فتحعلی آخوندزاده: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۲۴

فتحعلی آخوند زاده، قابل بازیابی از https://historydocuments.ir/?page=post&id=1493

آخوندزاده، فتحعلی‌زاده (1227 یا 1228ـ1295ق/ 1812ـ1878م) نویسنده، ‌نمایشنامه‌نویس، ‌شاعر ترک‌زبان و فارسی‌گوی ایرانی تبار.

میرزا فتحعلی مشهور به آخوندزاده / آخوندوف و متخلص به صبوحی، فرزند میرزا محمدتقی خامنه‌ای آذربایجانی بود^[۱]. میرزا محمدتقی به سبب ستم دولتمردان وقت همسر و فرزندانش را در خامنه رها کرد و به شهر نوخا / شِکی در آذربایجان شوروی رفت. در 1226ق/ 1811م در آن شهر با نعناع خانم برادرزاده آخوند ملا علی اصغر ازدواج کرد و از این پیوند فتحعلی زاده شد^[۲]. فتحعلی در کودکی به دنبال جدایی پدر و مادرش، همراه مادر خود رهسپار مشکین شهر شد. در آنجا نزد عموی مادرش آخوندعلی اصغر درس روحانیت خواند^[۳]. در 1249ق / 1832م به گنجه رفت و تحت تأثیر افکار میرزا شفیع، شاعر و خوشنویس گنجوی از سلک روحانیت در آمد. در تفلیس زبان روسی و پس از آن ادبیات و فلسفه روس و غرب را آموخت و در 1251ق/ 1834م در تفلیس مترجم ارتش روسیه تزاری شد و تا درجه ‌سرهنگی ارتقا‌ء یافت^[۴].

در فاصله 1267 تا 1272ق / 1850ـ1855م با الهام از نمایشنامه‌های شکسپیر[Shakspere]، ‌مولیر [Molière]و دیگران، 6 نمایشنامه نوشت. مطالب انتقادی بسیاری هم به زبان‌های ترکی، ‌فارسی، ‌عربی و روسی به نگارش درآورد^[۵]. در شعر دست داشت و به زبان‌های ترکی و فارسی شعر می‌سرود^[۶]. سرانجام در تفلیس درگذشت و در گورستان مسلمانان آن شهر به خاک سپرده شد. در میان آثارش می‌توان از 6 نمایشنامه و یک داستان نوشت (1267 تا 1272 ق / 1850-1856م) یاد کرد که میرزا جعفر قراجه داغی زیر نظر آخوندزاده آنها را از ترکی به فارسی برگردانده و با عنوان تمثیلات به چاپ رسانده است؛ از آثار دیگر او می‌توان الفباء جدید (1274ق / 1857م) و مکتوبات کمال‌الدوله (1279 تا 1280ق/ 1862 تا 1863م) را نام برد^[۷]. نقد ادبی به شیوه جدید را به آخوندزاده نسبت داده‌اند^[۸]^[۹]. او در لزوم تغییر خط و الفبای اسلامی نیز پیشنهادهایی عرضه کرد^[۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، بخش1، ص 1ـ 3 (به اختصار).
↑ آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی و فرانکلین، 1351، ج 1، ص 342ـ 343.
↑ آدمیت، فریدون. اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده. تهران: خوارزمی، 1349، ص 10.
↑ قبادی، حسینعلی. بنیادهای نثر معاصر فارسی. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1383، ص 124.
↑ چهره‌هایی از پیشروان هنر و ادبیات معاصر ایران. به کوشش کیوان مهجور و دیگران، تهران: فرهنگسرای نیاوران، 1357، ص 46.
↑ اثرآفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ج 1، ص 9.
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ آخوندزاده، فتحعلی. تمثیلات. ترجمه محمد جعفر قراجه داغی، تهران: خوارزمی، 1349، ص 3، (مقدمه مصحح).
↑ رحیمیان، ‌هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سمت، 1380، ص 51.
↑ سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 202.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، بخش1، ص 1ـ 3 (به اختصار).

[2] آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی و فرانکلین، 1351، ج 1، ص 342ـ 343.

[3] آدمیت، فریدون. اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده. تهران: خوارزمی، 1349، ص 10.

[4] قبادی، حسینعلی. بنیادهای نثر معاصر فارسی. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1383، ص 124.

[5] چهره‌هایی از پیشروان هنر و ادبیات معاصر ایران. به کوشش کیوان مهجور و دیگران، تهران: فرهنگسرای نیاوران، 1357، ص 46.

