منطق الطیر

منطق الطیر، منظومه‌ای عارفانه و رمزی در قالب مثنوی و به بحر رمل مسدس مقصور از فریدالدین عطّار نیشابوری که آن را مقامات طیور و طیورنامه نیز نامیده‌اند.

مضمون این مثنوی حرکت جمع کثیری از مرغان جهان برای یافتن سیمرغ کوهِ قاف و پرواز دسته جمعی آنها به سوی قاف و مسجد اقصای دل است. مقصود از این منظومه رمزی نمودن راه عرفان و رسیدن به حق است. در این راه بعضی از سالکان طریقت به سبب علایق دنیوی یا کوتاهی همّت از دشواری راه می‌گریزند و کسانی هم با کوشش موفق می‌شوند هفت مرحله سلوک را بپیمایند و سرانجام حقیقت را دریابند و فانی شوند تا جامه بقا بپوشند. منطق‌الطیر مجموعه‌ای از لطایف حکمی‌، نکات قرآنی، ‌اشارات مصطفوی و عبارات اولیای حق است که در بهترین قالب الفاظ فارسی گنجانیده شده است. چندین نسخه از آن در کتابخانه‌های کشورهای آسیا، اروپا و امریکا و ازجمله در ایران و هند وجود دارد. از مهم‌ترین نسخه‌های آن نسخه ذکاءالملک فروغی است که در 1319ق / 1901م در تهران چاپ شده است. گلشهری شاعر ترک در ق / 1317م آن را به ترکی ترجمه کرد و در 1957م در آنکارا به چاپ رسانید. امیرعلیشیر نوایی (د 906ق / 1500م) نیز آن را به ترکی سروده و لسان‌الطیر نامیده است.

مآخذ

1.     گوهرین، صادق. مقدمه بر منطق‌الطیر عطار. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌1348، ص هفده (مقدمه).

2.     خانلری (کیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی دری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 484.

3.     گوهرین، صادق. مقدمه بر منطق‌الطیر عطار. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌1348، ص 17 و 22.

4.     منزوی، ‌علینقی. سیمرغ و سی مرغ. تهران: سحر، ‌چ 1، 1359، ص 30.

نیزنک: مشکور، محمد جواد. مقدمه بر منطق‌الطیر عطار. ‌تهران: کتابفروشی تهران، چ 4، 1353، ص بیست و هشت (مقدمه).

ابوالقاسم رادفر