دریاچه ارومیه
اورمیه یا ارومیه، نام دریاچهای، در شمال غربی ایران بین عرضهای جغرافیایی '9 ْ37 تا '12 ْ38 شمالی و طولهای جغرافیایی '6 ْ45 تا '54 ْ45 شرقی[۱] و در ارتفاع 1274 متری از سطح دریاهای آزاد[۲].
این دریاچه گودالی است تقریباً مستطیل شکل که از شمال به جنوب کشیده شده و سرزمین آذربایجان را به دو قسمت غربی و شرقی تقسیم کرده است. مساحت حوضه آبریز دریاچه 50850 کم2 است[۳]، که ناحیه گستردهای از آذربایجان شرقی، کردستان تا مرزهای ترکیه و عراق را در بر گرفته و رودخانههای تلخه رود (آجی چای)، صوفی چای، زرینه رود، سیمینه رود، لیلان چای، رود مهاباد، رودگدار، باراندوز چای، نازلو چای، زولا چای و شهر چای، در بستر آن، به سوی دریاچه روان هستند[۴].
وسعت دریاچه با توجه به کم آبی و یا پر آبی حوضه آبریز آن در سالهای مختلف، دارای تفاوتهایی بوده و تا 4870 کم2 [۵] نیز ذکر شده است.طول دریاچه (از شمال تا جنوب) حدود 140 و عرض آن نیز 35 کم و گودی آن در شمال حدود 6 و در جنوب تا 15 متر افزایش مییابد. دریاچه اورمیه یکی از شورترین دریاچههای کشور است به گونهای که میزان نمک آن تا 190 گرم در هر لیتر آب میرسد و هیچ نوع ماهی جز نوعی میگوی کوچک به نام آرتمیا قادر به زندگی در آن نیست[۶]. دریاچه اورمیه از غنیترین ذخایر جهانی این میگو که از بهترین غذاهای ماهیهای تزیینی و پرورشی است، محسوب میشود.
این دریاچه حدود 102 جزیره و صخره سنگی دارد که همه آنها غیر از جزیره اسلامی، غیر مسکونی هستند و بزرگترین جزیره قویون داغی (کبودان) است که در سه کیلومتری بندر رحمانلو قرار دارد[۷].
لسترنج درباره نامهای مختلف این دریاچه مینویسد: «در زند اوستا «چیچستا» ذکر شده است و لفظ چیچست که در شاهنامه آمده و تا زمان حمدالله مستوفی نیز معمول بوده از همین نام فارسی قدیم گرفته شده است. مسعودی و ابنحوقل در قرن چهارم آن را بحیره کبودان که از لغت ارمنی به معنی «دریاچه آبی» مأخوذ است نامیدهاند...»[۸]، و نیز: «اصطخری آن را دریاچه ارمیه نوشته (که مقدسی نیز درین نامگذاری از او پیروی کرده است) و در جای دیگر آن را دریاچه «شراه» یعنی دریاچه مخالفان نامیده زیر در سواحل آن فرقهای از خوارج به این نام اقامت داشتهاند»[۹]. در حدود العالم درباره این دریاچه، زیر عنوان «دریای کبوذان» آمده است: «بارمینیه درازی او پنجاه فرسنگست اندر پهنای سی فرسنگ اندر میان این دریا دهی است کبوذان گویند و این دریا را بدان ده باز خوانند و از گرد او آبادانی است و اندرو هیچ جانور نیست از شوری آبش مگر کرم.[۱۰]»
از زمانهای قدیم به علت املاح محلول در آن و لجنهای شفابخش سواحل دریاچه و نیز سایر زیباییهای آن، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. شرفخانه و رحمانلو (در آذربایجان شرقی) و گلمانخانه (در آذربایجان غربی) از بندرهای دریاچه معروف برای حمل کالا و مسافر است. در سالهای اخیر با احداث جادهای در بخش عمدهای از حد فاصل شرق و غرب دریاچه، فاصله بین دو سوی دریاچه بسیار کاهش یافته است[۱۱].
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
شوکت مقیمی
- ↑ خورشیددوست، علی. «مقدمهای بر پالئومورفولوژی و ژئومورفولوژی دریاچه ارومیه»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شمـ 14، 1368، ص 149.
- ↑ موحددانش، علیاصغر. هیدرولوژی آبهای سطحی. تهران: سمت، 1373، ص 166.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 38.
- ↑ همانجا.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 65.
- ↑ همانجا.
- ↑ خورشیددوست. همانجا
- ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، چ6. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص171؛ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.
- ↑ همانجا؛ .Ibid
- ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 14.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 13.