قائم مقام فراهانی(دوم)

قائم مقام فراهانی (دوم) (1193-1251ق / 1779-1835م)، از رجال سیاسی، وزیران، نویسندگان و شاعران اوایل دوره قاجار.

میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی متخلص به ثنایی فرزند میرزا عیسی مشهور به میرزا بزرگ قائم مقام اول (1237ق / 1821م) بود^[۱]. در اوان کودکی به تحصیل دانش و کسب کمالات پرداخت. پس از مرگ پدر به وزارت عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه قاجار (حک 1212-1250ق / 1796-1834م) رسید^[۲]. پس از سه سال از کار برکنار شد، اما در 1241ق / 1825م به مقام سابق بازگشت. دگربار به سبب مخالفت با جنگ ایران و روسیه معزول شد، اما پس از انعقاد عهدنامه ترکمن چای، به امر شاه مأمور آذربایجان گردید^[۳]. سپس عباس میرزا برای سرکوب مردم هرات او را به همراه محمد میرزا به خراسان فرستاد. پس از مرگ عباس میرزا در امر انتخاب محمد میرزا به جانشینی او نقش مهمی ایفا کرد. با در گذشت شاه، ولیعهد را بر تخت سلطنت نشاند و خود صدراعظم وی شد. سرانجام به دست دژخیمان به قتل رسید^[۴]. قائم مقام در علوم حکمت و ادب و نظم و نثر فارسی و عربی مهارت داشت. در شعر از پیروان سبک خراسانی بود^[۵]. در نثر شیوه سعدی را همراه با تعبیرهای شیرین خود دنبال می‌کرد^[۶]. قلم و قدم او سخت در هشدار ایرانیان مؤثر افتاد^[۷]. اثر مشهور او منشآت (چ 1، 1280ق) نام دارد که از شاهکارهای نثر فارسی است و هم به لحاظ ادبی و هم از نظر تاریخی ارزشمند است^[۸]. به جز منشآت که غالباً کمال نثر نویسی در دوران قاجار به شمار می‌رود، مثنوی فکاهی گونه‌ای به نام جلایرنامه از خود باقی گذاشته است^[۹].

مآخذ

حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، چ 1، 1368، ‌ص 137.
بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.
مصاحب، ‌غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ج 2، ص 1981.
بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.
خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.
استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.
حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

ابوالقاسم رادفر

↑ حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1368، ج.1، ‌ص 137.
↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.
↑ مصاحب، ‌غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 1981.
↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.
↑ خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.
↑ استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.
↑ حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.
↑ قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).
↑ زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

[1] حقیقت، عبدالرفیع. فرهنگ شاعران زبان پارسی. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1368، ج.1، ‌ص 137.

[2] بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 348.

[3] مصاحب، ‌غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص 1981.

[4] بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 350.

[5] خانلری (کیا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ص 390.

[6] استعلامی‌، ‌محمد. ادبیات دوره‌ بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 20.

[7] حقوقی، ‌محمد. ادبیات امروز ایران. ‌تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 14.

[8] قائم مقامی‌، جهانگیر. مقدمه بر منشآت قائم مقام. تهران: ابن سینا، 1337‌، ص 3 (مقدمه).

[9] زرین کوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ‌ص 179.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]