امامت

امامت، در لغت به معنی پیشوایی و رهبری و امام به معنی پیشوا و رهبر است. در اصطلاح متکلمان، امامت رهبری عموم مسلمانان در کارهای دینی و دنیایی آنان است. امامت، مهم‌ترین اصل اعتقادی مذهب تشیّع، وجوب نصب امام، به قاعده لطف، از راه نصّ است. در تعریفاتی که برای امامت آورده‌اند، کلماتی مانند امارت و یا ریاست و گاهی خلافت به‌کار برده شده است. نسبت میان این سه مفهوم امامت، مانند رابطـه بین جنس با نوع است، زیرا امارت اعم از همه است و ریاست اخص از آن است، و خلافت اخص از همه است، و پس از این دانسته خواهد شد که ولایت مانند فصل اخیر برای امامت است.

امام از دیدگاه شیعه، جانشین پیامبر^(ص) است و اوّلاً، انتخاب وی از سوی خدا صورت می‌گیرد و به پیامبر یا امام پیشین ابلاغ می‌شود. این انتخاب، بدان سبب که لطف است و موجب می‌شود تا مسلمانان از گناهکاری دور شوند و به کردارهای نیک نزدیک گردند (= لطف) بر خدا واجب است، ثانیاً، طریقة انتخاب «نص یا تنصیص (= تعیین)، است؛ ثالثاً، بدان سبب که نیاز مردم و نیاز دین به امام، دائمی است وجود امام نیز دائمی خواهد بود و هیچگاه زمین از امام، که حجّت خداست، خالی نخواهد شد؛ رابعاً، امام باید از صفات منفی ظاهری و باطنی منّزه و به صفات مثبت آراسته باشد. برجسته‌ترین صفات امام، دو صفت است: یکی، عصمت، یعنی منزّه بودن از گناهان بزرگ و کوچک؛ دوم، افضلّیت، یعنی برتری امام در فضایل و در صفات کمال مثل عدل و علم و ورع و ... بر دیگران؛ خامساً، بر طبق نظر شیعة امامیه، امامان دوازده تن هستند که آخرین آنان غایب است و چون بیداد و جور جهان را پُر کند برای اجرای عدل و داد ظهور خواهد کرد و حکومت عدل جهانی برپا خواهد ساخت. امامان دوازده‌گانه عبارتند از: یک) علی بن ابی‌طالب؛ دو) حسن بن علی (= مجتبی)؛ سه) حسین ابن علی؛ چهار) علی بن حسین (= زین‌العابدین = سجّاد)؛ پنج) محمد بن علی (= باقر)؛ شش) جعفر بن محمّد (= صادق)؛ هفت) موسی بن جعفر (= کاظم)؛ هشت) علی بن موسی (= رضا)؛ نه) محمّد بن علی (= جواد)؛ ده) علی بن محمّد (= هادی)؛ یازده) حسن بن علی (= عسکری)؛ دوازده) محمد بن حسن (= صاحب‌الزمان^عج).

اهل سنّت گفته‌اند که: امامت فزونی و برتری یافتن یکی از مسلمانان بر همـه آنان در کارهای دینی و دنیایی ایشان است، امّا شیعه گفته‌اند: امامت برتری دینی داشتن کسی بر همـه مسلمانان است که این برتری سبب روی آوردن همـه مسلمانان به نگهداری از خوبی‌های دینی و نیکو شدن کارهای دنیایی آنان گردد و باز داشته شدن آنان را از کارهایی که زیان ایشان در آن است، ایجاب نماید. در این دو تعریف، به‌حقیقت ولایت نیز اشاره شده است و آن رکن اصلی امامت است و مانند فصل اخیر آن می‌باشد و فصل اخیر هر چیزی جزء مقوم آن نوع است.

امام ← امامت

نیز نگاه کنید به

• اسلام
• امام دوازدهگانه

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسندگان مقاله

سیدحسن امین و اصغر دادبه