انوار سهیلی
انوار سهیلی / یا كلیله و دمنة كاشفی: كتابی در باب اخلاق، تربیت و حكم از ملاحسین كاشفی واعظ سبزواری (د 910ق / 1504م)، عالم و نویسندة ایرانی سدة 9ق/ 15م.
مؤلف چند سده پس از برگردان فارسی كلیله و دمنه به وسیلة ابوالمعالی نصرالله منشی (سدة 6ق)، این كتاب را به تقلید و به عنوان تهذیب و برگردان جدیدی از آن1 در 14 باب و یك مقدمه2 ترتیب داد. هدف نویسنده از نگارش انوار سهیلی كه به نام نظامالدین احمد سهیلی از امرای دربار سلطان حسین بایقرا (حك 873ـ911ق / 1468 / 1505م) نوشته شده، جایگزین كردن اشعار و امثال فارسی و اصطلاحات ساده به جای اشعار و امثال عربی و برخی از كلمات و عبارات پیچیدة كلیله و دمنه و نزدیك كردن آن با فهم و ذوق مردم زمانه بوده است. با این حال او در این امر توفیق چندانی كسب نكرد.3 انوار سهیلی به زبان تركی برگردان شده است. این كتاب در هندوستان مشهور شد و مدتی از متون درسی زبان فارسی بود.4 افزون بر این، ابوالفضل بن مبارك ناگوری، تاریخنگار و وزیر اكبرشاه، بر اساس آن عیار دانش را نوشت.5 برخی از چاپهای مشهور آن بدین قرارند: منتخب انوار سهیلی، لندن، 1821؛ منتخبات انوار سهیلی، لندن، 1827م؛ كلیات انوار سهیلی، به تصحیح كی نیل پولف اوزلی، هارتفرد، 1851؛ برلین، 1341ق / 1301ش. انوار سهیلی بارها نیز در لكهنو، حیدرآباد و بمبئی چاپ سنگی شده است.6 در ایران نیز چند بار از جمله در 1362ش توسط انتشارات امیركبیر به چاپ رسیده است.
مآخذ:
1. حاكمی، اسماعیل. گزیدهای از نثرهای مصنوع و مزیّن. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 13.
2. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ 10، 1373، ج 4، ص 475، 525.
3. واعظ كاشفی، ملاحسین. انوار سهیلی. تهران: امیركبیر، چ 3، 1362، ص 2ـ3 (مقدمة ناشر).
4. طبری، محمدعلی. زبدةالآثار. تهران: امیركبیر، چ 1، 1372، ص 86.
5. ریپكا، یان و دیگران. تاریخ ادبیات ایران. ترجمة عیسی شهابی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1354، ص 494.
6. واعظ كاشفی، ملاحسین. همان جا.
و نیز نگ: نفیسی، سعید. سبك شناسی. تهران: كتابهای پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 252ـ253.
ابوالقاسم رادفر