طاق بستان
طاق بستان، نام محلی باستانی در کنار جاده بغداد به همدان واقع در کرمانشاه. در کوهی بیدامنه که مشرف بر استخری است که از شکاف آن آب میجوشد آثاری از دوره ساسانیان برجای مانده که عبارتنداز: نقش تاجگذاری اردشیردوم (383- 379م) که در سنگ کنده شده به نحوی که او حلقه سلطنتی نواردار را از اهورامزدا در حالی دریافت میکند که در پشت سر او خدای «مهر» بَرسَم به دست دیده میشود.
در سمت چپ این نقش دوغار هست، غار اول کوچکتر و دربردارنده نقش برجسته شاپور دوم (379- 309م) و پسرش شاپور سوم (388- 383م) همراه با کتیبههایی به زبان پهلوی که معرف آنها میباشد، پیکر دو پادشاه از روبرو اما چهره آنها بصورت نیمرخ به تصویر درآمده که شاپور دوم در سمت راست و شاپور سوم در سمت چپ قرار دارند[۱]. غار دوم و بزرگتر که به فرمان خسرو پرویز کنده شده [1][۲] دارای طاقی نیمدایرهای به سبک درگاه کاخهای سلطنتی است. پایههای طاق بر دو ستون قرار دارد که نقشهای ظریف درخت و برگ و گل و دو الهه پیروزی (نیکه) به سبک یونانی خالص که هر کدام تاجی با نوارهای مواج به سمت دیگری دراز کردهاند، زینت آن است[۳].
جدار عقب غار مربع و دارای دو نقش برجسته در دو طبقه است. نقش بالا مجلس تاجگذاری را به تصویر کشده که پادشاه در وسط ایستاده و اهورامزدا در سمت چپ تاجی و آناهیتا در سمت راست افسری به او اعطا کردهاند[۴] و هر سه تصویر از روبرو دیده میشوند. در طبقه زیرین سواری مسلح براسب نمایان است که آن را خسرو پرویز و اسبش شبدیز میدانند، سوار نیزهای در دست راست دارد که آن را بر دوش تکیه داد و سپری در دست چپ او هست که به همراه کمربندی مزین و ترکشی پرتیر سلاح او را، که اوج پیشرفت پوشش زرهی زمان ساسانیان است، کامل میکنند[۵].
بر دیواره سمت راست غار بزرگ، نمایش شکار گوزن و بر دیواره سمت چپ آن نمایش شکار گراز منقش است[۶] و این تصاویر به اندازهای شلوغ و پرکار است که به ندرت میتوان جای خالی در سطح تصویر یافت، با این حال تصاویر بسیار ظریف و با دقت نقش شدهاند بخصوص نقوش پارچه لباسها که با دقت خاصی انجام گرفته [۷] و گویا نقشها در آغاز رنگآمیزی شده بودند. در مقابل غار نزدیک چشمه مجسمهای از خسرو پرویز قرار داشته که به علت سقوط در چشمه، پاها و وضوح چهره آن کاملاً از بین رفته است[۸]. طاق بستان از جانب دوست و دشمن زیانهایی دیده یکی اینکه نقش سوار و اسب موجود در غار بزرگ توسط مهاجمان عرب به طرز ناشیانهای شکسته شده و دیگر اینکه در بالای شکارگاه گراز آغاخنی خواجه باشی محمدعلی میرزا تصویر او و دو پسر او و خودش را حجاری نموده [۹] و همین ترکیب طبیعی این مکان را برهم زده است.
نیز نگاه کنید به
پاورقی
[1]. البته اردمان ادعا میکند که ثابت کرده نقش برجسته طاق بستان برخلاف نظر رایج مربوط به پیروز (484- 459م) است نه خسرو پرویز
مآخذ
- ↑ گیرشمن، رومان، هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه بهرام فرهوشی، تهران: علمی و فرهنگی چاپ دوم 1370، صص 191- 190.
- ↑ یارشاطر، احسان، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان)، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر 1377، ج 3 (قسمت دوم) ص 321.
- ↑ کریستنسن، آرتور امانوئل، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب، چاپ دهم 1378، ص 596- 595.
- ↑ یارشاطر، احسان، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان)، ترجمه حسن انوشه، تهران: امیرکبیر 1377، ج 3، ص 602- 598.
- ↑ دریایی، تورج، شاهنشاهی ساسانی، ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: ققنوس 1283، صص 51 و 148 و 192.
- ↑ سامی، علی، تمدن ساسانی، شیراز: چاپخانه موسوی، 1342، ج1، ص187.
- ↑ گیرشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین،تهران: علمی و فرهنگی، چاپ یازدهم 1375، ص 402.
- ↑ کریستنسن، آرتور امانوئل، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب، چاپ دهم 1378،، ص 613.
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران: دانشگاه، تهران، چاپ دوم از دوره جدید 1377، ج 10، ص 15241.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
نامعلوم