 41، 51، 62، 65، 79، 89 (به اختصار).
- ↑ وحیدیان کامیار، تقی. بررسی منشاء وزن شعر فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، 1370، ج.1، ص 100.
- ↑ ناتل خانلری، پرویز. "درباره وزن شعر". فرهنگنامه ادب فارسی، دانشنامه ادب فارسی (2). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376، ج.2، ص 1417 (ذیل وزن).