بندهش

بندهش یا بندهشن( bondahišn)، كتابی بسیار مهم درباره دین و تاریخ زرتشتی به زبان پهلوی.

نام كتاب از دو بخش bun به معنی بن و آغاز و dahisn برابر با دهش فارسی به معنی آفرینش تركیب یافته است،^[۱] و بر روی هم آفرینش آغازین معنا می‌دهد^[۲].

تمام مسائل مطرح شده در كتاب مربوط به آفرینش نیست. بخش عمده‌ای از آن در مورد پایان جهان و مسائلی همچون ستاره‌شناسی، جانورشناسی و گیاه شناسی و جغرافیاست^[۳].

مطالب بندهش در مجموع، گردآوری و تألیف از منابع مختلف و تدوین‌كننده نهایی آن موبدی به نام فرنبغ بوده است كه در قرن 3ق / 9م می‌زیست^[۴]. نام اصلی كتاب كه در آغاز یكی از نسخه‌ها آمده زندآگاهی بوده است كه احتمالاً به معنی اطلاعات مبتنی بر زند می‌باشد و نشان می‌دهد كه اساس كار مؤلف یا گردآورنده، ترجمه و تفسیرهایی از اوستا و احتمالاً بخشی مفقود شده از اوستا به نام دامداد نسك بوده است. تدوین كننده كتاب به جز تفسیر اوستا منابع دیگری هم داشته و از دانش‌های متداول در بین مزدائیان سود جسته است^[۵].

مطالب كتاب را می‌توان به 3 بخش تقسیم كرد: 1- چگونگی هستی اورمزد و دشمنی اهریمن با او، 2- آفرینش مادی و این جهانی از آغاز تا انجام، 3- تاریخ و پیوند كیانیان و زیست‌گاه‌های آنان^[۶].

از بندهش دو تحریر در دست است: 1- تحریر مختصر به نام بندهش هندی،^[۷] كه نسخه‌های آن در هند كتابت شده و دارای 13000 واژه است^[۸]. 2- بندهش بزرگ یا ایرانی، كه نسخه‌های موجود آن در ایران كتابت شده است. از این تحریر 3 نسخه در دست است كه یكی از آن‌ها در تاریخ 975 یزدگردی^* (1606م) و دیگری احتمالاً در حدود 900 یزدگردی (1531م) و نسخه سوم در 946 یزدگردی (1577م) به كتابت در آمده است. بندهش ایرانی حدود 30 تا 35 هزار واژه دارد. این دو تحریر مكمل یكدیگرند^[۹].

نخستین بار بندهش هندی را انكتیل دو پرون به زبان‌های اروپایی ترجمه كرد. كار او با ترجمه و همراه زند اوستا منتشر شد. پس از او ایران شناسان دیگر نیز به ترجمه كامل یا بخشی از این كتاب دست زدند^[۱۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 5.
↑ De Menasce, J.P., “Zoroastrian Pahlavi Writings”, The Cambridge history of Iran. Vol.III(2), ed. E. Yarshater. Cambridge, 1983, P. 1191.
↑ عفیفی، رحیم. اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته‌های پهلوی. تهران: 1374، ص 458؛ بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 11-13.
↑ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141؛ ببهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6 و 13؛ دانشنامه جهان اسلام. ج 4، تهران: 1377، ص 306-307؛ عفیفی. همان. ص 459؛ De Menasce, ibid, Vol. III(2), P. 1192.
↑ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141 و 143؛ دانشنامه جهان اسلام. همان. ج 4، ص 307؛ تاوادیا، ج. زبان و ادبیات پهلوی، فارسی میانه. ترجمه س نجم‌آبادی، تهران: دانشگاه تهران، 1348، ص 94؛ ببهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 5-6؛ De Menasce. Ibid. Vol. III(2), P. 1191.
↑ دانشنامه جهان اسلام. ج 4، ص 306؛ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141 و 143.
↑ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 144؛ بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6.
↑ West, E.W., Pahlavi Literature. Grundriss der Iranischen Philologic, Strassburg, P. 94.
↑ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 144؛بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6-7 و 15.
↑ Mackenzie, D.N. "Bundahišn", Encyclopaedia Iranica. 1990, Vol IV, PP. 547-548.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

بندهش، سایت ویکی شیعه، قابل بازیابی از بندهش/https://fa.wikifeqh.ir

[1] بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 5.

[2] De Menasce, J.P., “Zoroastrian Pahlavi Writings”, The Cambridge history of Iran. Vol.III(2), ed. E. Yarshater. Cambridge, 1983, P. 1191.

[3] عفیفی، رحیم. اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته‌های پهلوی. تهران: 1374، ص 458؛ بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 11-13.

[4] تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141؛ ببهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6 و 13؛ دانشنامه جهان اسلام. ج 4، تهران: 1377، ص 306-307؛ عفیفی. همان. ص 459؛ De Menasce, ibid, Vol. III(2), P. 1192.

[5] تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141 و 143؛ دانشنامه جهان اسلام. همان. ج 4، ص 307؛ تاوادیا، ج. زبان و ادبیات پهلوی، فارسی میانه. ترجمه س نجم‌آبادی، تهران: دانشگاه تهران، 1348، ص 94؛ ببهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 5-6؛ De Menasce. Ibid. Vol. III(2), P. 1191.

[6] دانشنامه جهان اسلام. ج 4، ص 306؛ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 141 و 143.

[7] تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 144؛ بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6.

[8] West, E.W., Pahlavi Literature. Grundriss der Iranischen Philologic, Strassburg, P. 94.

[9] تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: 1376، ص 144؛بهار، مهرداد. مقدمه بندهش. ترجمه مهرداد بهار، تهران: توس. 1369، ص 6-7 و 15.

[10] Mackenzie, D.N. "Bundahišn", Encyclopaedia Iranica. 1990, Vol IV, PP. 547-548.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]