تنگه هرمز
تنگه هرمز، آب راهی استراتژیک، حد فاصل کنارههای جنوبی ایران در استان هرمزگان و سواحل شمالی کشور عمان که خلیج فارس را به دریای عمان میپیوندد[۱].
پیدایش خلیج فارس و تنگه هرمز، ثمره جا به جایی پوسته کره زمین در روزگاران بسیار دور است. حدود پانصد میلیون سال پیش (دوره پرکامبرین) پوسته جامد زمین، خشکی واحدی بود. با جا به جایی و نفوذ آبها در فضاهایی که با تَرَک خوردن زمین ایجاد شد، به تدریج قارهها و اقیانوسها پدید آمدند[۲].
حدود 45 میلیون سال پیش، در آغاز دوران سوم زمینشناسی، دریای عمان به وجود آمد و حدود 35 میلیون سال قبل در اواسط دوران سوم، شکاف دریای عمان گسترش یافت و دنباله این شکاف خلیج فارس را به دریای عمان متصل کرد[۳].
تنگه هرمز هلالی شکل و به طرف داخل فلات ایران قرار دارد و در نتیجه بیشترین منطقه ساحلی آن در کشور ایران قرار گرفته است. شکل این تنگه، نمایشگر پیشرفتگی آب در خشکی و تشکیل خلیجی در دهانه خلیج فارس است. ساحل جنوبی تنگه هرمز که به شکل پیشرفتگی خشکی شبه جزیره عربستان در داخل آب است، شبه جزیره رئوسالجبال را تشکیل داده که بخش شمالی آن به شبه جزیره المُسَندَم معروف است که در حاکمیت کشور عمان قرار دارد[۴].
این تنگه حدود یکصد مایل دریایی عرض دارد، اما کوتاهترین فاصله میان ایران و عمان 21 مایل است که جزیره ایرانی لارک در شمال و جزیره عمانی قوئین بزرگ را به هم متصل میسازد[۵].قرارداد مرزی ایران و عمان در 20 ژوئیه 1974 امضا شد و از تاریخ 28 مه 1975 به اجرا درآمد. بر اساس این قرارداد، خط مرزی تعیین شده از شمال دریای عمان تا شمال خاوری خلیج فارس، 8/124 مایل طول دارد. این خط مرزی در حقیقت خط منصف تنگه هرمز است که با در نظر گرفتن خط جزری کرانههای دو کشور در شمال و جنوب تنگه هرمز تعیین شده و فاصله آن نسبت به کرانههای یاد شده برابر است. تنها مورد استثنا، مربوط به منطقهای به طول پانزده مایل میان جزیره ایرانی لارک و جزیره عمانی قوئین بزرگ (قوئینکبیر) است که آبهای کرانهای 12 مایلی دو کشور در آن تداخل مییابد[۶].شهرستان قشم متشکل از چهار جزیره قشم، هرمز، لارک و هنگام، در این تنگه قرار دارد[۷] و همراه با جزایر تنب بزرگ و ابوموسی محور دفاعی ایران را تشکیل میدهد[۸].تنگه هرمز به لحاظ اهمیت سیاسی خود، همواره مورد توجه و حتی جزایر آن سالها در اشغال قدرتهای استعماری بوده است. این تنگه یکی از حیاتیترین راههای آبی جهان در عصر ما است و بخش عظیمی از نیازهای نفتی جهان و حمل و نقل دریایی منطقه از آن عبور میکند. از حیث نظامی نیز اتصال کشورهای حاشیه خلیج فارس به دریای عمان و اقیانوس هند باعث شده است که این حوزه به صورت یک منطقه عملیاتی از سیاستهای نظامی مورد توجه قرار گیرد[۹].طبق قرارداد 1974م بین ایران و عمان، مسئولیت دفاع از این گلوگاه و نظارت بر عبو و مرور کِشتیها مشترکاً بر عهده هر دو دولت است[۱۰].10
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، 1383.
- ↑ حافظنیا، محمّدرضا. خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت، 1371، ص165.
- ↑ مستوفی، احمد. خلیج فارس وساختمان پیدایش آن. سمینار خلیجفارس، تهران: اداره کل رادیو، 1341، ج 1، ص 4.
- ↑ حافظنیا. همان. ص161.
- ↑ مجتهدزاده، پیروز. کشورها و مرزها درمنطقه ژئوپلیتیک خلیج فارس. ترجمه و تنظیم حمیدرضا ملکمحمّدی نوری، چ 1، تهران: وزارت امور خارجه (دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی)، 1373، ص81.
- ↑ همانجا.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 308 و 926.
- ↑ مجتهدزاده، پیروز. جغرافیای سیاسی تنگه هرمز. ترجمه محسن صغیرا، چ 1، اصفهان: صغیر، 1371، ص 11.
- ↑ عزتی، عزتالله. جغرافیایی نظامی ایران. تهران: امیرکبیر، 1368، ص 144.
- ↑ بختیاری، مجید. راهنمای مفصل ایران، استان هرمزگان. ج 22، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1380، ص 23-24.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
شوکت مقیمی