عبدالحسین تیمورتاش
تیمورتاش، عبدالحسین، ملقب به سردار معظم خراسانی (1296 یا 1298ق / 1879 یا 1881م)، سیاستمدار، وزیر و نماینده مجلس شورای ملی.
فرزند کریمداد خان معززالملک (امیرمنظم) نردینی، تحصیلاتش را در رشته نظام در سن پطرزبورگ روسیه تکمیل کرد. در 1323ق به ایران بازگشت[۱][۲]. در هواخواهی از مشروطیت خصوصاً آموزش مهارتهای نظامی به مشروطهخواهان، به فعالیت برخاست[۳][۴].
در دوره دوم به نمایندگی مجلس شورای ملی رسید و 7 دوره متوالی نمایندگی داشت. چندی ریاست نظام خراسان و در 1298ش / 1338ق / 1919ق حکمرانی گیلان را عهدهدار شد و در قلع و قمع جنگلیها از جمله اعدام دکتر حشمت کوشید[۵]. پس از برکناری از حکمرانی، در پی کودتای 1299ش دستگیر و مدتی زندانی بود. در کابینه پیرنیا (بهمن 1300ش) وزارت عدلیه و در کابینه سردار سپه (شهریور 1303ش) وزیر فوائد عامه و تجارت یافت[۶][۷][۸].
از همین زمان دوستیاش را با رضا خان افزود و در مجالس چهارم و پنجم در شمار حامیان وی برای به سلطنت رساندن او درآمد. با به سلطنت رسیدن رضا شاه، تیمورتاش نیز قدرت گرفت و وزیر دربار شد. اقتدار و فعالیت او در این مقام به حدی بود که او را مرد شماره دو ایران میخواندند. در قضایای تمدید امتیازنامه دارسی از 1308 تا 1310ش مأمور مذاکره با انگلیسیها شد، اما ترفندهای سیاسی وی در مذاکرات، خصوصاً سفرش به روسیه، باعث شد تا او به اتهام جاسوسی برای روسها، مورد غضب رضا شاه قرار گیرد. از این رو در سوم دی ماه 1311ش از وزارت عزل و در بیست و نهم بهمن ماه 1311ش توقیف و زندانی و پس از دو مرحله محاکمه و محکومیتهای متعدد، در نهم مهر ماه 1312ش در زندان قصر به قتل رسید[۶][۹][۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران: گفتار ـ علم، 1380، ج 1، ص 518.
- ↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من. تهران: زوار، 1371، ج 2، ص 85-87.
- ↑ شیخالاسلامی، محمدجواد. صعود و سقوط تیمورتاش. تهران: توس، 1379، ص 27.
- ↑ ملکزاده، مهدی. تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. تهران: علمی، 1371، ج 3، ص 564.
- ↑ شیخالاسلامی. محمدجواد. صعود و سقوط تیمورتاش. تهران: توس، 1379. ص 32 و 33.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ شیخالاسلامی.محمدجواد. صعود و سقوط تیمورتاش. تهران: توس، 1379 . ص 33-51.
- ↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران قرنهای 12 و 13 و 14. تهران: زوار، چ 4، 1371، ج 2، ص 240.
- ↑ دولتهای ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی. تهیه و تنظیم: اداره کل آرشیو، اسناد و موزه ریاست جمهوری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، ص 126، 141 و 147.
- ↑ بامداد. مهدی. شرح حال رجال ایران قرنهای 12 و 13 و 14. تهران: زوار، چ 4، 1371. ص 240-243.
- ↑ عاقلی. باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران: گفتار ـ علم، 1380، ج 1. ص 523-528.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن