ابوالحسن غفاری

ابوالحسن غفاری [ابوالحسن ثانی] 1229ق-1813م/1283ق- 1826)، نقاش، تصویرگر، از برجسته‌ترین هنرمندان عهد ناصری، او بنیانگذار نخستین هنرکده، و پیشگام هنر گرافیک در ایران به شمار می‌آید. می‌توان کار او را همچون پلی دانست که پیکرنگاری درباری^* را به نقاشی کمال‌الملک^* می‌پیوندد.

او در کاشان متولد شد. در نوجوانی به شاگردی مهرعلی^* درآمد. با نقاشی تابلوی رنگ و روغنی از چهره محمدشاه (1258ق /1842م) در جمع نقاشان درباری پذیرفته شد. در حدود (1847م/ 1263ق) رهسپار سفر ایتالیا شد. در 3 یا 4 سالی که در این کشور اقامت داشت به رونگاری از تابلوهای استادان اوج رنسانس پرداخت. بعد از بازگشت از سفر، نقاش‌باشی دربار ناصرالدین شاه شد. یکی از کارهای مهم او در این دوران نقاشی هفت‌پرده برای عمارت نظامیه بود. میرزا آقاخان نوری اعتمادالدوله ـ جانشین امیرکبیرـ در حدود (1270ق /1854م) سمت پائینی باغ و قصر نگارستان (جنوب میدان بهارستان کنونی) باغ و عمارتی برای فرزندش، میرزا کاظم‌خان نظام‌الملک احداث کرد. او از میرزا ابوالحسن خان خواست که به تقلید از صف‌سلام فتحعلی‌شاه در کاخ نگارستان در قسمت بالای تالار پذیرایی، تصویری از ناصرالدین شاه و  شاهزادگان و... را نقاشی کند. این تابلو که در (1274ق /1858م) به پایان رسید شامل 94 پیکره از رجال آن روزگار است.

نقاشی از محمد شاه، برگرفته از آکادمی رشیدی( 2023). تاریخچه نقاشی ایران: زندگی‌نامه صنیع الملک کاشانی نقاش ایرانی، قابل بازیابی از https://academyrashidi.com/

یکی دیگر از کارهای سترگ او، تصویر کردن کتاب هزار و یک شب^* بود. این کتاب در شش جلد و مشتمل بر 1143 صفحه است. در (1277ق /1861م) ریاست روزنامه «وقایع‌التفاقیه» به او سپرده شد. او نام روزنامه را به «روزنامه دولت علیه ایران» تغییر داد و آرم شیر و خورشید سر لوح روزنامه و تصویر رجال و بزرگان عهد ناصری را در هر شماره طراحی کرد. در (1277ق /1861م) ناصرالدین شاه لقب صنیع‌الملک را به او داد و اجازه یافت نخستین هنرستان دولتی نقاشی و چاپ را تأسیس کند (1277ق /1861م). تاریخ وفات او حدود (1283ق /1867م) است.

پرده‌های صنیع‌الملک که پیش از سفر به اروپا، نقاشی شده است، نشان از مهارت او در اسلوبِ پرداز دارد. بعداً، با رونگاری از آثار استادان کلاسیک، تغییر در اسلوب و شیوه کار او پدید آمد. او با سایه روشن کاری ملایم و رنگ‌آمیزی غنی آشنا شد و اصول و قواعد علمی طبیعت پردازی اروپایی را درک کرد. با این حال او همواره کوشید به تلفیقی تازه از سنت‌های تصویری اروپایی و ایرانی دست یابد. او در چهر‌ه‌نگاری واقع‌گرا، نه تنها در شبیه‌سازی خصوصیات ظاهری، بلکه در نمایاندن حالات و سکنات و شخصیت مدل نیز دستی توانا داشت.

از جمله آثار نقاشی او: حاج میرزا آقاسی صدراعظم (1262ق/ 1845م)، خورشید خانم (1259ق/ 1843م) شاهزاده عبدالصمد میرزا و عزالدوله) و عمله خلوت در چمن سلطانیه (1276ق/ 1859م).

از جمله آثار چاپی او در روزنامه: چهره حاجی آقا بابا حکیم‌باشی رشتی ملک الاطبا. مرگ درویشی که به دروغ سوگند یاد کرد.

از جمله آثار تصویرگری: مرقع شکارگاه ناصرالدین شاه (1274- 1277ق/ 1857- 1860م) هزار و یک شب (1269ـ 1276ق/ 1852ـ 1859م).

منبع اصلی

دانشنامه ایران

علی بوذری