[6] اثرآفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ج 1، ص 9.

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ آخوندزاده، فتحعلی. تمثیلات. ترجمه محمد جعفر قراجه داغی، تهران: خوارزمی، 1349، ص 3، (مقدمه مصحح).

[8] رحیمیان، ‌هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سمت، 1380، ص 51.

[9] سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 202.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+[[پرونده:1493.jpg|بندانگشتی|فتحعلی آخوند زاده، قابل بازیابی از https://historydocuments.ir/?page=post&id=1493]]
 '''آخوندزاده، فتحعلی‌زاده''' (1227 یا 1228ـ1295ق/ 1812ـ1878م) نویسنده، ‌نمایشنامه‌نویس، ‌شاعر ترک‌زبان و فارسی‌گوی ایرانی تبار.
-میرزا فتحعلی مشهور به آخوندزاده / آخوندوف و متخلص به صبوحی، فرزند میرزا محمدتقی خامنه‌ای آذربایجانی بود<ref>سادات ناصری، حسن. '''''سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی'''''. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، بخش1، ص 1ـ 3 (به اختصار).</ref>. میرزا محمدتقی به سبب ستم دولتمردان وقت همسر و فرزندانش را در خامنه رها کرد و به شهر نوخا / شِکی در آذربایجان شوروی رفت. در 1226ق/ 1811م در آن شهر با نعناع خانم برادرزاده آخوند ملا علی اصغر ازدواج کرد و از این پیوند فتحعلی زاده شد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: جیبی و فرانکلین، 1351، ج 1، ص 342ـ 343.</ref>. فتحعلی در کودکی به دنبال جدایی پدر و مادرش، همراه مادر خود رهسپار مشکین شهر شد. در آنجا نزد عموی مادرش آخوندعلی اصغر درس روحانیت خواند<ref>آدمیت، فریدون. '''''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده'''''. تهران: خوارزمی، 1349، ص 10.</ref>. در 1249ق / 1832م به گنجه رفت و تحت تأثیر افکار میرزا شفیع، شاعر و خوشنویس گنجوی از سلک روحانیت در آمد. در تفلیس زبان روسی و پس از آن ادبیات و فلسفه روس و غرب را آموخت و در 1251ق/ 1834م در تفلیس مترجم ارتش روسیه تزاری شد و تا درجه ‌سرهنگی ارتقا‌ء یافت<ref>قبادی، حسینعلی. '''''بنیادهای نثر معاصر فارسی'''''. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1383، ص 124.</ref>.
+میرزا فتحعلی مشهور به آخوندزاده / آخوندوف و متخلص به صبوحی، فرزند میرزا محمدتقی خامنه‌ای آذربایجانی بود<ref>سادات ناصری، حسن. '''''سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی'''''. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، بخش1، ص 1ـ 3 (به اختصار).</ref>. میرزا محمدتقی به سبب ستم دولتمردان وقت همسر و فرزندانش را در خامنه رها کرد و به شهر نوخا / شِکی در آذربایجان شوروی رفت. در 1226ق/ 1811م در آن شهر با نعناع خانم برادرزاده آخوند ملا علی اصغر ازدواج کرد و از این پیوند فتحعلی زاده شد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: جیبی و فرانکلین، 1351، ج 1، ص 342ـ 343.</ref>. فتحعلی در کودکی به دنبال جدایی پدر و مادرش، همراه مادر خود رهسپار مشکین شهر شد. در آنجا نزد عموی مادرش آخوندعلی اصغر درس روحانیت خواند<ref>آدمیت، فریدون. '''''اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده'''''. تهران: خوارزمی، 1349، ص 10.</ref>. در 1249ق / 1832م به گنجه رفت و تحت تأثیر افکار میرزا شفیع، شاعر و خوشنویس گنجوی از سلک روحانیت در آمد. در تفلیس [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C زبان روسی] و پس از آن ادبیات و فلسفه روس و غرب را آموخت و در 1251ق/ 1834م در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%81%D9%84%DB%8C%D8%B3 تفلیس] مترجم ارتش [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] تزاری شد و تا درجه ‌سرهنگی ارتقا‌ء یافت<ref>قبادی، حسینعلی. '''''بنیادهای نثر معاصر فارسی'''''. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1383، ص 124.</ref>.
