ترکمن صحرا: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
ترکمن صحرا، نام دشت رسوبی همواری است که در شمال شرقی [[کشور ایران|ایران]]، حد فاصل رودخانه مرزی اترک (بین [[کشور ایران|ایران]] و کشور ترکمنستان) و ساحل شرقی [[دریاچه خزر|دریای مازندران]] (خزر) و دامنههای شرقی کوههای قوچان و بالاخره حاشیه شمالی رودخانه [[گرگان]] واقع شده است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 290-291.</ref>.1 با تأسیس [[استان گلستان]] در 1376ش، ترکمن صحرا تقریباً در نیمه شمالی این استان و در میان چهار عارضه مهم طبیعی و محیط بر آن که هر یک گونهای بر زندگی ساکنان آن تأثیرگذار شدهاند، قابل شناسایی است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''جغرافیای استان گلستان'''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 8 و 12.</ref>. | [[پرونده:ترکمن صحرا.jpg|بندانگشتی|333x333پیکسل|طبیعت زیبای ترکمن صحرا، برگرفته از سایت الی گشت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/]] | ||
ترکمن صحرا، نام دشت رسوبی همواری است که در شمال شرقی [[کشور ایران|ایران]]، حد فاصل رودخانه مرزی اترک (بین [[کشور ایران|ایران]] و کشور ترکمنستان) و ساحل شرقی [[دریاچه خزر|دریای مازندران]] (خزر) و دامنههای شرقی کوههای قوچان و بالاخره حاشیه شمالی رودخانه [[گرگان]] واقع شده است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 290-291.</ref>.1 با تأسیس [[استان گلستان]] در 1376ش، ترکمن صحرا تقریباً در نیمه شمالی این استان و در میان چهار عارضه مهم طبیعی و محیط بر آن که هر یک گونهای بر زندگی ساکنان آن تأثیرگذار شدهاند، قابل شناسایی است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 8 و 12.</ref>. | |||
[[استان گلستان]] براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref> که از میان آنها شهرهای کلاله، [[گنبد کاووس]]، آققلا (آققلعه) و بندر ترکمن به عنوان مراکز شهرستانهایی به همان نام در مسیر رود [[گرگان]]، یعنی مرز جنوبی ترکمن صحرا واقع شدهاند و شهرهای تابعه شهرستانهای مذکور یعنی مراوهتپه (از شهرستان کلاله)، اینچه برون (از شهرستان [[گنبد کاووس]])، انبار آلوم (از شهرستان آققلا) و میش تپه (از شهرستان بندر ترکمن)، در بخش شمالی شهرستانهای مذکور و در درون مرزهای طبیعی ترکمن صحرا قرار دارند<ref> سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384 | [[استان گلستان]] براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref> که از میان آنها شهرهای کلاله، [[گنبد کاووس]]، آققلا (آققلعه) و بندر ترکمن به عنوان مراکز شهرستانهایی به همان نام در مسیر رود [[گرگان]]، یعنی مرز جنوبی ترکمن صحرا واقع شدهاند و شهرهای تابعه شهرستانهای مذکور یعنی مراوهتپه (از شهرستان کلاله)، اینچه برون (از شهرستان [[گنبد کاووس]])، انبار آلوم (از شهرستان آققلا) و میش تپه (از شهرستان بندر ترکمن)، در بخش شمالی شهرستانهای مذکور و در درون مرزهای طبیعی ترکمن صحرا قرار دارند<ref> سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384.</ref>. | ||
ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز دریای خزر است که از آذربایجان تا خراسان شمالی امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و گرگان که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل میدهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به دریای خزر سرازیر میشوند. | ارتفاع اراضی ترکمن صحرا در حاشیه [[دریاچه خزر|خزر]]، از کمتر از صفر شروع شده<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه راههای ایران'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384.</ref> و بتدریج و بدون وجود ارتفاعات قابل ذکری، تا کوهستان حاجیداغ در مراوه تپه با ارتفاع 1092 متر ادامه مییابد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور'''''. ج1، چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1379، ص294و 295.</ref>.در قسمت شمالی ترکمن صحرا و در اراضی پست نزدیک خزر، دریاچههای فصلی متعدد و وسیعی به نامهای آلاگُل، آجیگُل، تنگُلی و اینچه برون<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص9.</ref> که در برخی منابع به نامهای آلاگُل، آجیگُل، نمک و دانشمند نیز آمده است<ref name=":0">سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''، '''''ج2: حوضه آبریز دریای خزر'''''. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص322. (نقشه هیدرولوژی زیر حوضه اترک).</ref>،وجود دارند که از میان آنها بیشتر آلاگُل به عنوان تالاب شناخته میشود و بقیه در نقشههای جغرافیایی به عنوان زمینهای غرقابی و شورهزار مشخص شدهاند<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استانهای کشور'''''. چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 166.</ref><ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص.8.</ref>. میزان نمک موجود در این دریاچهها تا اندازهای است که از برخی از آنها به ویژه از دریاچه تنگُلی سالیانه مقادیر زیادی نمک استخراج میشود<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص9.</ref>. ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز [[دریاچه خزر|دریای خزر]] است که از آذربایجان تا [[استان خراسان شمالی|خراسان شمالی]] امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و [[گرگان]] که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل میدهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به [[دریاچه خزر|دریای خزر]] سرازیر میشوند<ref name=":0" />. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانههای فرعی و ریزآبههای اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه اینکه ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم بارانترین نقاط [[استان گلستان]] و اندازه آن بین 200 تا 300 میلیمتر در نوسان است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص4.</ref>. | ||
این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقهای خشک و نیمه خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمینشناسی از طبقات و لایههای متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است<ref>اهلرز، اکارت. '''''ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی'''''. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.</ref>.ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال [[استان گلستان]] را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانههای اترک و رود [[گرگان]] قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمینهای کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقیمانده را تپههای بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل میدهد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 34.</ref>. همانگونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف [[ترکمن]] بوده است. [[ترکمن|ترکمنهای ایران]] به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم میشوند و هر کدام از آنها خود دارای چند تیره هستند که تیرههای جعفربای، آتابای، آق آتابای، کرخ، قرابیخان، آیدرویش و... از آن جملهاند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی).''''' تهران: کتابخانه ابنسینا، 1311، ص309.</ref>. گروهی از ترکمنها نیز در پی حوادث و ناامنیهای گوناگون در آن سوی مرزهای [[کشور ایران|ایران]]، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویکهای روس در سرزمینهای اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار [[ترکمن|ترکمنها]] در 1937م نمونهای از آنهاست<ref>تکمیلهمایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، '''''فصلنامه مرکز بررسیهای اسلامی ـ گروه تاریخ'''''. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.</ref>، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال [[ترکمن|ترکمنها]] با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش صنایع دستی از جمله قالیبافی، گلیمبافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند<ref>'''''جغرافیای استان گلستان'''''. همانجا.</ref>. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به [[اسلام]] گرویدند<ref>مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمنها»، '''''فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. '''''تحولات قومی در ایران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.</ref>و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی میشدند. | |||
نیز | جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آققلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آنها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شدهاند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 189-192.</ref>. در سالهای اخیر با تأسیس دهها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرکهای صنعتی در شهرستانهای مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجهبرون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379،. ص 61-71.</ref>. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانههای روغنی از تولید مهم در منطقه است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 50-60.</ref>. آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاهها و نیز جاذبههای طبیعی موجود در منطقه از جمله تالابها و جاذبههای سواحل شرقی [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 72-77.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[استان گلستان|گلستان]] | |||
* [[استان خراسان شمالی|خراسان شمالی]] | |||
* [[گرگان]] | |||
* [[ترکمن]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
کبری حکیمیان | کبری حکیمیان | ||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۱
ترکمن صحرا، نام دشت رسوبی همواری است که در شمال شرقی ایران، حد فاصل رودخانه مرزی اترک (بین ایران و کشور ترکمنستان) و ساحل شرقی دریای مازندران (خزر) و دامنههای شرقی کوههای قوچان و بالاخره حاشیه شمالی رودخانه گرگان واقع شده است[۱].1 با تأسیس استان گلستان در 1376ش، ترکمن صحرا تقریباً در نیمه شمالی این استان و در میان چهار عارضه مهم طبیعی و محیط بر آن که هر یک گونهای بر زندگی ساکنان آن تأثیرگذار شدهاند، قابل شناسایی است[۲].
