مرثیه 2: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[مرثیه]]، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] و دیگر بزرگان دین گویند<ref>'''''فرهنگ بزرگ سخن'''''، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.</ref>. در ادب فارسی، [[مرثیه]] از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش میپردازد. [[مرثیه سرایی|مرثیهسرایی]] در ادبیات [[فارسی]] غالباً منظوم بوده و در انواع قالبهای مثنوی چون قصیده، قطعه، [[ترجیع بند|ترجیعبند]]، ترکیببند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است<ref>شمیسا، سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.</ref>. در آثار شاعران فارسی زبان از قدیمترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیههای فراوانی دیده میشود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سرودهاند<ref>رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.</ref>. اما به طور کلی مرثیهها را میتوان به چند دسته تقسیم کرد: | |||
# مرثیههای درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل؛ | |||
# مرثیههای شخصی، نظیر مرثیه کمالالدین اسمعیل (د. 635ق) در مرگ پدرش؛ | |||
# مرثیههای مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین؛ | |||
# مرثیههای فلسفی، نظیر اشعار [[خیام نیشابوری|خیام]] در تأسف از مسئله مرگ؛ | |||
# مرثیههای اجتماعی، مانند قصیده معروف [[انوری]] درباره فتنه غُزان<ref>امامی، نصرالله. '''''مرثیه سرایی در ادبیات فارسی''''' (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).</ref>. | |||
شاید بتوان [[محتشم کاشانی]] شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی [[کشور ایران|ایران]] خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، [[وصال شیرازی]]، [[سروش اصفهانی]]، [[قاآنی]] و دیگران در رثای [[امام حسین بن علی(ع)|سیدالشهدا (ع)]] اشعاری سرودند<ref>افسری کرمانی، عبدالرضا. '''''نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران'''''، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۵: | خط ۱۳: | ||
* [[مرثیه سرایی|مرثیهسرایی]] | * [[مرثیه سرایی|مرثیهسرایی]] | ||
* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] | * [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] | ||
* [[ترجیع بند]] | |||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
| خط ۱۶: | خط ۲۵: | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | [[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | ||
[[رده:ادبیات]] | [[رده:ادبیات]] | ||
[[رده:مراسم سوگواری]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۲
مرثیه، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای امام حسین (ع) و دیگر بزرگان دین گویند[۱]. در ادب فارسی، مرثیه از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش میپردازد. مرثیهسرایی در ادبیات فارسی غالباً منظوم بوده و در انواع قالبهای مثنوی چون قصیده، قطعه، ترجیعبند، ترکیببند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است[۲]. در آثار شاعران فارسی زبان از قدیمترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیههای فراوانی دیده میشود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سرودهاند[۳]. اما به طور کلی مرثیهها را میتوان به چند دسته تقسیم کرد:
- مرثیههای درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل؛
- مرثیههای شخصی، نظیر مرثیه کمالالدین اسمعیل (د. 635ق) در مرگ پدرش؛
- مرثیههای مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین؛
- مرثیههای فلسفی، نظیر اشعار خیام در تأسف از مسئله مرگ؛
- مرثیههای اجتماعی، مانند قصیده معروف انوری درباره فتنه غُزان[۴].
شاید بتوان محتشم کاشانی شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی ایران خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی، قاآنی و دیگران در رثای سیدالشهدا (ع) اشعاری سرودند[۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فرهنگ بزرگ سخن، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.
- ↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.
- ↑ امامی، نصرالله. مرثیه سرایی در ادبیات فارسی (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).
- ↑ افسری کرمانی، عبدالرضا. نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر