تیمچه
تیمچه، به بخشی از بازارهای ایرانی اطلاق میشود که از نظر معماری شبیه راستههای بازار است و در اندازههای کوچکتر نسبت به راستهها ساخته شده است. تیمچه اغلب سرپوشیده است و دارای گنبدهای بزرگ، کاربندیها و تزئینات بسیار زیبا در گچبری و درودگری میباشد و از زیباترین بخشهای بازارهای ایرانی هستند[۱].
به عقیده برخی واژه «تیم» به معنی کاروانسرا بوده و تیمچه به معنای تیم کوچک یا کاروانسرای کوچک است. اما در دورهی معاصر به کاروانسراها یا سراهای کوچک و سرپوشیده اطلاق میشود[۲].
تیمچه واژه ایرانی به معنای هر چیز گرد، جمعوجور و وسیع است که معمولاً به مرکز ثقل فعالیتهای بزرگ تجاری و به تعبیری به مرکز چند تجارتخانه مشابه اطلاق میشود[۳].
تیمچه را میتوان راسته بازار کوتاه، پهن و مسقفی دانست که از دو سو بنبست است و معمولاً یک نوع تجارت در آن صورت می گیرد. هر تیمچه شامل یک حیاط مرکزی سرپوشیده و یک حوض با نورگیر در بالای آن و تعدادی حجره در دو یا سه طبقه در اطراف آن است. هر حجره متعلق به یک تاجر بوده که غالباً به نام همان تاجر خوانده میشود. در واقع، تیمچه جایگاه تجار طراز اول و بنکداران بزرگ بوده است[۴].
هر تیمچه از یک طرف به راسته اصلی بازار و از سمت دیگر به سرا یا کاروانسرایی ارتباط داشته و همگی دارای یک بارانداز به منظور تسهیل تجارت کالا و ایجاد امکان دید برای مشتریان در سطح پایینتر از تیمچه بودهاند[۴].
تیمچهها عمدتاً از نظر ظاهر به دوگونه تقسیم میشوند:
- مسقف (طاقدار)؛
- بدون سقف (بدون طاق).
تیمچههای طاقدار یا مسقف از نظر ساختمانی با یکدیگر وجوه تشابه زیادی دارند و در نحوهی ساخت آنها هماهنگی بسیار دیده میشود. تیمچههای بدون سقف که تعداد آنها بسیار کم است از نظر معماری شکل تکامل یافته کاروانسراهای باقیمانده از دوره صفویه هستند[۵]. البته غالب تیمچهها و تیمها مدتها پس از ساخت مسقف گردیدهاند[۶].
در مجموع از نظر طرح میتوان شش شکل مربع، مستطیل، دایره، بیضی، شش ضلعی و هشت ضلعی را در بنای تیمچهها تشخیص داد. مصالح اصلی ساخت آنها نیز آجر است[۳].
در کنار واژه تیمچه واژه «تیم» به محل انجام امور دفتری و تجارت عمده و پایگاه فعالیت دلالهای بازار اطلاق میگردد[۷].
تیمها ساختمانهای شبیه به کاروانسرا بوده اند که غالباً تجار بومی شهر در آن فعالیت داشتهاند. تیم شامل یک حیاط با حوضی در وسط آن و تعداد نسبتاً زیادی حجره در اطراف حیاط به اضافه واحدهای کوچک تجاری (تیمچه) بوده است. معمولاً تیمها به مجموعهای از کالاهای مشابه اختصاص داشتهاند. از معروفترین تیمهای ایران میتوان تیم بزرگ قم، تهران، مظفری تبریز و از تیمچههای معروف کشور تیمچه حاجبالدوله تهران و تیمچه امینی کاشان را نام برد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دايرهالمعارف بزرگ اسلام (1371). حرف ب، جزوه سوم، بازار، ص 138.
- ↑ Scharabi. m. 1985 Pers bazaar. Tubingen. 1-with. E (1975). zum problem de bazaars.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ سلطانزاده، حسین (1380). بازارهای ایرانی. دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 86.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ پیرنیا، محمدکریم (1372). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تدوین غلامحسین معماریان، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، ص 125.
- ↑ رجبی، آزیتا (1384). ریختشناسی بازارهای ایران. تهران: انتشارات آگاه.
- ↑ بلاغی، حسین و دیگران. تاریخ تهران قدیم. ص 195.
- ↑ پروشاتی، ایرج (1373). جایگاه بازار در شهر اسلامی، دانشنامه جهان اسلام. حرف ب؛ شفقی، سیروس. جغرافیای شهری، ص 326.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
آزیتا رجبی