میرداماد: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:میرداماد.jpg|بندانگشتی|میرداماد برگرفته از وبسایت ویزیت ایران قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.visitiran.ir/fa/fame-myth/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF]] | |||
'''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران بهشمار میرفت. پدر محمدباقر، میرشمسالدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، بهزودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و | '''[[میرداماد]]،''' محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی [[صفویان|دوره صفویه]]. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران بهشمار میرفت. پدر محمدباقر، میرشمسالدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، بهزودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنانکه آثار باقیمانده از او گواهی میدهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد. | ||
در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شدهاند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطه آثارش در فلسفه و کلام بهدست آمده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید<ref>خوانساری محمدباقر. '''''روضات الجنات.''''' قم: 1391ق، 2/62- 66.</ref>. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش [[ملاصدرا]]، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهمترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سدههای 6 و 7ق به سده 11ق دارد. | |||
نخست آنکه از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون [[ملاصدرا]]، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطبالدین اشکوری بیرون آمدند. دیگرانکه مقایسه آثار [[ملاصدرا]] نماینده مطلق و بیچون و چرای مکتب فلسفی [[اصفهان]] و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، با آثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی میباشند، نشان میدهد که جرقههای اصلی اندیشه [[ملاصدرا]] در روش و اسلوب، پس از آشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمدهاند. | |||
به سخن دیگر، زمینهای که در آن فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه [[ملاصدرا]] از طریق او به آیندگان منتقل گردید<ref>نصر، حسین. '''''«مکتب اصفهان»'''''. ترجمه عبدالحسین آذرنگ، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام'''''. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.</ref>. | |||
یکی از اندیشههای بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار میآید، نظریه او درباره [[سرمد]]، دهر و زمان است که در کتاب ''الصراط المستقیم'' او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، [[حدوث و قدم]] خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار میرود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: ''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و شرحی بر قبسات او به نام ''شرح القبسات''،<ref>''الصراط المستقیم''، ''تقویم'' ''الایمان''، ''جذوات''، ''مواقیت'' و ''شرح القبسات'' . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> نیز، ''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء''<ref>''نبراس'' ''الضیاء'' ''و'' ''تسواء'' ''السواء.'' به کوشش حامد ناجیاصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.</ref> به روش تحقیقی و به گونهای ارزشمند به چاپ رسیدهاند. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[ملاصدرا]] | |||
* [[سرمد]] | |||
* [[حدوث و قدم]]<br /> | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
دانشنامه ایران | |||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
منوچهر پزشک | منوچهر پزشک | ||
[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۷
میرداماد، محمدباقر حسینی استرآبادی د. 1041ق/ 2-1631م، فیلسوف، متکلم و فقیه شیعی دوره صفویه. خاندان او در اصل استرآبادی ساکن اصفهان بودند که مرکز سیاسی و علمی ایرانان دوران بهشمار میرفت. پدر محمدباقر، میرشمسالدین محمد به سبب ازدواج با دختر محقق کرکی فقیه و متکلم مشهور لقب داماد گرفته بود که این لقب به محمدباقر نیز رسید. میرداماد با پرورش در خاندانی اهل علم، بهزودی به دانشمندی پر مایه مبدل شد و چنانکه آثار باقیمانده از او گواهی میدهند، در علوم دینی همچون فقه و اصول و تفسیر و حدیث قویدست و صاحب نظر شد.
در زندگی شخصی نیز همانند یک عالم دینی به تکالیف مذهبی پایبندی داشت و عبادات زهدگونه و دشوار از او نقل شدهاند. اما عمده اهمیت و شهرت او به واسطه آثارش در فلسفه و کلام بهدست آمده است. وی با شیخ بهائی دوستی نزدیک و عمیق داشت و هر دو از مقربان شاه عباس صفوی بودند. میرداماد در دوره شاه صفی به عتبات رفت و در همانجا وفات یافت و بین نجف و کربلا مدفون گردید[۱]. میرداماد، هر چند که در پرتو درخشش نام و شهرت شاگردش ملاصدرا، در پهنه تاریخ فلسفه تقریباً بر کنار مانده است، لیکن مهمترین نقش را در انتقال و گسترش میراث عقلی حکمت و فلسفه سدههای 6 و 7ق به سده 11ق دارد.
نخست آنکه از حلقه درس او مردان بزرگی در حکمت و فلسفه چون ملاصدرا، سید احمد علوی ملا خلیل قزوینی و قطبالدین اشکوری بیرون آمدند. دیگرانکه مقایسه آثار ملاصدرا نماینده مطلق و بیچون و چرای مکتب فلسفی اصفهان و یکی از چند فیلسوف بزرگ ایران ـ و جهان، با آثار میرداماد، که اغلب ناتمام و دشوار و پیچیده و گاه رمزی میباشند، نشان میدهد که جرقههای اصلی اندیشه ملاصدرا در روش و اسلوب، پس از آشنائی با میرداماد که فلسفه خود را حکمت یمانی نامیده، به وجودآمدهاند.
به سخن دیگر، زمینهای که در آن فلسفه ابن سینائی و حکمت اشراقی و عرفان ابن عربی و کلام شیعی (کلام، قرآن و خبر) درآمیختند و حکمتی را پدیدآوردند که چونان همراه و لازم مذهب تشیع تا کنون استوار مانده است، با میرداماد آغاز شد و پس از پرورده شدن در اندیشه ملاصدرا از طریق او به آیندگان منتقل گردید[۲].
یکی از اندیشههای بنیادی میرداماد، که با بیان خاص او ابداعی نیز به شمار میآید، نظریه او درباره سرمد، دهر و زمان است که در کتاب الصراط المستقیم او به تفصیل آمده است. در این کتاب که موضوعان، حدوث و قدم خود از مسائل پیچیده فلسفه به شمار میرود، زبان میرداماد نسبت به دیگر آثارش پیچیدگی کمتری دارد. از آثار متعدد میرداماد، که به سبب دشواری زبان و پیچیدگی بیان و اصطلاحات او کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اخیراً چند کتاب مهم و کلیدی: الصراط المستقیم، تقویم الایمان، جذوات، مواقیت و شرحی بر قبسات او به نام شرح القبسات،[۳] نیز، نبراس الضیاء و تسواء السواء[۴] به روش تحقیقی و به گونهای ارزشمند به چاپ رسیدهاند.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ خوانساری محمدباقر. روضات الجنات. قم: 1391ق، 2/62- 66.
- ↑ نصر، حسین. «مکتب اصفهان». ترجمه عبدالحسین آذرنگ، در تاریخ فلسفه در اسلام. به کوشش م.م. شریف، تهران: 1365، 2/451-453.
- ↑ الصراط المستقیم، تقویم الایمان، جذوات، مواقیت و شرح القبسات . به کوشش علی اوجبی. تهران: نشر میراث مکتوب.
- ↑ نبراس الضیاء و تسواء السواء. به کوشش حامد ناجیاصفهانی. تهران: نشر میراث مکتوب.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
منوچهر پزشک