ابوالمعالی نصرالله منشی

ابوالمعالی نصرالله منشی (سده 6 ق / ؟م) نویسنده، ادیب و ‌مترجم.

ابوالمعالی نصرالله منشی شیرازی فرزند محمد بن عبدالحمید در عهد غزنوی می‌زیست. نیاکانش از مردم شیراز بودند و او در غزنه زاده شد. از آغاز جوانی به کارهای دیوانی روی آورد و در دربار شاهان غزنوی سمت دبیری یافت. در عهد بهرام شاه غزنوی (د 548 ق) علی بن ابراهیم زرّاد فقیه قزوینی،‌ او را به ترجمه فارسی،‌کتاب کلیله و دمنه^* ابن مقفع ترغیب کرد. وی پس از آنکه قسمتی از ترجمه کتاب را به پایان برد،‌ آن را از نظر بهرام شاه گذراند و با تشویق پادشاه به ادامه کار پرداخت.

سرانجام حـ 539 / 536ق / ؟م ترجمه اش را کامل کرد. به همین سبب کتابش به کلیله و دمنه بهرامشاهی شهرت یافت. او در شعر نیز دستی داشت و به زبان فارسی اشعاری سرود. ابوالمعالی در دوره پادشاهی خسرو ملک (حک 558 ـ 583 ق / ؟م) به مقام وزارت ارتقا یافت، اما ظاهراً در پایان زندگی به دلیل سعایت بدخواهان به زندان افتاد و در اسارت به قتل رسید. بعدها در سده 9ق / 15م، ملاحسین کاشفی واعظ، ادیب و مفسر معروف تحریر جدیدی از کلیله و دمنه‌ بهرامشاهی به نام انوار سهیلی^* ترتیب داد و آن را از اشعار و امثال عربی تهذیب کرد. از کارهای متأخرین، از تهذیب و پیرایش کلیله‌ بهرامشاهی توسط محمد اویسی، می‌توان نام برد. ظاهراًًً کلیله و دمنه بهرامشاهی نخستین بار در 1282ق / 1865م در تهران به طبع رسید و پس از آن بارها چاپ شده است. بهترین طبع آن به وسیله مجتبی مینوی صورت گرفته است.

مآخذ:

1. حکیمیان، ‌ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران،‌1357، ج 2، ص 580.
2. مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ‌تهران: جیبی، چ 3، 1381، ج 2، ص 3031 (ذیل نصرالله بن محمدبن عبدالحمید).
3. خطیبی، ‌حسین. فن نثر در ادب پارسی. تهران:‌زوار، چ 1، 1366، ج 1، ص 446.
4. نفیسی، سعید. تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی. تهران: فروغی، 1344، ج 1، ص 78، 118.
5. خطیبی، حسین. همان جا.
6. نفیسی، سعید. همان، ص 118.
7. طبری، محمدعلی. زبدهالآثار. ‌تهران: امیرکبیر، چ 1، 1372، ص 323ـ324.

ابوالقاسم پاینده