گندی شاپور

گندی‌شاپور، نام شهر و دانشگاه و بیمارستانی تاریخی میان شوشتر و دزفول از زمان ساسانیان^*. گندی‌شاپور که در منابع مختلف، وندیوشاپور، شاپورگرد، گنده‌شاپور (لشکرگاه سپاه شاپور) و معرب آن جندی‌شاپور نامیده شده به قولی «کرسی خوزستان» و به تعبیر بازرگانان مسیحی بیت‌لپت [Beitlapat]نامیده می‌شد که بر شالوده شهر باستانی نیلاب (نیلاوه / نیلاط) قرار گرفته است. شاپوراول^* ساسانی (240- 271م) پس از شکست اسیران رومی در جنگ با والرین[Valerienus]، از آنان در بنای پل‌های شوشتر و طراحی و بنای شهر شطرنجی گندی‌شاپور استفاده کرد. این شهر و مرکز آموزش عالی که از مؤسسات شکوهمند علمی در رشته‌های پزشکی، فلسفه، ریاضیات و نجوم و ... برخوردار بود در زمان شاپور دوم^* توسعه یافت و در زمان خسرو انوشیروان^* به اعتلای علمی و فرهنگی رسید و در نهادهای علمی دوران اسلامی به ویژه بنای بیمارستانات (مارستان‌ها)، بیت‌الحکمه بغداد مدرسه‌ها و تکوین فکری ـ فرهنگی مسلمانان و در قرون وسطی در نهادهای علمی اروپا تأثیر چشمگیر داشت.

گندی‌شاپور بزرگ‌ترین مرکز فکری آن دوران بود که افکار یونانی، یهودی، مسیحی، سریانی، هندی و ایرانی را در تبادل و تعاملی با یکدیگر قرار می‌داد. گویا بزرگمهر بختگان (برزویه طبیب/ بوذرجمهر) در رأس هیئتی از پزشکان این مرکز به هند رفت و طبیبان مشهوری چون سرجیس رأس العینی سریانی، [3]جبرائیل درسبتد (حکیم‌باشی پادشاه)، استفان ادسی، [Stehfan d´E desse ] تریبونوس[Tribunus] در گندی‌شاپور بودند. فزون بر نسطوریان ادسا (498م)، گویا هفت تن فیلسوف نو افلاطونی (529م) رانده شده یونانی در آن‌جا تدریس می‌کردند و بسیاری از خاندان‌های پزشک دربار عباسیان در بغداد مانند بخت؟، ماسویه، حنین و... منتسب به این مرکز علمی بودند. در میان خرابه‌های کنونی گندی‌شاپور (شاه‌آباد) آرامگاه شاه ابوالقاسم (شابولقاسم)را به یعقوب لیث صفار انتساب داده‌اند. دانشگاه اهواز پیش از تغییر نام به «شهید چمران» به اعتبار تاریخی گندی‌شاپور، دانشگاه «جندی‌شاپور» نامیده می‌‌شد.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

1. فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. تهران: بروخیم، 1345، ج7، ص2062.

2. لسترنج، گی. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی، 1363، ص256.

3. پیگولوسکایا. شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان. ترجمه عنایت‌الله رضا، تهران: علمی و فرهنگی، 1367، ص444.

4. [مجمل‌التواریخ و القصص]. تصحیح محمدتقی ملک‌الشعراء بهار، تهران: رمضانی، 1318، ص167.

5. تکمیل‌همایون، ناصر. نظام و نهادهای آموزشی در ایران باستان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1382، ص159- 163.

6.    shapur shahbazi, A. and Richter Lutz "Gonde šāpor" in Encyclopaedia Iranica, Newyork Columbia university , 1999, p. 131-135.

7.  برای آگاهی بیشتر ← تکمیل‌همایون، ناصر. دانشگاه گندی‌شاپور. (مجموعه از ایران چه می‌دانم؟/60)، تهران: دفتر پژوهش‌‌های فرهنگی، 1384.

8.  شهروینی، مهربان. دانشگاه گندی‌شاپور در گهواره تاریخ. تهران: پورشاد، 1381، ص134.

9.  نجم‌آبادی، محمود. تاریخ طب در ایران. تهران: دانشگاه تهران، 1341، ج1، ص443.

10. 

11.  سارتون، جورج. تاریخ علم. ترجمه احمد آرام، تهران: امیرکبیر، 1357، ص430.

12.  محمدی، محمد. فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی. تهران: دانشگاه تهران: 1356، ص246.

13.  اقتداری، احمد. آثار و بناهای تاریخی خوزستان. تهران: اشاره، 1375، بخش اول، ص343.

ناصر تکمیل همایون

---

[1]. Beitlapat

[2]. Valerienus

[3]. Sergius de the daripolis

[4].

[5].