استان گلستان براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است[۳] که از میان آنها شهرهای کلاله، گنبد کاووس، آققلا (آققلعه) و بندر ترکمن به عنوان مراکز شهرستانهایی به همان نام در مسیر رود گرگان، یعنی مرز جنوبی ترکمن صحرا واقع شدهاند و شهرهای تابعه شهرستانهای مذکور یعنی مراوهتپه (از شهرستان کلاله)، اینچه برون (از شهرستان گنبد کاووس)، انبار آلوم (از شهرستان آققلا) و میش تپه (از شهرستان بندر ترکمن)، در بخش شمالی شهرستانهای مذکور و در درون مرزهای طبیعی ترکمن صحرا قرار دارند[۴].
ارتفاع اراضی ترکمن صحرا در حاشیه خزر، از کمتر از صفر شروع شده[۵] و بتدریج و بدون وجود ارتفاعات قابل ذکری، تا کوهستان حاجیداغ در مراوه تپه با ارتفاع 1092 متر ادامه مییابد[۶].در قسمت شمالی ترکمن صحرا و در اراضی پست نزدیک خزر، دریاچههای فصلی متعدد و وسیعی به نامهای آلاگُل، آجیگُل، تنگُلی و اینچه برون[۷] که در برخی منابع به نامهای آلاگُل، آجیگُل، نمک و دانشمند نیز آمده است[۸]،وجود دارند که از میان آنها بیشتر آلاگُل به عنوان تالاب شناخته میشود و بقیه در نقشههای جغرافیایی به عنوان زمینهای غرقابی و شورهزار مشخص شدهاند[۹][۱۰]. میزان نمک موجود در این دریاچهها تا اندازهای است که از برخی از آنها به ویژه از دریاچه تنگُلی سالیانه مقادیر زیادی نمک استخراج میشود[۱۱]. ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز دریای خزر است که از آذربایجان تا خراسان شمالی امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و گرگان که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل میدهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به دریای خزر سرازیر میشوند[۸]. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانههای فرعی و ریزآبههای اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه اینکه ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم بارانترین نقاط استان گلستان و اندازه آن بین 200 تا 300 میلیمتر در نوسان است[۱۲].
این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقهای خشک و نیمه خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمینشناسی از طبقات و لایههای متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است[۱۳].ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال استان گلستان را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانههای اترک و رود گرگان قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمینهای کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقیمانده را تپههای بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل میدهد[۱۴]. همانگونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف ترکمن بوده است. ترکمنهای ایران به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم میشوند و هر کدام از آنها خود دارای چند تیره هستند که تیرههای جعفربای، آتابای، آق آتابای، کرخ، قرابیخان، آیدرویش و... از آن جملهاند[۱۵]. گروهی از ترکمنها نیز در پی حوادث و ناامنیهای گوناگون در آن سوی مرزهای ایران، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویکهای روس در سرزمینهای اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار ترکمنها در 1937م نمونهای از آنهاست[۱۶]، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال ترکمنها با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش صنایع دستی از جمله قالیبافی، گلیمبافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند[۱۷]. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به اسلام گرویدند[۱۸]و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی میشدند.
جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آققلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آنها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شدهاند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است[۱۹]. در سالهای اخیر با تأسیس دهها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرکهای صنعتی در شهرستانهای مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجهبرون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است[۲۰]. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانههای روغنی از تولید مهم در منطقه است[۲۱]. آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاهها و نیز جاذبههای طبیعی موجود در منطقه از جمله تالابها و جاذبههای سواحل شرقی دریای خزر، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است[۲۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 290-291.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 8 و 12.
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه تقسیمات کشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. نقشه راههای ایران. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1384.
- ↑ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور. ج1، چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1379، ص294و 295.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص9.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور، ج2: حوضه آبریز دریای خزر. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص322. (نقشه هیدرولوژی زیر حوضه اترک).
- ↑ مؤسسه گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استانهای کشور. چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 166.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص.8.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص9.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص4.
- ↑ اهلرز، اکارت. ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 34.
- ↑ کیهان، مسعود. جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی). تهران: کتابخانه ابنسینا، 1311، ص309.
- ↑ تکمیلهمایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، فصلنامه مرکز بررسیهای اسلامی ـ گروه تاریخ. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.
- ↑ جغرافیای استان گلستان. همانجا.
- ↑ مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمنها»، فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. تحولات قومی در ایران. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 189-192.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379،. ص 61-71.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 50-60.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان گلستان. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1379، ص 72-77.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
کبری حکیمیان