سعدالدین وراوینی

سعدالدین وَراوینی، (سده‌های 6 و7 ق) ادیب، ‌نویسنده.

سعدالدین از مردم آذربایجان بود و در عهد اتابکان آذربایجان می‌زیست. ظاهراً به وَراوی ـ  آبادی کوچکی در کوه‌های آذربایجان میان اردبیل و تبریز و در نزدیکی اهر ـ نسبت داشت. او از ملازمان خواجه ابوالقاسم ربیب‌الدین هارون بن علی، وزیر دانش دوست اتابک ازبک بن محمد بن ایلدگز (حک 607ـ 622ق/ ؟م) بود. در سراسر زندگی با کتاب سرو کار داشت و از جستجو در حکایات و افسانه‌هایی که به نثر و نظم بر جای مانده بود، ‌باز نمی‌ماند. در شاعری نیز دستی داشت و ابیاتی می‌سرود. میان 607 تا 622ق / ؟م کتاب مرزبان‌نامه^* اثر مرزبان بن رستم بن شروین را از زبان طبری به فارسی برگرداند و آن را به نام هارون بن علی مزیّن کرد. اثر او عاری از سادگی است و از آوردن ترکیب‌های نامستعمل عربی و نیز امثال و شواهد دیگران پرهیز کرده است. همچنین نثر وی در مرزبان‌نامه در بسیاری از موارد با ایجاز همراه است. او را در شمار آن دسته از نویسندگان سده 7م دانسته‌اند که به شیوه اشعار پیچیده سبک عراقی، معانی و اصطلاح‌های علمی، به ویژه در طب، نجوم، ‌صرف و نحو و اساطیر را در قالب مضامین شعری به کار گرفته‌اند. مرزبان‌نامه وراوینی با تصحیح و تحشیه میرزامحمدخان قزوینی (لیدن، انتشارات اوقاف گیب ، 1909م) چاپ شده است.  چاپ منقحی از آن نیز توسط محمد روشن (تهران، 2535 / 1355) صورت گرفته است.

مآخذ

1. مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ3، 1381، ج1، ص1296 (ذیل سعدالدین وراوینی).
2. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ‌تهران: ابن سینا، چ4، 1347، ج2، ص1005.
3. روشن، محمد. مقدمه بر مرزبان‌نامه، ‌سعدالدین وراوینی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 2535 (1355ش)، ج1، ص‌17.
4. بهار (ملک الشعرا)، محمدتقی. سبک شناسی. تهران: کتاب‌های پرستو، چ4، 2535 (1355ش)، ج3، ص15.
5. حاکمی، اسماعیل. گزیده‌ای از نثرهای مصنوع و مزین. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 84.
6. وراوینی، ‌سعدالدین. همان‌جا.
7. حاکمی، ‌اسماعیل. همان‌جا.
8. خطیبی، حسین. فنّ نثر در ادب پارسی. تهران: زوار ، چ1، 1366، ج1، ص537.
9. طبری، محمدعلی. زبدهالآثار. ‌تهران: امیرکبیر، چ1، 1372، ص368. و نیز نگ: بیانی، ‌مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص185.

ابوالقاسم رادفر