بابل
بابل، نام شهرستان، شهر و رودی است در استان مازندران، در شمال ایران.
شهرستان بابل، برابر آخرین تغییرات تقسیمات كشوری در 1383ش، دارای 6 شهر، 6 بخش و 13 دهستان است[۱]. این شهرستان از شمال با شهرستان بابلسر، از شرق با شهرستانهای قائمشهر و پل سفید، از غرب با شهرستان آمل و از جنوب با شهرستان فیروزكوه (از استان تهران) همسایه است[۲].شهرستان بابل از جنوب به دامنههای شمالی البرز و از شمال به دشت آبرفتی سواحل دریا محدود میگردد. در شهرستان بابل رودهای متعددی جاری است كه مهمترین آن رود بابل است كه مانند بقیه رودها از ارتفاعات جنوبی شهرستان سرچشمه گرفته، پس از عبور از شهر به دریای مازندران سرازیر میشود[۳].
آب و هوای نواحی جلگهای آن مرطوب و معتدل و نواحی كوهستانی این شهرستان، معتدل متمایل به سرد است[۴].
شهر بابل، با "45 '4 ْ52 طول شرقی و "30 '32 ْ36 عرض شمالی با ارتفاع 5 متر از سطح دریا[۵]، به فاصله 20 كیلومتر از ساحل دریای مازندران و 42 كیلومتری مركز استان (ساری) و 229 كیلومتری تهران[۶]، پیشتر بارفروش، مامیتر، مهمیترا و...[۷] نام داشت، در محل سابق «مامطیر» بنا شده است.
در حدودالعالم در شرح مامطیر آمده است: «شهركیست با آبهای روان و از وی حصیر خیزد سطبر و سخت نیكو كی آن به تابستان بهكار دارند»[۸].
گای لسترنج هم در این باره مینویسد: «شهر ممطیر یا مامطیر هم در یك منزلی آمل و ساری و شش فرسخی دریا بود كه بارفروش امروز به جای آن است»[۹]. وی سپس به نقل از یاقوت در وصف شهر میگوید: «در زمان شاه عباس شهر بارفروش پدید آمد. بارفروش بر كنار رود بابل بر سر راه ساری به آمل قرار گرفته و قصری هم از شاه عباس در بارفروش است»[۱۰].وی سپس میافزاید: «از اوایل قرن نوزدهم در زمان فتحعلی شاه قاجار، بارفروش از حیث اهمیت تجارتی و جمعیت اولین شهر مازندران شد (در این زمان یعضی جمعیت شهر را تا 50.000 تخمین زدهاند)»[۱۱].
در جستجوی نام این شهر در متون تاریخی، نكته قابل توجه این است كه حمدالله مستوفی در نزهه القلوب، در ذكر ولایت مازندران، دیار قومس و طبرستان و بقاع جیلانات، به رغم نام بردن از برخی روستاها و شهریهای گمنام، از مامطیر (بارفروش) ذكری به میان نیاورده است[۱۲].
اما به هر حال در قرن اخیر، بابل یكی از مراكز مهم ارتباطی و بازرگانی ایران با روسیه قبل از حاكمیت كمونیستها بر آن كشور بود.
جمعیت این شهر در سال 1375، تعداد 158346 تن [۱۳]و طبق برآورد انجام شده، در سال 1384، تعداد 196569 تن رسیده است[۱۴].
استقرار مراكز صنعتی، دانشگاهی و آموزشی و بهرهمندی از امكانات مطلوب كشاورزی، در حال حاضر بابل را به صورت یكی از شهرهای مهم شمال كشور در آورده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسيمات كشوري. جدول تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور). نقشه تقسيمات كشوري. تهران: سازمان نقشهبرداري كشور، 1383.
- ↑ جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامه ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 118-120.
- ↑ سازمان نقشهبرداري كشور. اطلس زمينشناسي (اطلس ملي ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 13 (اقليمشناسي ايران).
- ↑ جعفری. همان. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 135.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 10.
- ↑ چكنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مكانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 173.
- ↑ حدودالعالم مِن المشرق الی المغرب. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: كتابخانه طهوری، 1362، ص 145.
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 400؛ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
- ↑ بارتولد، و. تذكره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 243.
- ↑ همانجا.
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزههالقلوب. به كوشش گای لسترنج، لیدن: بریل، 1333ق/1915م، ص 159-162.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 176.
- ↑ مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای كشور. تهران: مركز آمار ایران، (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 219.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون