استان لرستان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:خرم آباد.jpg|بندانگشتی|لرستان، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]] | [[پرونده:خرم آباد.jpg|بندانگشتی|لرستان، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]] | ||
'''لرستان،''' نام | '''لرستان،''' نام استانی است در غرب کشور و به مرکزیت شهر [[خرم آباد]] (← [[خرم آباد]]). | ||
این استان از جنوب با [[استان خوزستان]]، از غرب با [[استان ایلام]]، از شمال غرب با [[استان کرمانشاه]]، از شمال با [[استان همدان]]، از شمال شرق با [[استان مرکزی]]، از شرق با [[استان اصفهان]]، از جنوب شرق با [[استان چهارمحال و بختیاری]] همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداري كشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكاني''''' (استان لرستان). تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1384، ص1.</ref>. | |||
استان لرستان با مختصات | استان لرستان با مختصات جغرافیایی '40 ˚32 تا '23 ˚34 عرض شمالی و'50 ˚46 تا '01 ˚50 طول شرقی و وسعت 28392 کم<sup>2</sup>، 7/1 درصد از مساحت کشور را تشکیل میدهد<ref>سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''اطلس راهنماي استانهاي ايران'''''. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص55.</ref>. | ||
این استان بر اساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 9 شهرستان، 26 بخش، 83 دهستان و 23 شهر است. نامهای شهرستانهای استان عبارتند از: ازنا، الیگودرز، بروجرد، پلدختر، [[خرم آباد]]، دلفان، درود، سلسله و کوهدشت. تمامی شهرستانهای استان لرستان، به جز دلفان و سلسله که دارای مرکزیتی به نامهای نورآباد و الشتر هستند، بقیه شهرستانها مرکزیتی همنام با شهرستان خود دارند<ref>دفتر تقسيمات كشوري. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1384.</ref>. | |||
استان لرستان | استان لرستان سرزمینی کوهستانی است که مرکز و اطراف ان را کوه فراگرفته است. به جز چند دره آبرفتی و چند دشت محدود، منطقه هموار دیگری در این استان دیده نمیشود. بلندترین نقطه استان اُشْتُرانْکوُه به ارتفاع 4050م است که در 20 کیلومتری جنوب شرقی شهر ازنا واقع شده و پستترین نقطه آن نیز در جنوب استان قرار دارد که دارای 500م ارتفاع از سطح دریا است<ref>سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور'''''. ج 2، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1379، ص191 و 196.</ref>. | ||
همچنین کوه گَرین به ارتفاع 3645م در فاصله 42 کیلومتری شمال اَلَشْتَر، کوه چال خَلَم (چال غلام) به ارتفاع 2378م در فاصله 10 کیلومتری جنوب غربی نورآباد، کوه گُل عَنّاب به ارتفاع 2476 در فاصله 16 کیلومتری جنوب غربی نورآباد، کوه ضَحّاک به ارتفاع 2246م در فاصله 15 کیلومتری شمال نورآباد و... از جمله ارتفاعات مهم استان لرستان به شمار میآیند<ref> همان. ص 208، 229، 239، 257 و 261.</ref>. | |||
استان لرستان در | استان لرستان در حوضه آبریز [[خلیج فارس]] و دریای عمان قرار دارد. تعداد 23 رودی که در سطح استان جاری هستند، در نهایت به حوضههای رودهای دز و کرخه پیوسته و پس از ورود به [[استان خوزستان]]، به [[خلیج فارس]] میپیوندند. مهمترین رودهای استان روز سِزار از حوزه آبریز دِز و رودهای سِیْمَرِه، بادآور، دره دزدان و کشکان از حوضه آبریز کرخه است. در سالهای اخیر بزرگترین سد مخزنی کشور در این استان و بر روی رود کَشْگان احداث شده است<ref>سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان لرستان'''''. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص21 و 23.</ref>. | ||
در [[استان لرستان]] | در [[استان لرستان]] تعدادی تالاب و نیز دریاچهای دائمی و با آبی شیرین به نام «گهر» در ارتفاع یک کیلومتری و در دامنههای جنوبی اشترانکوه قرار دارد که دریاچهای است کوهستانی و زیبا و زیستگاه چند نوع ماهی. عمق این دریاچه 28م، طول آن 5/1 و عرض آن 5/0 کم است<ref>سازمان نقشهبرداري كشور. '''''اطلس زمينشناسي (اطلس ملي ايران)'''''. نگارش دوم، تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص12؛ '''''جغرافياي استان لرستان'''''. همان. ص 25 و 60. </ref>. | ||
استان لرستان به | استان لرستان به دلیل کوهستانی بودن بسیاری از مناطق آن و نیز وجود دشتها و مناطق کم ارتفاع در برخی از مناطق دیگر و همچنین ورود تودههای متنوع هوا از غرب، شمال و جنوب غربی دارای نواحی نیمه خشک و سرد کوهستانی، نیمه خشک و معتدل مرکزی و نیز نیمه گرم و خشک جنوبی بوده و در نقشه خطوط هم بارش استان، میزان بارندگی از 420مم تا 900مم متغیر است<ref> '''''جغرافياي استان لرستان'''''. همان. ص 7 و 9-11. </ref>. | ||
این تنوع در توزیع جغرافیای پوشش گیاهی و نیز توزیع جمعیت استان و چگونگی شکلگیری زیستگاههای شهری و روستایی و جابهجایی عشایر کوچنشین، بی تأثیر نبوده است<ref>همان. ص 16-18، 28، 50 و 55.</ref>. | |||
استان لرستان با توجه به تعداد شاعلان بخش صنعت و | استان لرستان با توجه به تعداد شاعلان بخش صنعت و نیز تعداد بهرهبرداران کشاورزی و دیگر اطلاعات مربوط به اشتغال ساکنان استان، در مجموع منطقهای کشاورزی است که فعالیت عمده مردم در بخش کشاورزی و خدمات انجام میگیرد<ref>مركز آمار ايران (معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). '''''سالنامه آماري كشور 1385'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1386، ص 166، 167 و 294؛ مطيعي لنگرودي، سيد حسن. '''''جغرافياي اقتصادي ايران(صنايع)'''''. مشهد: جهاد دانشگاهي، 1384، ص 117، 121، 122.</ref>. | ||
استان لرستان در | استان لرستان در تقسیمات مغولی به عنوان «تومان لُر کوچک» مشتمل بر شهرهای بروجرد، [[خرم آباد|خرمآباد]] و صیمره و غیر آن، یکی از تومانهای نهگانه مغول به شمار میامده است. [[حمدالله مستوفی|حمداله مستوفی]] در شرح آن مینویسد: «ولایتی معتبرست. حقوق دیوانی آنجا که به اتابک میرفت گویند صد تومان بوده است...» وی سپس در توصیف «[[خرم آباد|خرمآباد]]» و «صیمره» میگوید که این دو شهر «نیک بوده است و اکنون خرابست» اما بروجرد را «شهر بزرگ طولانی و درود و جامع عتیق و حدیث بوده است» میداند<ref>مستوفي قزويني، حمدالله. '''''نزهۀالقلوب'''''. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، قزوين: حديث امروز، 1381، ص114.</ref>. | ||
لرستان در دوره | لرستان در دوره صفویه یکی از چهار ولایت [[کشور ایران|ایران]] و در عصر کریمخان زند نیز به نام «دارالغرور لرستان» یکی از 16 ایالت [[کشور ایران|ایران]] به شمار میرفته است. در «قانون ایالات و ولایات» مصوب 24 ذیقعده 1325، لرستان، همچنان به عنوان یکی از ایالتهای [[کشور ایران|ایران]] شناخته میشده است تا اینکه در سال 1340 خورشیدی به عنوان فرمانداری کل لرستان به مرکزیت لرستان، از «استان ششم» که شامل خوزستان، لرستان و قسمتی از [[استان اصفهان]] کنونی بود، منتزع گردید و بالاخره در 25 مهر ماه 1352 «فرمانداری کل لرستان»، به «استان لرستان» تبدیل گردید<ref>اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، ص 68، 78، 82، 90، 98، 99 و 100.</ref>. | ||
استان لرستان در | استان لرستان در سرشماری 1375 تعداد 1584434 تن بود<ref>مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور). '''''سالنامه آماري كشور 1383'''''. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 88.</ref>که در سرشماری سال 1385 به 1716527 تن افزایش پیدا کرد<ref>مركز آمار ايران (معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). '''''سالنامه آماري كشور 1385'''''. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 103.</ref>. | ||
استان لرستان به توجه به | استان لرستان به توجه به طبیعت زیبا از جمله کوهستانها و دشتهای سرسبز، جنگلها و پارکهای وحش و نیز داشتن یخچالهای دائمی، غارها و آبشارها، برخوردار از جاذبههای قابل توجه برای گردشگران داخلی و خارجی است. آثار تاریخی قلعه فلکالافلاک در مرکز استان و نیز دریاچه گهر همه ساله پذیرای گردشگران بسیاری از سایر نقاط کشور است<ref>شهام، افشين و هيلدا دادفر. '''''جغرافياي جهانگردي ايران'''''. تهران: طراوت، 1384، ص 159-163. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[خرم آباد]] | * [[خرم آباد]] | ||
* [[استان خوزستان]] | * [[استان خوزستان]] | ||
* [[استان کرمانشاه | * [[استان کرمانشاه]] | ||
* [[استان ایلام | * [[استان ایلام]] | ||
* [[استان همدان]] | * [[استان همدان]] | ||
* [[استان مرکزی | * [[استان مرکزی]] | ||
* [[استان اصفهان]] | * [[استان اصفهان]] | ||
* [[استان چهارمحال و بختیاری | * [[استان چهارمحال و بختیاری]] | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۵
لرستان، نام استانی است در غرب کشور و به مرکزیت شهر خرم آباد (← خرم آباد).
این استان از جنوب با استان خوزستان، از غرب با استان ایلام، از شمال غرب با استان کرمانشاه، از شمال با استان همدان، از شمال شرق با استان مرکزی، از شرق با استان اصفهان، از جنوب شرق با استان چهارمحال و بختیاری همسایه است[۱].
استان لرستان با مختصات جغرافیایی '40 ˚32 تا '23 ˚34 عرض شمالی و'50 ˚46 تا '01 ˚50 طول شرقی و وسعت 28392 کم2، 7/1 درصد از مساحت کشور را تشکیل میدهد[۲].
این استان بر اساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 9 شهرستان، 26 بخش، 83 دهستان و 23 شهر است. نامهای شهرستانهای استان عبارتند از: ازنا، الیگودرز، بروجرد، پلدختر، خرم آباد، دلفان، درود، سلسله و کوهدشت. تمامی شهرستانهای استان لرستان، به جز دلفان و سلسله که دارای مرکزیتی به نامهای نورآباد و الشتر هستند، بقیه شهرستانها مرکزیتی همنام با شهرستان خود دارند[۳].
استان لرستان سرزمینی کوهستانی است که مرکز و اطراف ان را کوه فراگرفته است. به جز چند دره آبرفتی و چند دشت محدود، منطقه هموار دیگری در این استان دیده نمیشود. بلندترین نقطه استان اُشْتُرانْکوُه به ارتفاع 4050م است که در 20 کیلومتری جنوب شرقی شهر ازنا واقع شده و پستترین نقطه آن نیز در جنوب استان قرار دارد که دارای 500م ارتفاع از سطح دریا است[۴].
همچنین کوه گَرین به ارتفاع 3645م در فاصله 42 کیلومتری شمال اَلَشْتَر، کوه چال خَلَم (چال غلام) به ارتفاع 2378م در فاصله 10 کیلومتری جنوب غربی نورآباد، کوه گُل عَنّاب به ارتفاع 2476 در فاصله 16 کیلومتری جنوب غربی نورآباد، کوه ضَحّاک به ارتفاع 2246م در فاصله 15 کیلومتری شمال نورآباد و... از جمله ارتفاعات مهم استان لرستان به شمار میآیند[۵].
استان لرستان در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد. تعداد 23 رودی که در سطح استان جاری هستند، در نهایت به حوضههای رودهای دز و کرخه پیوسته و پس از ورود به استان خوزستان، به خلیج فارس میپیوندند. مهمترین رودهای استان روز سِزار از حوزه آبریز دِز و رودهای سِیْمَرِه، بادآور، دره دزدان و کشکان از حوضه آبریز کرخه است. در سالهای اخیر بزرگترین سد مخزنی کشور در این استان و بر روی رود کَشْگان احداث شده است[۶].
در استان لرستان تعدادی تالاب و نیز دریاچهای دائمی و با آبی شیرین به نام «گهر» در ارتفاع یک کیلومتری و در دامنههای جنوبی اشترانکوه قرار دارد که دریاچهای است کوهستانی و زیبا و زیستگاه چند نوع ماهی. عمق این دریاچه 28م، طول آن 5/1 و عرض آن 5/0 کم است[۷].
استان لرستان به دلیل کوهستانی بودن بسیاری از مناطق آن و نیز وجود دشتها و مناطق کم ارتفاع در برخی از مناطق دیگر و همچنین ورود تودههای متنوع هوا از غرب، شمال و جنوب غربی دارای نواحی نیمه خشک و سرد کوهستانی، نیمه خشک و معتدل مرکزی و نیز نیمه گرم و خشک جنوبی بوده و در نقشه خطوط هم بارش استان، میزان بارندگی از 420مم تا 900مم متغیر است[۸].
