رشيدِ وَطواط
رشیدِ وَطواط (د 573ق / 1177م)، شاعر و دانشمند.
امیر امام رشیدالدین سعدالملک محمد مشهور به خواجه رشید وطواط با 11 واسطه نسبش به خلیفه دوم عمر بن خطّاب میرسید. تخلصش به وطواط (مرغی از جنس پرستو) از بابت کوچکی جثّه او بود[۱]، لقب رشید و رشیدالدین هم گویا از باب مطایبه به او داده شده است[۲].
رشید در بلخ زاده شد. بخشی از تحصیلاتش را در مدرسه نظامیه بلخ نزد امام ابوسعد هروی انجام داد[۳].پس از پایان تحصیل و کسب مهارت در نثر عربی و فارسی به خوارزم رفت. در آنجا به خدمت آتْسِز محمد خوارزمشاه (حک 521-551ق / 1127-1156م) درآمد[۳]،و به صاحب دیوانی رسائل منصوب شد. همواره در سفر و حضر ملازم آتسز بود و میان آن دو مطایباتی وجود داشت[۴]. در جنگ سلطان سنجر (حک 511-552ق / 1117-1157م) با آتسز دو بیت از انوری را که در فتح هزار سف به دست سنجر سروده بود پاسخ گفت و به سپاه سنجر فرستاد.
سنجر پس از فتح قلعه هزار اسب به سبب آن شعر تصمیم به قتل رشید گرفت، اما با وساطت منشی خود، منتجبالدین بدیع جوینی، او را بخشید[۳]. سی سال در خدمت آتسز به سر برد. گویا پس از مرگ وی تا آخر عهد ایل ارسلان (حک 551-568ق / 1156-1173م) همچنان صاحبدیوانی خوارزم را داشت. سپس به سبب کهولت از کار دست کشید[۵]. از آثارش میتوان به دیوان اشعار فارسی در حدود 5000 بیت، رسائل عربی در دو جلد (مصر، 1315ق) و حدائق السحر فی دقایقالشعر در نثر فارسی اشاره کرد. در قصیده به شیوه عنصری نظر داشت[۶]. از 223 مدیحه رشید، 153 قصیده، ترکیب بند و ترجیع بند آن در مدح آتسز است[۷][۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ سپهرم، امیرمسعود. تاریخ برگزیدگان و عدهای از مشاهیر ایران و عرب. تهران: زوّار، 1341، ص 249.
- ↑ ترابی، محمد. نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران. تهران: ققنوس، 1382، ص 234.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 628.
- ↑ اقبالآشتیانی، عباس. مقدمه بر حدائق السحر فی دقائق الشعر رشید وطواط. تهران: کتابخانه کاوه، 1308، ص «هـ» (مقدمه).
- ↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 183 و 184.
- ↑ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 631.
- ↑ نفیسی، سعید. مقدمه بر دیوان رشیدالدین وطواط. تهران: کتابخانه بارانی، 1339، ص 5 (مقدمه).
- ↑ فروزانفر. بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1350، ص 324، 325ـ 326.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
امیرحسین ساکتاف