-در فاصله 1267 تا 1272ق / 1850ـ1855م با الهام از نمایشنامه‌های شکسپیر[Shakspere]، ‌مولیر [Molière]و دیگران، ''6 نمایشنامه'' نوشت. مطالب انتقادی بسیاری هم به زبان‌های [[ترکی]]، ‌[[فارسی]]، ‌عربی و روسی به نگارش درآورد<ref>'''''چهره‌هایی از پیشروان هنر و ادبیات معاصر ایران'''''. به کوشش کیوان مهجور و دیگران، تهران: فرهنگسرای نیاوران، 1357، ص 46.</ref>. در شعر دست داشت و به زبان‌های [[ترکی]] و [[فارسی]] شعر می‌سرود<ref>'''''اثرآفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ج 1، ص 9.</ref>. سرانجام در تفلیس درگذشت و در گورستان مسلمانان آن شهر به خاک سپرده شد. در میان آثارش می‌توان از ''6 نمایشنامه'' و یک داستان نوشت (1267 تا 1272 ق / 1850-1856م) یاد کرد که میرزا جعفر قراجه داغی زیر نظر آخوندزاده آنها را از [[ترکی]] به [[فارسی]] برگردانده و با عنوان ''تمثیلات'' به چاپ رسانده است؛ از آثار دیگر او می‌توان ''الفباء جدید'' (1274ق / 1857م) و ''مکتوبات کمال‌الدوله'' (1279 تا 1280ق/ 1862 تا 1863م) را نام برد<ref name=":0">آخوندزاده، فتحعلی. '''''تمثیلات'''''. ترجمه محمد جعفر قراجه داغی، تهران: خوارزمی، 1349، ص 3، (مقدمه مصحح).</ref>. نقد ادبی به شیوه جدید را به آخوندزاده نسبت داده‌اند<ref>رحیمیان، ‌هرمز. '''''ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت'''''. تهران: سمت، 1380، ص 51.</ref><ref>سپانلو، محمدعلی. '''''نویسندگان پیشرو ایران'''''. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 202.</ref>. او در لزوم تغییر خط و الفبای اسلامی نیز پیشنهادهایی عرضه کرد<ref name=":0" />.
+در فاصله 1267 تا 1272ق / 1850ـ1855م با الهام از نمایشنامه‌های شکسپیر[Shakspere]، ‌مولیر [Molière]و دیگران، ''6 نمایشنامه'' نوشت. مطالب انتقادی بسیاری هم به زبان‌های [[ترکی]]، ‌[[فارسی]]، ‌[[عربی]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C روسی] به نگارش درآورد<ref>'''''چهره‌هایی از پیشروان هنر و ادبیات معاصر ایران'''''. به کوشش کیوان مهجور و دیگران، تهران: فرهنگسرای نیاوران، 1357، ص 46.</ref>. در شعر دست داشت و به زبان‌های [[ترکی]] و [[فارسی]] شعر می‌سرود<ref>'''''اثرآفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ج 1، ص 9.</ref>. سرانجام در تفلیس درگذشت و در گورستان مسلمانان آن شهر به خاک سپرده شد. در میان آثارش می‌توان از ''6 نمایشنامه'' و یک داستان نوشت (1267 تا 1272 ق / 1850-1856م) یاد کرد که میرزا جعفر قراجه داغی زیر نظر آخوندزاده آنها را از [[ترکی]] به [[فارسی]] برگردانده و با عنوان ''تمثیلات'' به چاپ رسانده است؛ از آثار دیگر او می‌توان ''الفباء جدید'' (1274ق / 1857م) و ''مکتوبات کمال‌الدوله'' (1279 تا 1280ق/ 1862 تا 1863م) را نام برد<ref name=":0">آخوندزاده، فتحعلی. '''''تمثیلات'''''. ترجمه محمد جعفر قراجه داغی، تهران: خوارزمی، 1349، ص 3، (مقدمه مصحح).</ref>. نقد ادبی به شیوه جدید را به آخوندزاده نسبت داده‌اند<ref>رحیمیان، ‌هرمز. '''''ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت'''''. تهران: سمت، 1380، ص 51.</ref><ref>سپانلو، محمدعلی. '''''نویسندگان پیشرو ایران'''''. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 202.</ref>. او در لزوم تغییر خط و الفبای اسلامی نیز پیشنهادهایی عرضه کرد<ref name=":0" />.
 == نیز نگاه کنید به ==
+* [[شعر فارسی]]
+* [[فارسی]]
+* [[ترکی]]
 == مآخذ ==
@@ خط ۱۵: / خط ۲۰: @@
 == نویسنده مقاله ==
 ابوالقاسم رادفر
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
 [[رده:ادبیات]]