فتحعلی آخوندزاده
آخوندزاده، فتحعلیزاده (1227 یا 1228ـ1295ق/ 1812ـ1878م) نویسنده، نمایشنامهنویس، شاعر ترکزبان و فارسیگوی ایرانی تبار.
میرزا فتحعلی مشهور به آخوندزاده / آخوندوف و متخلص به صبوحی، فرزند میرزا محمدتقی خامنهای آذربایجانی بود[۱]. میرزا محمدتقی به سبب ستم دولتمردان وقت همسر و فرزندانش را در خامنه رها کرد و به شهر نوخا / شِکی در آذربایجان شوروی رفت. در 1226ق/ 1811م در آن شهر با نعناع خانم برادرزاده آخوند ملا علی اصغر ازدواج کرد و از این پیوند فتحعلی زاده شد[۲]. فتحعلی در کودکی به دنبال جدایی پدر و مادرش، همراه مادر خود رهسپار مشکین شهر شد. در آنجا نزد عموی مادرش آخوندعلی اصغر درس روحانیت خواند[۳]. در 1249ق / 1832م به گنجه رفت و تحت تأثیر افکار میرزا شفیع، شاعر و خوشنویس گنجوی از سلک روحانیت در آمد. در تفلیس زبان روسی و پس از آن ادبیات و فلسفه روس و غرب را آموخت و در 1251ق/ 1834م در تفلیس مترجم ارتش روسیه تزاری شد و تا درجه سرهنگی ارتقاء یافت[۴].
در فاصله 1267 تا 1272ق / 1850ـ1855م با الهام از نمایشنامههای شکسپیر[Shakspere]، مولیر [Molière]و دیگران، 6 نمایشنامه نوشت. مطالب انتقادی بسیاری هم به زبانهای ترکی، فارسی، عربی و روسی به نگارش درآورد[۵]. در شعر دست داشت و به زبانهای ترکی و فارسی شعر میسرود[۶]. سرانجام در تفلیس درگذشت و در گورستان مسلمانان آن شهر به خاک سپرده شد. در میان آثارش میتوان از 6 نمایشنامه و یک داستان نوشت (1267 تا 1272 ق / 1850-1856م) یاد کرد که میرزا جعفر قراجه داغی زیر نظر آخوندزاده آنها را از ترکی به فارسی برگردانده و با عنوان تمثیلات به چاپ رسانده است؛ از آثار دیگر او میتوان الفباء جدید (1274ق / 1857م) و مکتوبات کمالالدوله (1279 تا 1280ق/ 1862 تا 1863م) را نام برد[۷]. نقد ادبی به شیوه جدید را به آخوندزاده نسبت دادهاند[۸][۹]. او در لزوم تغییر خط و الفبای اسلامی نیز پیشنهادهایی عرضه کرد[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، بخش1، ص 1ـ 3 (به اختصار).
- ↑ آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی و فرانکلین، 1351، ج 1، ص 342ـ 343.
- ↑ آدمیت، فریدون. اندیشههای میرزا فتحعلی آخوندزاده. تهران: خوارزمی، 1349، ص 10.
- ↑ قبادی، حسینعلی. بنیادهای نثر معاصر فارسی. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، 1383، ص 124.
- ↑ چهرههایی از پیشروان هنر و ادبیات معاصر ایران. به کوشش کیوان مهجور و دیگران، تهران: فرهنگسرای نیاوران، 1357، ص 46.
- ↑ اثرآفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1377، ج 1، ص 9.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ آخوندزاده، فتحعلی. تمثیلات. ترجمه محمد جعفر قراجه داغی، تهران: خوارزمی، 1349، ص 3، (مقدمه مصحح).
- ↑ رحیمیان، هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سمت، 1380، ص 51.
- ↑ سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 202.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر