نوحه خوانی
نوحه خوانی، خواندن شعر و مرثیه با آواز و آهنگهای حزینِ مناسبِ مجالس سوگواری مردگان و عزاداری امامان به ویژه شهیدان کربلا در روضه خوانی، تعزیهخوانی و دستههای سینهزنی و زنجیرزنی.
در مراسم عزاداری ائمه معمولاً کسی با صدایی خوش که او را نوحه خوان» میگویند؛ نوحه میخواند و گروهی دیگر با او دم میگیرند و بر سینه میزنند. اشعار نوحهها را شاعران گمنام و مردم کوچه و بازار و شماری از شاعران بنام سرودهاند که معمولاً از آنها اسم نمیبرند. شعرهای نوحه دارای اوزان عروضی است[۱]. در تعزیه، نوحههای پیشخوانی با آواز دستهجمعی و در یک یا و سه گوشه از دستگاههای معین میخواندند. مثلاً در تعزیه «شهادت قاسم» قزوین، نوحهای در شور و کُرد و بیات میخواندند[۲]. معمولاً مسجدها، تکیهها، سرگذرها و بازارها در ماههای محرم و صفر، محل نوحهخوانی، سینهزنی و زنجیرزنی است[۳].
سرودن اشعار مرثیه و نوحه در دوره قاجار بسیار رواج یافت و یغمای جندقی و محتشم کاشانی یکی از معروفترین مراثیسرایان این دوره به شمار میرود. یغما جندقی ظاهراً مبتکر مرثیهسازی که آن را نوحه سینهزنی مینامند، است[۴][۵].
در گذشته آهنگهای نوحه را به سینهزنها و پامنبری خوانها میآموختند تا شعر نوحه را با آن آهنگها بخوانند. از جمله معلمان این فن میرزا محمد مکتبدار اصفهانی بود که پامنبریها را در خواندن نوحه تعلیم میداد. در کاخهای پادشاهان قاجار مراسم نوحهخوانی و سینهزنی برپا میشد. در اندرونی و میان زنهای درباری نیز نوحهخوانان زن نوحه خوانی میکردند[۳]. نوحههای پیشخوانی مجالس تعزیه در تکیه دولت و در دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه نیز شهرت دارد[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت (1373). واژهنامه هنر شاعری. تهران: مهناز، ص 287.
- ↑ شهیدی، عنایتالله (1380). پژوهشی در تعزیه و تعزیهخوانی در تهران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 447-446.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ شهریاری، خسرو (1365). کتاب نمایش تهران. تهران: امیرکبیر، ص 369.
- ↑ مصاحب، غلامحسین (1381). دایرهالمعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
- ↑ خاقانی، روحالله (1376). سرگذشت موسیقی ایران.تهران: صفیعلیشاه، 1/362-363.
- ↑ شهیدی، عنایتالله (1380). پژوهشی در تعزیه و تعزیهخوانی در تهران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص 446.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمود عزیزی