این تنوع در توزیع جغرافیای پوشش گیاهی و نیز توزیع جمعیت استان و چگونگی شکلگیری زیستگاههای شهری و روستایی و جابهجایی عشایر کوچنشین، بی تأثیر نبوده است[۹].
استان لرستان با توجه به تعداد شاعلان بخش صنعت و نیز تعداد بهرهبرداران کشاورزی و دیگر اطلاعات مربوط به اشتغال ساکنان استان، در مجموع منطقهای کشاورزی است که فعالیت عمده مردم در بخش کشاورزی و خدمات انجام میگیرد[۱۰].
استان لرستان در تقسیمات مغولی به عنوان «تومان لُر کوچک» مشتمل بر شهرهای بروجرد، خرمآباد و صیمره و غیر آن، یکی از تومانهای نهگانه مغول به شمار میامده است. حمداله مستوفی در شرح آن مینویسد: «ولایتی معتبرست. حقوق دیوانی آنجا که به اتابک میرفت گویند صد تومان بوده است...» وی سپس در توصیف «خرمآباد» و «صیمره» میگوید که این دو شهر «نیک بوده است و اکنون خرابست» اما بروجرد را «شهر بزرگ طولانی و درود و جامع عتیق و حدیث بوده است» میداند[۱۱].
لرستان در دوره صفویه یکی از چهار ولایت ایران و در عصر کریمخان زند نیز به نام «دارالغرور لرستان» یکی از 16 ایالت ایران به شمار میرفته است. در «قانون ایالات و ولایات» مصوب 24 ذیقعده 1325، لرستان، همچنان به عنوان یکی از ایالتهای ایران شناخته میشده است تا اینکه در سال 1340 خورشیدی به عنوان فرمانداری کل لرستان به مرکزیت لرستان، از «استان ششم» که شامل خوزستان، لرستان و قسمتی از استان اصفهان کنونی بود، منتزع گردید و بالاخره در 25 مهر ماه 1352 «فرمانداری کل لرستان»، به «استان لرستان» تبدیل گردید[۱۲].
استان لرستان در سرشماری 1375 تعداد 1584434 تن بود[۱۳]که در سرشماری سال 1385 به 1716527 تن افزایش پیدا کرد[۱۴].
استان لرستان به توجه به طبیعت زیبا از جمله کوهستانها و دشتهای سرسبز، جنگلها و پارکهای وحش و نیز داشتن یخچالهای دائمی، غارها و آبشارها، برخوردار از جاذبههای قابل توجه برای گردشگران داخلی و خارجی است. آثار تاریخی قلعه فلکالافلاک در مرکز استان و نیز دریاچه گهر همه ساله پذیرای گردشگران بسیاری از سایر نقاط کشور است[۱۵].
نیز نگاه کنید به
- خرم آباد
- استان خوزستان
- استان کرمانشاه
- استان ایلام
- استان همدان
- استان مرکزی
- استان اصفهان
- استان چهارمحال و بختیاری
مآخذ
- ↑ سازمان نقشهبرداري كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكاني (استان لرستان). تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1384، ص1.
- ↑ سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. اطلس راهنماي استانهاي ايران. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص55.
- ↑ دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1384.
- ↑ سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور. ج 2، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1379، ص191 و 196.
- ↑ همان. ص 208، 229، 239، 257 و 261.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. جغرافياي استان لرستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص21 و 23.
- ↑ سازمان نقشهبرداري كشور. اطلس زمينشناسي (اطلس ملي ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص12؛ جغرافياي استان لرستان. همان. ص 25 و 60.
- ↑ جغرافياي استان لرستان. همان. ص 7 و 9-11.
- ↑ همان. ص 16-18، 28، 50 و 55.
- ↑ مركز آمار ايران (معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). سالنامه آماري كشور 1385. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1386، ص 166، 167 و 294؛ مطيعي لنگرودي، سيد حسن. جغرافياي اقتصادي ايران(صنايع). مشهد: جهاد دانشگاهي، 1384، ص 117، 121، 122.
- ↑ مستوفي قزويني، حمدالله. نزهۀالقلوب. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، قزوين: حديث امروز، 1381، ص114.
- ↑ اميراحمديان، بهرام. تقسيمات كشوري. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، ص 68، 78، 82، 90، 98، 99 و 100.
- ↑ مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور). سالنامه آماري كشور 1383. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 88.
- ↑ مركز آمار ايران (معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). سالنامه آماري كشور 1385. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 103.
- ↑ شهام، افشين و هيلدا دادفر. جغرافياي جهانگردي ايران. تهران: طراوت، 1384، ص 159-163.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون