رود هیرمند: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:رود هیرمند.jpg|بندانگشتی|تصویر هوایی از رود هیرمند ، قابل بازیابی از https://www.scfr.ir/]] | [[پرونده:رود هیرمند.jpg|بندانگشتی|تصویر هوایی از رود هیرمند ، قابل بازیابی از https://www.scfr.ir/]] | ||
هیرمند، رود مرزی [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است<ref>مجتهدزاده، پیروز. '''''ایدههای ژئوپلیتیک و واقعیتهای ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.</ref>. | هیرمند، رود مرزی [[کشور ایران|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] و شاهرگ حیاتی [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] است<ref>مجتهدزاده، پیروز. '''''ایدههای ژئوپلیتیک و واقعیتهای ایرانی'''''. تهران: نی، 1379، ص 411.</ref>. | ||
این رود از کوههای هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان میرسد و در آنجا به دو شاخهی سیخ رود و هیرمند تقسیم میشود که شاخهی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل میدهد، و به دریاچهی هامون در [[کشور ایران|ایران]] میریزد. شاخهی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان مییابد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.</ref>. | این رود از کوههای هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز [[کشور ایران|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] میرسد و در آنجا به دو شاخهی سیخ رود و هیرمند تقسیم میشود که شاخهی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل میدهد، و به دریاچهی هامون در [[کشور ایران|ایران]] میریزد. شاخهی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان مییابد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.</ref>. | ||
چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی [[کشور ایران|ایران]] به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید<ref>مجتهدزاده، پیروز. '''''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''.'' ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه، 1378، ص 431.</ref>. | چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی [[کشور ایران|ایران]] به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید<ref>مجتهدزاده، پیروز. '''''امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران'''.'' ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه، 1378، ص 431.</ref>. | ||
طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود<ref>نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.</ref>. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازمالاجرا اعلام گردید. کودتاهای پیدرپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاههای رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد<ref>فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</ref>. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور [[کشور ایران|ایران]] و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانهای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست. | طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود<ref>نهازی، غلامحسین. '''''بحران آب در خاورمیانه'''''. چ 1. تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.</ref>. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازمالاجرا اعلام گردید. کودتاهای پیدرپی در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاههای رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد<ref>فخاری، غلامرضا. '''''اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند'''''. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.</ref>. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور [[کشور ایران|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانهای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست. | ||
عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنیها و جنگهای داخلی افغانستان و نهایتاً بیتوجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف میشود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر میافتد<ref>صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. </ref>. | عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنیها و جنگهای داخلی [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] و نهایتاً بیتوجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف میشود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر میافتد<ref>صبح خیز، محمدرضا. '''''روزنامه همشهری'''''. 15 آذر 1381. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [ | * [[دریاچه خزر|دریای خزر]] | ||
* [ | * [[خلیج فارس]] | ||
* [ | * [[دریاچه ارومیه|دریاچه اورمیه]] | ||
* [ | * [[دریاچه نمک]] | ||
* [ | * [[سفید رود]] | ||
* [ | * [[اروندرود]] | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷
هیرمند، رود مرزی ایران و افغانستان و شاهرگ حیاتی سیستان است[۱].
این رود از کوههای هندوکش و بابایغما در40 کیلومتری غرب کابل سرچشمه میگیرد و با پیوستن رود ارغنداب (ارقنداب) به آن از طریق دشت مارگو به مرز ایران و افغانستان میرسد و در آنجا به دو شاخهی سیخ رود و هیرمند تقسیم میشود که شاخهی سیخ سر یا پریان، مرز دو کشور را تشکیل میدهد، و به دریاچهی هامون در ایران میریزد. شاخهی هیرمند یا رود سیستان نیز در دشت سیستان جریان مییابد[۲].
چندی پس از قرارداد پاریس در 1875م/ 1292ق واگذاری بخشی از مناطق شرقی ایران به انگلستان، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آب هیرمند آغاز شد. بنابر بند 6 این قرارداد با میانجیگری و نظر و رای دولت انگلیس، شاخه اصلی هیرمند در دلتا مرز میان دو کشور تعیین گردید[۳].
طبق معاهده 1972م/ 1351ش سهم ایران از رود هیرمند به طور میانگین 26 متر مکعب در ثانیه و در تابستان 8 متر مکعب تعیین شد. این میزان بسیار کمتر از سهم آبی است (یک سوم از مجموع آب هیرمند) که قبلاً در 1905م/ 1323ق تعیین شده بود[۴]. پس از مذاکرات و مبادله اسناد تصویب شده، قرارداد 1351ش در خرداد ماه 1356ش لازمالاجرا اعلام گردید. کودتاهای پیدرپی در افغانستان و اشغال آن توسط اتحاد جماهیر شوروی سابق، ظاهراً تغییری در نظرگاههای رهبران جدید افغانستان در مورد قرارداد، نداد[۵]. مذاکرات اخیر رئیسان جمهور ایران و افغانستان (آقای سید محمد خاتمی و آقای حامد کرزای)، که در جریان سفر به کشورهای یکدیگر، نشانهای از تغییر این قرارداد، مشهود نیست.
عواملی مانند کمی بارش و خشکسالی، انشعاب رودهای فرعی از این رود، احداث سد بر روی آن و ناامنیها و جنگهای داخلی افغانستان و نهایتاً بیتوجهی به مفاد قرارداد 1351ش، در کاهش یا قطع سهم آب ایران موثر بوده است. با قطع آب هیرمند دریاچه هامون خشک و صید ماهی در آن متوقف میشود و زندگی حدود 190 پرنده بومی و مهاجر به خطر میافتد[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مجتهدزاده، پیروز. ایدههای ژئوپلیتیک و واقعیتهای ایرانی. تهران: نی، 1379، ص 411.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1376، ص 483.
- ↑ مجتهدزاده، پیروز. امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران: شیرازه، 1378، ص 431.
- ↑ نهازی، غلامحسین. بحران آب در خاورمیانه. چ 1. تهران: مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، 1378، ص 106.
- ↑ فخاری، غلامرضا. اختلاف دولتین ایران و افغانستان در مورد هیرمند. چ 1، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1371، ص 76.
- ↑ صبح خیز، محمدرضا. روزنامه همشهری. 15 آذر 1381.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
شوکت مقیمی