میرزا عباس آقاسی
آقاسی، میرزا عباس، مشهور به حاجی میرزا آقاسی (1198-1265ق / 1784-1849م) از طایفه بیات ایروانی، مربی، مرشد و صدراعظم محمدشاه قاجار. در ایروان (پایتخت کنونی ارمنستان) تولد یافت و پس از تحصیلات مقدماتی، همراه پدرش میرزا مسلم به عتبات رفت و در محضر ملا عبدالصمد همدانی به آموختن فقه و اصول و حکمت و عرفان پرداخت و پس از بازگشت در آذربایجان به خدمت قائم مقام* اول در آمد[۱]. اندک اندک با دربار عباس میرزا رابطه پیدا کرد و تربیت محمد میرزا (محمد شاه* آینده) را بر عهده گرفت و همین ارتباط و علاقهمندی موجب ترقی وی و رسیدن به مقام صدارت گردید. ازدواج او با دختر فتحعلی شاه (عمه محمدشاه) نیز قدرت وی را فزونی داد تا آنجا که «شخص اول مملکت» [۲]نامیده شد.
حاجی میرزا آقاسی در دوره زمامداری به همکاری انگلیس و گاه روس متهم گردید و زمانی نیز او را به دور از این وابستگیها دانستهاند. اگر چه نشر نخستین روزنامه در زمان او بود،[۳]لیکن وی به خودمحوری و دور کردن رقیبان از مسند قدرت و حیف و میل خزانه نیز شناخته شده و همزمان از کوششهای او در امور نظامی و کشوری و اصلاح کشاورزی و آبرسانی [۴]و آبیاری و اعزام محصلان به خارج از کشور[۵] و کوشش در زمینههای فرهنگی یاد شده است[۶].
حاج میرزا آقاسی پس از مرگ محمد شاه آن سان مورد بغض و کینه شاهزادگان و دستاندرکاران حکومت قرار گرفت که نتوانست در ایران اقامت کند و با آنکه کلیه املاک و داراییهای او به دولت رسید، تبعیدگونه عازم عتبات شد و در 67 سالگی درگذشت[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. صدرالتواريخ. به كوشش محمد مشيري، تهران: وحيد، 1349، ص 154.
- ↑ سپهر، محمدتقی (لسان الملک). ناسخالتواريخ. تهران: اسلاميه، 1344، ج 2، ص 247.
- ↑ آدميت، فريدون. اميركبير و ايران. تهران: خوارزمی، 1361، ص 369.
- ↑ آوری، پيتر. تاريخ معاصر ايران. ترجمه محمد رفيعی مهرآبادی، تهران: عطايی، 1363، ج 1، ص 120.
- ↑ ساسانی، خان ملک. سياستگران دوره قاجار. تهران: بابک، 1338، ص 126.
- ↑ سعادتنوري، حسين. زندگي حاجي ميرزا آقاسي. تهران: وحيد، 1356، ص 113.
- ↑ مستوفي، عبدالله. شرح زندگاني من. تهران: زوار، 1334، ج 1، ص 48.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ناصر تکمیل همایون