فخرالدین اسعد گرگانی
فخرالدین اسعد گرگانی (د پس از 446ق / 1054م)، شاعر، داستانسرا.
از شاعران بنام ایران در دو سده 4 و 5ق است. نخست در گرگان میزیست، سپس عازم عراق و ری شد و در سلک شاعران دربار طغرل (429-455ق / 1038-1063م) و ملکشاه سلجوقی (465-485ق / 1073-1092م) درآمد[۱]. از اکثر علوم متداول عصر بهره داشت و با معانی فلسفی و کلامی نیز تا اندازهای آشنا بود. در نجوم دستی داشت و اصطلاحهای علمی و نجوم را به خوبی میدانست[۲]. گویا در فتح اصفهان با طغرل همراه بود، اما پس از عزیمت سلطان از اصفهان به همدان (ح 445ق / 1053م) مدتی نزد عمید ابوالفتح مظفر نیشابوری، حکمران اصفهان باقی ماند و به تشویق او به نظم ویس و رامین پرداخت[۳]. بنابر برخی اشارات در ویس و رامین، گویا با شعر و ادب عربی هم آشنا بوده است[۴][۵]. او مردی متدین، وفادار به حامیان خویش، مفتون میهن خود، به ویژه خراسان و مرو بوده است. در معانی و بیان مهارت داشت، ولیکن با وجود این گاهی در استفاده از این مهارت در شعر ناتوان مینماید[۶]. اشعار او همه طبیعی و از هرگونه تکلّف خالی است. در تعبیرات، تشبیه و استعاره به تقلید از گذشتگان پایبند نیست و رعایت قواعد علم قافیه را چندان لازم نمیداند. به جز مثنوی مشهور ویس و رامین، اشعار متفرقه، یک قطعه در شکایت از ثقه الملک نامی و یک رباعی از دیگر آثار او هستند[۷]. ظاهراً فخری تخلص میکرده است، زیرا هرجا فرهنگها اشعاری از وی شاهد آوردهاند، نام او را فخری گرگانی نوشتهاند[۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ حکیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی ایران، 1357، ج 2، ص 309.
- ↑ محجوب، محمدجعفر. مقدمه بر ویس و رامین. تهران: نشر اندیشه، 1337/ 1959م، ص 12 (مقدمه).
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 372ـ 373.
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: ابن سینا، چ 9، 1374، ص 72ـ 73.
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1350، ج.2، ص 365.
- ↑ ریپکا، یان. تاریخ ادبیات ایران. ترجمه عیسی شهابی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1354، ص 290.
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1350، ج.2، ص 362، 363، 366 و 371.
- ↑ محجوب، محمدجعفر. مقدمه بر ویس و رامین. تهران: نشر اندیشه، 1337/ 1959م، ص 13 (مقدمه).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر