بابل
بابل، نام شهرستان، شهر و رودی است در استان مازندران، در شمال ایران.
شهرستان بابل، برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 6 شهر، 6 بخش و 13 دهستان است[۱]. این شهرستان از شمال با شهرستان بابلسر، از شرق با شهرستانهای قائمشهر و پل سفید، از غرب با شهرستان آمل و از جنوب با شهرستان فیروزکوه (از استان تهران) همسایه است[۲].شهرستان بابل از جنوب به دامنههای شمالی البرز و از شمال به دشت آبرفتی سواحل دریا محدود میگردد. در شهرستان بابل رودهای متعددی جاری است که مهمترین آن رود بابل است که مانند بقیه رودها از ارتفاعات جنوبی شهرستان سرچشمه گرفته، پس از عبور از شهر به دریای مازندران سرازیر میشود[۳].
آب و هوای نواحی جلگهای آن مرطوب و معتدل و نواحی کوهستانی این شهرستان، معتدل متمایل به سرد است[۴]. شهر بابل، با "45 '4 ْ52 طول شرقی و "30 '32 ْ36 عرض شمالی با ارتفاع 5 متر از سطح دریا[۵]، به فاصله 20 کیلومتر از ساحل دریای مازندران و 42 کیلومتری مرکز استان (ساری) و 229 کیلومتری تهران[۶]، پیشتر بارفروش، مامیتر، مهمیترا و...[۷] نام داشت، در محل سابق «مامطیر» بنا شده است.
در حدودالعالم در شرح مامطیر آمده است:
«شهرکیست با آبهای روان و از وی حصیر خیزد سطبر و سخت نیکو کی آن به تابستان بهکار دارند»[۸].
گای لسترنج هم در این باره مینویسد:
«شهر ممطیر یا مامطیر هم در یک منزلی آمل و ساری و شش فرسخی دریا بود که بارفروش امروز به جای آن است»[۹][۱۰].
وی سپس به نقل از یاقوت در وصف شهر میگوید: «در زمان شاه عباس شهر بارفروش پدید آمد. بارفروش بر کنار رود بابل بر سر راه ساری به آمل قرار گرفته و قصری هم از شاه عباس در بارفروش است»[۱۱]. وی سپس میافزاید:
«از اوایل قرن نوزدهم در زمان فتحعلی شاه قاجار، بارفروش از حیث اهمیت تجارتی و جمعیت اولین شهر مازندران شد (در این زمان یعضی جمعیت شهر را تا 50.000 تخمین زدهاند)»[۱۱].
در جستجوی نام این شهر در متون تاریخی، نکته قابل توجه این است که حمدالله مستوفی در نزهه القلوب، در ذکر ولایت مازندران، دیار قومس و طبرستان و بقاع جیلانات، به رغم نام بردن از برخی روستاها و شهریهای گمنام، از مامطیر (بارفروش) ذکری به میان نیاورده است[۱۲]. اما به هر حال در قرن اخیر، بابل یکی از مراکز مهم ارتباطی و بازرگانی ایران با روسیه قبل از حاکمیت کمونیستها بر آن کشور بود. جمعیت این شهر در سال 1375، تعداد 158346 تن [۱۳]و طبق برآورد انجام شده، در سال 1384، تعداد 196569 تن رسیده است[۱۴]. استقرار مراکز صنعتی، دانشگاهی و آموزشی و بهرهمندی از امکانات مطلوب کشاورزی، در حال حاضر بابل را به صورت یکی از شهرهای مهم شمال کشور در آورده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسيمات كشوری. جدول تقسيمات كشوری. تهران: وزارت كشور، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور). نقشه تقسيمات كشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری كشور، 1383.
- ↑ جعفری، عباس. گيتاشناسی ايران. ج 2، رودها و رودخانه ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسی، 1379، ص 118-120.
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور. اطلس زمينشناسی (اطلس ملی ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداری كشور (سازمان مديريت و برنامهريزی كشور)، 1382، ص 13 (اقليمشناسی ايران).
- ↑ جعفری، عباس. گيتاشناسی ايران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 135.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 10.
- ↑ چكنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مكانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 173.
- ↑ حدودالعالم مِن المشرق الی المغرب. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: كتابخانه طهوری، 1362، ص 145.
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص400.
- ↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ بارتولد، و. تذكره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 243.
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزههالقلوب. به كوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 159-162.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 176.
- ↑ مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای كشور. تهران: مركز آمار ایران، (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 219.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون