زاگرس
زاگرس، بزرگترین واحد ناهمواری ایران است به طول تقریبی 1350کم که از شمال غربی ایران از حدود مرزهای جنوبی آذربایجان غربی آغاز و تا گسل میناب در استان هرمزگان و در شمال تنگه هرمز امتداد می یابدکوهستان زاگرس از نوع چین خوردگی های ژورایی با چینهای ساده و منظم هستند و مجموعاً مساحت کشور ایران را تشکیل میدهد[۱].
بلندی های سلسله کوه زاگرس از مرکز به سوی باختر (جلگه خوزستان) به تدریج کاهش می یابد و به صورت ناهمواری های پلکانی و تپههای کم ارتفاع و جلگههای پست کناره دیده می شود. پهنترین قسمت زاگرس در استان فارس و در حوالی ْ54 طول شرقی، حدود 275کم و باریکترین آن در امتداد رود دز به طول تقریبی 125کم قابل مشاهده است[۱].
در برخی از منابع طول این واحدکوهستانی را از مریوان تا بندرعباس حدود 1400کم و حداکثر پهنای آن را در امتداد نصفالنهار شیراز حدود 360کم میدانند[۲]. این واحد بزرگ کوهستانی ایران که همچون قوسی عظیم سراسر غرب، جنوب غربی و جنوب ایران را دربرگرفته، به دو قسمت زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده قابل تقسیم است.
در قسمت زاگرس مرتفع که در شمال غربی این سلسله جبال قرار دارد، پهنههای هموار وجود ندارد؛ اما قلههای بلند نظیر زردکوه بختیاری به ارتفاع 4287 م، اشترانکوه به ارتفاع 4050 م، میش پرور به ارتفاع 3606 م و پَررو (پَرو) (Parro) به ارتفاع 3357 درآن دیده می شود. زاگرس چین خورده یا زاگرس داخلی، قسمتی دیگر ازکوه های زاگرس استکه در جنوب این واحدکوهستانی قرار دارد. جهت چینهای این قسمت از زاگرس، عموماً شمال باختری- جنوب خاوری با درههای وسیع و باز استکه تا بندرعباس ادامه داشته و در آنجا به صورت باختری- خاوری در می آید. بلندترین کوه این قسمت «دانا» است که 4409 م ارتفاع دارد[۲].
بارزترین ویژگی کوههای زاگرس چین خوردگی و رشته رشته بودن آنهاست. خصوصیات رشتهای بسیار منظم زاگرس فقط در بعضی قسمتها اندکی نامنظم به نظر می آید. این رشته کوه یا احتساب رشتهکوههای مکران به بیش از 1800کم نیز میرسدکه یکی از بهترین نمونههای توده کوهستان چین خورده و یکپارچه روی زمین است[۳].
کوههای زاگرس همچون دیوانای عظیم در برابر جریان هوایی که از جانب غرب به سوی فلات ایران می شود و واقع به خشکی فلات مرکزی ایران کمک میکند؛ اما در جبههای غربی این کوهستان، به ویژه در ارتفاعات، ریزش برف و باران، موجب سرسبزی، به وجود آمدن جریانهای سطحی و زیر زمینی آب و روان شدن رودخانههای پرآبی نظیر سفیدرود،کرخه،کارون، زاینده رود، زهره، جراحی و رود مند در پهنهای شده است که بخش وسیعی از حوضه بزرگ آبریز دریای عمان و خلیج فارس را تشکیل می دهد[۴][۵].
در مجموع کوهستانهای زاگرس تاثیر بسیاری بر اقلیم ایران و شکلگیری دشتهای آبرفتی، جلگههای حاصلخیز و در نتیجه ایجاد مشاغل مختلف و سکونتگاه های روستایی، عشایری و نیز شهری در منطقه وسیعی ازکشور ایران شده است؛ به گونهای که نیمی از استانها و شهرها و مناطق آباد و مسکونی ایران در امتداد این واحدکوهستانی قرار دارند[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ سازمان نقشه برداریکشور. اطلس ملی ایران (اطلس زمینشناسی). نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور (سازمان نقشه برداریکشور). 1382. ص 4.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ علایی طالقانی، دکتر محمود. ژئومرفولوژی ایران. چ3. تهران: نشر قومس، 1384، ص 144.
- ↑ اهلرز، پروفسور دکتر اکارت. ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی. ج1: جغرافیای طبیعی. چ1. تهران: مؤسسه جغرافیایی وکارتوگرافی سحاب، 1365، ص 76 و 77.
- ↑ سازمان نقشه برداری کشور. اطلس ملی ایران (اطلس زمینشناسی). نگارش دوم. چ1. تهران: سازمان مدیریت و برنامهریزیکشور (سازمان نقشه برداریکشور). 1382. ص 9-11.
- ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور (حوضه آبریز خلیج فارس ودریای عمان). ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافیای (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح). 1384. ص1.
- ↑ مستوفی الممالکی، دکتر رضا. شهر و شهرنشینی در بستر جغرافیایی ایران. چ1 تهران: مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلام، 1380. صص 67 و 68.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون