هوشنگ گلشیری
گُلشیری، هوشنگ (1316 ـ 1379ش) داستاننویس، منتقد و شاعر.
هوشنگ گلشیری داستاننویس نامدار معاصر در خانوادهای کارگری در اصفهان به دنیا آمد[۱]. سالهایی از دوره کودکی را تا 1333 در کنار پدر که از بنایان شرکت نفت بود و خانوادهاش در آبادان گذراند و در آن سال به اصفهان بازگشت[۲]. در 1336 دیپلم ریاضی گرفت و در یک دفتر اسناد رسمی به کار پرداخت. در 1337 به استخدام آموزش و پرورش درآمد[۳] و تا 1340 در مدارس روستاهای اصفهان به تدریس مشغول بود[۱]. به سبب علاقه به سرودن شعر و خواندن آثار نویسندگان، به راهنمایی یکی از دوستانش به تدریج با آثار پیشروترین روشنفکران عهد آشنا شد. سپس در دانشکده ادبیات به تحصیل ادامه داد[۴]. گلشیری در این دوره کار ادبی خود را با گردآوری فولکلور منطقه اصفهان آغاز کرد و پس از آن شعرها و نقدهایی نوشت. اما به زودی شعر را کنار گذاشت و به طور جدی به داستاننویسی پرداخت[۵]. در این دوره همراه گروهی از دوستان هنردوست خود انجمنی را پایه گذاری کرد. در دهه چهل برخی از اعضای این انجمن چون ابوالحسن نجفی و محمد حقوقی در تحول شعر و نثر و رواج ساختارگرایی در قالبهای ادبی تأثیر زیادی گذاشتند[۱]. مجالست گلشیری با انجمن نشینان او را به حزب توده کشاند و همین موجب شد که در اواخر 1340 به مدت چند ماه به زندان افتاد. در طول مدت حبس، به سبب شناخت عمیق از اعضای حزب توده، بسیاری از داستانهای سیاسی او با جهت گیری علیه این حزب، نطفه بست. پس از آزادی همراه گروهی از جوانان از گروه کهنهسرایان انجمن جدا شد و انجمن دیگری تشکیل داد. انتشار نخستین شماره مجله جُنگ اصفهان (1344) از ثمرات این انجمن بود[۶]. گلشیری در شهریورماه 1341 مدرک لیسانس ادبیات فارسی گرفت و سپس از شهریور 1342 تا اردیبهشت 1353 در دبیرستانهای اصفهان به تدریس پرداخت[۷]. در همین فاصله چند اثر از او، از جمله شازده احتجاب (1344)، به چاپ رسید[۸]. شازده احتجاب نخستین داستانی است که با شیوه تک گویی درونی به فارسی نوشته شده و موفقیت زیادی کسب کرده است[۹]. فیلمی سینمایی نیز بر اساس این داستان به کارگردانی بهمن فرمان آرا به تصویر آمد[۱۰]. گلشیری در اواخر 1352 دوباره دستگیر و شش ماه در زندان به سر برد و به مدت پنج سال حکم تعلیق گرفت. پس از آزادی به تهران آمد. برنده شدن فیلم شازده احتجاب در جشنواره سینمایی، بر شهرت او افزود. در 1356 با آغاز مجدد فعالیتهای کانون نویسندگان ایران که گلشیری در آن عضویت داشت، از مجموع 10 شب شعر، هشت جلسه آن در خانه او برگزار شد[۱۱]. در همین سال تا 1357 در دانشکده هنرهای زیبا به صورت حق التدریسی به کار پرداخت. در 1357 به دعوت طرح بینالمللی نویسندگی (Intertional writing program) برای سخنرانی به امریکا رفت[۳]. مدتی نیز در لندن به سر برد. پس از آمدن امام خمینی (ره) به ایران، او نیز به کشور بازگشت. در 1358 با فرزانه طاهری ازدواج کرد و از آموزش و پرورش اصفهان به دانشکده هنرهای زیبا انتقال یافت. اما در 1360 او را اخراج کردند. پس از آن با مجلههای آدینه، دنیای سخن و مفید همکاری کرد[۱۲]. از 1368 تا 1371 برای سخنرانی و شرکت در جلسات ادبی رهسپار امریکا، انگلستان، هلند و آلمان شد. در 1376 نیز به مدت نُه ماه در هلند و شهرهای آلمان جلسات داستان خوانی داشت. در 1377 جایزه صلح اریش ماریا رمارک(Erich Maria Remargue) بدو تعلق گرفت. سرانجام به دنبال مرگ مغزی در بیمارستان ایرانمهر تهران درگذشت[۱۳]. مجموعه مثل همیشه (1347)، کریستین و کید (1350)، مجموعه نمازخانه کوچک من (1354)، برّه گمشده راعی و از جمله داستانهای مشهور وی هستند[۱۴]. از گلشیری داستانهای پراکنده، مقالات و گفتگوهای متعددی نیز به چاپ رسید. شازده احتجاب او به زبانهای انگلیسی و فرانسه و داستانهای کوتاهش به زبانهای گوناگون چاپ شده است[۱۵]. آوازه گلشیری در خلق داستانهای پیچیده ذهنی به شیوه جریان سیال ذهن است[۱۶]. سبک او از ادبیات متأثر از بوف کور آغاز گردید، اما در نیمه راه، هویت و شکلی مستقل پیدا کرد[۱۷]. در زبان شاعرانه گلشیری نیز تأثیراتی از نیما و اخوان ثالث مشهود است[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ عبداللهیان، حمید. کارنامه نثر معاصر. تهران: پایا، چ 1، 1379، ص 113.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 21.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 43.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 21 – 22.
- ↑ عابدینی، حسن. صد سال داستاننویسی در ایران. تهران: نشر تندر، 1368، ج 2، 274.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 23.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 43.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 24.
- ↑ میرصادقی، جمال. تهران: شفا، 1366، ص 671.
- ↑ یاوری، حورا. «داستان بلند (رمان)»، ادبیات داستانی در ایران زمین. از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمه پیمان متین، با مقدمه ابراهیم یونسی، تهران: امیرکبیر، 1382، ص 73.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 25 ـ 26.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 26 ـ 27.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 44 - 46.
- ↑ عابدینی، حسن. فرهنگ داستاننویسان ایران. تهران: تهران دبیران، 1369، ص 135.
- ↑ هم خوانی کاتبان؛زندگی و آثار هوشنگ گلشیری. گردآورده حسین سناپور، تهران: نشر دیگر، چ 1، 1380، ص 30ـ 35 (به اختصار).
- ↑ رحیمیان، هرمز. ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سمت، 1380، ص 243.
- ↑ سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: کتاب زمان، چ 1، 1362، ص 119.
- ↑ عامری، رضا. نقشبندان قصه ایرانی (نقد آثار و افکار گلشیری). تهران: ترجمان اندیشه، 1382، ص 273.
- ↑ طاهری مجد، مریم. هوشنگ گلشیری (مجموعه گفتوگوهایی درباره هوشنگ گلشیری). تهران: روزنگار، 1383.
- ↑ حسینی، صالح و پویا رضوی، گلشیری کاتب خانه روشنان. تهران: نیلوفر، 1380.
- ↑ تسلیمی، علی. گزارههایی در ادبیات معاصر ایران (داستان). تهران: اختران، چ 1، 1383، ص 227ـ230.
- ↑ یاحقی، محمدجعفر. جویبار لحظهها. تهران: جامی، چ 1، 1378، ص 283ـ284.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر