یادگار زریران
یادگار زَریران، (پهلوی اَیاتْكارِ زَریران)، رسالهای حماسی ـ مذهبی به زبان پهلوی.
نخستین كتابی كه پس از یشتها و سایر قطعات داستانی اوستا برای گردآوردن قسمتی از روایات ایرانی نگاشته شده است. اصل این كتاب كه ظاهراً نثر توأم با شعر بوده به زبان پارتی، اما صورت كنونی آن به زبان و خط پهلوی است و به اوایل سدة 6 م تعلق دارد.1
كتاب یادگار زریر داستان زریر برادر گشتاسپ و پسر وی بستور است. نام این دو پهلوان در اوستا نیزدیده میشود.2
تعداد كلمات آن نیز 3000 كلمه است. با این حال، به اعتقاد بنونیست [1]خاورشناس معروف فرانسوی، نسخههای موجود یادگار زریران صورت مغشوش و دستخوردهای از یك منظومة متعلق به پیش از سدة 3م (عهد اشكانیان) است. این كتاب در بعضی از نسخ «شاهنامة گشتاسب» نامیده شده است. نخستین و مهمترین ترجمة آن به دست گیگر[2] و به زبان آلمانی در 1890م صورت گرفت. این دانشمند تلاش كرد رابطة میان یادگار زریر و شاهنامه را در داستان جنگ ارجاسپ و گشتاسپ آشكار كند. بجز او تئودور نولدكه[3] نیز در باب آن تحقیقاتی كرده است.3
یادگار زریران اثری گیرا و پر كشش و دارای روح حماسی و لحن شاعرانه است و در هر جا كه اقتضا كند، زبان آن سرشار از تشبیهات مبالغهآمیز میشود. با شاهنامه به ویژه از نظر واژگان شباهت زیادی دارد.4 متن رساله به فارسی نیز برگردانده شده است.5
مآخذ:
- صفا، ذبیحالله. حماسهسرایی در ایران. تهران: امیركبیر، 1352، ص 42؛ تفضلی، احمد. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن، 1376، ص 267.
- تفضلی. همان. ص 267- 268.
- صفا. همان. ص 42 - 43.
- سمیعی، احمد. ادبیات ساسانی. تهران: دانشگاه آزاد ایران، 1355، ص 43.
- برای ترجمههای فارسی، نك: تفضلی. همان. ص 268، حاشیة 3. و نیز نك: اكبرزاده، داریوش. شاهنامه و زبان پهلوی. تهران: پازینه، 1379، ص 128ـ 162.
[1]. E. Benveniste
[2]. Geiger
[3]. Nōldeke
ابوالقاسم رادفر