پوشاک کردی

پوشاک کردی مردانه، برگرفته از وبگاه نمناک، قابل بازیابی از https://namnak.com/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C.p213

پوشاک کردی، لباس کردهای ایران را که در بخش غربی ایران و در استان کردستان زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند.

لباس مردانه

پَچ دستاری است به درازی 2 تا 3 متر که به دور سر می‌پیچند. نوع چیت موصلی آن را آقا بانو می‌گویند. گاه از پارچه‌ای که لبه منگوله‌دار دارد، دستار سر را می‌بندند. گاه نیز کلاهی که کِلاو، نام دارد بر سر گذاشته، سپس دستار را روی آن بر سر می‌پیچند. کراس پیراهن یقه گرد (گاه بدون یقه) با آستین‌هایی بلند است. انتهای این آستین‌ها، گاه حدود یک متر، از مچ دست‌ها گذشته و به صورت اضافه‌ای با لبه مثلثی شکل و سمبوسه‌ای آویخته می‌ماند که اغلب و به ویژه هنگام کار، این بخش از اضافه آستین را که به آن سُرانی می‌گویند، دور مچ دست می‌پیچند. یا این‌که کُت دگمه‌داری به نام کوا و یا نوع بی‌دگمه آن را که چوکه نام دارد، می‌پوشند. پانتول شلوار گشاد و پُف کرده‌ای است که از زانوان به طرف پایین تنگ‌تر شده و در مچ پا خفت می‌شود. هرچه از شمال به طرف جنوب در نواحی کردنشین غرب ایران حرکت کنیم، از گشادی پانتول‌ها کاسته می‌شود. پَشتند شالی نخی به طول 4 متر و عرض حدود 70 سانت است، که آن را از درازا  به دو نیم تا کرده، آن را روی پانتول، دور کمر تا زیر سینه محکم می‌بندند.

لباس زنانه

تاس کِلاو، کلاهی استوانه‌ای شکل مقوایی است که سطح آن با مخمل پوشانده شده است. اگرچه امروزه بیشتر زنان مُسن‌تر آن را بر سر می‌گذارند، اما در گذشته سرپوش اکثر زنان کرد بوده است. روی این کلاه، روسری مثلثی شکلی که دسمال نام دارد، می‌پیچند. دسمال‌ها اغلب پارچه های طرح‌دار، و با الیاف طلایی سوزن‌دوزی شده، و با پولک‌هایی تزئین شده اند. گاه نیز به ویژه در نواحی جنوبی‌تر کردستان، کلاهی پولک‌دار به نام کلاغی را بر سر گذاشته، دو یا سه روسری بر آن می‌پیجند. تارا تور ظریف قرمزی است که نوعروسان بر سر می‌اندازند. درپه شلوار گشاد زنانه است که پهنای آن از 3 متر تا 6 متر می‌رسد. این شلوار پُف کرده نیز، مانند شلوار مردان کرد، از زانو به پایین تنگ‌تر شده و در انتها، در مچ پا خفت می‌شود. کِراس پیراهن بلند و پُرچینی است به پهنای 4 تا 5 متر، یقه گرد، با آستین‌هایی بلند،که انتهای این آستین‌ها، گاه حدود یک متر، از مچ دست‌ها گذشته و به صورت اضافه‌ای با لبه مثلثی شکل و سمبوسه‌ای آویخته می‌ماند که اغلب و به ویژه هنگام کار، این بخش از اضافه آستین را که به آن سُرانی می‌گویند، دور مچ دست می‌پیچند. البته پیراهن‌های بدون سُرانی نیز پوشیده می‌شود.کوا نیم‌تنه کوتاهی است که آن را اغلب روی این پیراهن می‌پوشند. پَشتند، شالی نخی است که زنان برخلاف مردان کرد، آن را به دور کمر و یا سینه نمی‌بندند. طول این شال، که حدود 3 متر برای دختران، و حدود 6 متر برای زنان مُسن‌تر است را به صورت آزاد و شُل دور نشیمن‌گاه خود می پیچند. در نواحی جنوبی‌تر کردستان، گاه بالاپوش بلند و جلو بازی بر تن می‌کنند که سایه نام دارد.

نیز نگاه کنید به

• پوشاک در ایران زمین
• پوشاک کردی غیرکردستان
• سرپوش ها
• شلوار
• روسری

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمدرضا چیت ساز