جلال الدین خوارزمشاه

جلال الدین خوارزمشاه، قابل بازیابی از https://www.rouydad24.ir/fa/news/297231/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85

جلال‌الدین خوارزمشاه، (د. 628ق / 1231م)، ملقب به مِنْکُبرنی، آخرین سلطان خوارزمشاهیان (حک، 617- 628ق/ 1220- 1231م).

جلا‌ل‌الدین خوارزمشاه درحالی جانشین پدرش، سلطان‌محمد خوارزمشاه^* شد که مغولان در حرکت به طرف ایران بودند و او توانست در غزنین به ویژه در جنگ پروان شکست‌های سختی بر آنان وارد کند، اما در مقابل پیشروی‌های چنگیزخان به هند عقب نشست و تا 622ق/ 1225م در هند به سر برد. در این مدت فرمانروایان عراق عجم (غرب ایران) در قلمرو خوارزمشاهیان حکومت داشتند در حالی که مغولان نیز به حدود همدان رسیده بودند.

جلال‌الدین در اقدامی شجاعانه با سپاهی عازم ایران شد و غزنین، سیستان، کرمان و خوزستان را فتح کرد و از آن‌جا که خلیفه عباسی، الناصرلدین‌الله، به جای کمک سپاهیانی علیه او فرستاده بود او در حالی سپاهیان خلیفه را شکست داد  که قصد تسخیر بغداد را نداشت. پس از آن به آذربایجان برای شکست دادن اتابک اوزبک رفت مشغول نبرد با گرجیان و سلاجقه روم شد و پیش از آن‌که آمادگی لازم را برای مقابله با یورش مغولان به دست آورد در نبردی از آنان شکست خورد و سپاهیان او در حوالی دیاربکر تار و مار شدند و از سرنوشت او نیز اطلاع دقیقی حاصل نشد.

بنا بر برخی روایات، سرانجام اسیر کردان شد و او را به طمع لباس و اسبش کشتند و پس از چندی فرمانروا می‌آمد جنازه وی را به دست آورد و دستور دفن آن را داد. دو کتاب نفثه المصدور و سیرت جلال‌الدین منکبرنی از منابع مهم تاریخ خوارزمشاهیان توسط نسوی (فوت 647ق) درباره وی نوشته شده است.

نیز نگاه کنید به

• خوارزمشاهیان
• مغول ها
• سلطان محمد خوارزمشاه

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اللهیار خلعتبری و محبوبه شرفی