ابوالفضل بیهقی
بیهقی، ابوالفضل (385ـ470 ق / 995ـ1075م) خواجه ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی، تاریخنگار، نویسنده، مورخ و ادیب.
تاریخنگار پرآوازه ایرانی در حارث آباد بیهق (نزدیک سبزوار کنونی) چشم به جهان گشود[۱]. پدرش حسین از خواجگان بودو با بزرگان آن روزگار مجالست داشت. از آغاز زندگانی بیهقی اطلاع چندانی در دست نیست[۲]. گویند که در نیشابور کسب دانش کرد. سپس به دربار سلطان محمود غزنوی (حک 389ـ421ق) راه یافت و نزد بونصر / ابونصر مشکان (د 431ق / 1039م)، رئیس دیوان رسایل به دبیری پرداخت[۳]. شایستگی او نه تنها توجه بونصر، بلکه عنایت بزرگانی چون احمد حسن میمندی و احمد عبدالصمد را به خود جلب کرد[۴]. پس از مرگ بونصر با جانشین وی، ابوسهل زوزنی ناسازگاری در پیش گرفت و از سمت خود استعفاء داد[۱]. در روزگار عزالدوله عبدالرشید، غزنوی (حک 421ـ433ق) صاحب دیوان رسایل شد.
اما مدتی بعد به سبب تهمت حاسدان از منصب خود برکنار شد و به زندان افتاد[۵]. در اثر این رویداد، بسیاری از یادداشت ها و رونوشت اسنادی را که تهیه دیده بود، از دست داد و بعدها از این بابت اظهار تأسف کرد[۶]. در 444 ق پس از یورش طغرل شاه سلجوقی بر عبدالرشید و قتل آن سلطان، به امر طغرل شاه سلجوقی به زندان قلعه انتقال یافت[۳]. پس از رهایی باقی عمر را به کار تألیف و تدوین مشغول شد[۳]. با بسیاری از فضلا و سیاستمداران چون بوحنیفه اسکافی، ابوالقاسم حصیری، خواجه بوسعد عبدالغفار و دیگران به مصاحبت پرداخت و در تکمیل تاریخش از آنان یاری گرفت[۷]. از آثارش میتوان: مقامات بونصر مشکان شامل مجموعه حکایات و اسناد؛ زینت الکتاب در شرح وظایف دیوان خانه و مهمتر از همه تاریخ سلسله غزنویان را که به تاریخ بیهقی* شهرت دارد،نام برد[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج 1، ص 497 (ذیل بیهقی).
- ↑ بیهقی، ابوالفضل. تاریخ بیهقی. به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: آفتاب ـ مهتاب، چ 5، 1375، ص دوازدهم (مقدمه مصحح).
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 890.
- ↑ اسلامی ندوشن، محمدعلی. «جهان بینی ابوالفضل بیهقی»، یادنامه ابوالفضل بیهقی. مشهد: دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 1350، ص 38.
- ↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 90.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ وایلدمن، مریلین. زمانه، زندگی و کارنامه بیهقی. ترجمه منصوره اتحادیه (نظام مافی)، تهران: نشر تاریخ ایران، چ 1، 1375، ص 68.
- ↑ عبداللهیان، حمید. جنبههای ادبی در تاریخ بیهقی، تهران: انتشارات دانشگاه اراک ، چ 1، 1381 ، ص 11 (مقدمه).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر