پرش به محتوا

مزدک: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:مزدک بنیانگذار آئينی با ريشه‌های زرتشتی.jpg|بندانگشتی|'''مزدک بنیانگذار آئينی با ريشه‌های زرتشتی ، برگرفته از سایت سرای تاریخ ، قابل بازیابی از'''  [https://sarayetarikh.ir/مزدک-که-بود؟-و-سرنوشت-وی-چه-شد https://sarayetarikh.ir]]]
[[پرونده:مزدک بنیانگذار آئينی با ريشه‌های زرتشتی.jpg|بندانگشتی|'''مزدک بنیانگذار آئينی با ريشه‌های زرتشتی ، برگرفته از سایت سرای تاریخ ، قابل بازیابی از'''  [https://sarayetarikh.ir/مزدک-که-بود؟-و-سرنوشت-وی-چه-شد https://sarayetarikh.ir]]]
'''[[مزدک]]،''' اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر [[مزدک]] بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخ‌نگاران متفق‌القول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، [[تبریز]]، [[نیشابور]]، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شده‌اند<ref>دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65؛ طبری، '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182.</ref>.  
'''[[مزدک]]،''' اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر [[مزدک]] بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخ‌نگاران متفق‌القول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، [[تبریز]]، [[نیشابور]]، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شده‌اند<ref>دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65.</ref><ref name=":0">طبری، '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885.</ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246.</ref><ref>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182.</ref>.  


برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانسته‌اند. او با پرهیز زندگی می‌کرد، گوشت و می نمی‌خورد و از کشتار دوری می‌جست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکی‌هایی را به [[مانوی، دین|دین مانوی]]<sup>*</sup> نشان می‌دهد<ref>بهار، مهرداد. ”دیدگاه‌های تازه درباره مزدک“، '''''جستاری چند در فرهنگ ایران'''''. تهران: 1376، ص 245-246؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 257-260؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخچه مکتب مزدک'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101؛ طبری. همانجا.</ref>.  
برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانسته‌اند. او با پرهیز زندگی می‌کرد، گوشت و می نمی‌خورد و از کشتار دوری می‌جست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکی‌هایی را به [[مانوی، دین|دین مانوی]]<sup>*</sup> نشان می‌دهد<ref name=":0" /><ref>بهار، مهرداد. ”دیدگاه‌های تازه درباره مزدک“، '''''جستاری چند در فرهنگ ایران'''''. تهران: 1376، ص 245-246.</ref><ref>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 257-260.</ref><ref>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخچه مکتب مزدک'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101.</ref>.  


با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد ساسانی، آئین مزدکی<sup>*</sup> 30 سال دوام یافت<ref>طبری، '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885-886؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران'''''. آلفا، 1358، ص173؛ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. '''''الملل و النحل'''''. به کوشش محمد فتح‌الله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229.</ref>. او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین [[مزدک]]، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامی‌که قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی [[مزدک]] و مزدکیان کاست<ref>دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65-67؛ طبری. همان. ص 176-177؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 249 و 258؛ همو، '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487.
با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد [[ساسانیان|ساسانی]]، [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]]<sup>*</sup> 30 سال دوام یافت<ref>طبری، '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885-886.</ref><ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران'''''. آلفا، 1358، ص173.</ref><ref name=":1">شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. '''''الملل و النحل'''''. به کوشش محمد فتح‌الله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229.</ref>. او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین [[مزدک]]، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامی‌که قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی [[مزدک]] و مزدکیان کاست<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران'''''. آلفا، 1358، ص 176-177.</ref><ref>دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65-67.</ref><ref>Yarshater. E., "Mazdakism", '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff.</ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 249 و 258.</ref><ref>کریستن سن، آرتور، '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127.</ref><ref>نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487.</ref>.  


Yarshater. E., "Mazdakism", '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff.</ref>. سرانجام هم کار [[مزدک]] را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت [[مزدک]] و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه [[مزدک]] و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف مسیحیان بشوند و با برنامه‌ای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند. فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر می‌کند و می‌گوید که خود [[مزدک]] به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر مزدکیان کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتاب‌هایشان سوزانده شد<ref>حمزه اصفهانی. '''''سنی ملوک الارض و الانبیاء'''''. برلین: کاویانی، 1340ق، ص 39؛ دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 67؛ شهرستانی، همانجا؛ فردوسی. '''''شاهنامه'''''. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 259-260؛ کلیما. '''''تاریخ جنبش...'''''. ص 274-296؛ نولدکه. همان. ص 491-495.</ref>.
سرانجام هم کار [[مزدک]] را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت [[مزدک]] و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه [[مزدک]] و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف [[مسیحی، دین|مسیحیان]] بشوند و با برنامه‌ای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند.  
 
فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر می‌کند و می‌گوید که خود [[مزدک]] به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر [[مزدکی، آئین|مزدکیان]] کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتاب‌هایشان سوزانده شد<ref name=":1" /><ref>دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 67.</ref><ref>نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 491-495.</ref><ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50</ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 259-260.</ref><ref>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخچه مکتب مزدک'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 274-296.</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==
== نیز نگاه کنید به ==
[[مزدکی، آئین]]
[[زرتشت]]


[[زرتشتی، دین]]
* [[مزدکی، آئین]]
* [[زرتشت]]
* [[زرتشتی، دین]]


== '''مآخذ''' ==
== '''مآخذ''' ==
خط ۲۱: خط ۲۲:
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
نامعلوم
[[رده:ادیان و مذاهب]]
[[رده:ادیان و مذاهب]]
[[رده:ادیان]]
[[رده:ادیان]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۱

مزدک بنیانگذار آئينی با ريشه‌های زرتشتی ، برگرفته از سایت سرای تاریخ ، قابل بازیابی از https://sarayetarikh.ir

مزدک، اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر مزدک بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخ‌نگاران متفق‌القول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، تبریز، نیشابور، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شده‌اند[۱][۲][۳][۴].

برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانسته‌اند. او با پرهیز زندگی می‌کرد، گوشت و می نمی‌خورد و از کشتار دوری می‌جست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکی‌هایی را به دین مانوی* نشان می‌دهد[۲][۵][۶][۷].

با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد ساسانی، آئین مزدکی* 30 سال دوام یافت[۸][۹][۱۰]. او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین مزدک، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامی‌که قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی مزدک و مزدکیان کاست[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶].

سرانجام هم کار مزدک را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت مزدک و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه مزدک و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف مسیحیان بشوند و با برنامه‌ای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند.

فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر می‌کند و می‌گوید که خود مزدک به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر مزدکیان کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتاب‌هایشان سوزانده شد[۱۰][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ طبری، تاریخ الرسل و الملوک. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885.
  3. ↑ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246.
  4. ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182.
  5. ↑ بهار، مهرداد. ”دیدگاه‌های تازه درباره مزدک“، جستاری چند در فرهنگ ایران. تهران: 1376، ص 245-246.
  6. ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 257-260.
  7. ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخچه مکتب مزدک. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101.
  8. ↑ طبری، تاریخ الرسل و الملوک. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885-886.
  9. ↑ طبری، احسان. برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران. آلفا، 1358، ص173.
  10. ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. الملل و النحل. به کوشش محمد فتح‌الله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229.
  11. ↑ طبری، احسان. برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران. آلفا، 1358، ص 176-177.
  12. ↑ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65-67.
  13. ↑ Yarshater. E., "Mazdakism", The Cambridge History of Iran. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff.
  14. ↑ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 249 و 258.
  15. ↑ کریستن سن، آرتور، سلطنت قباد و ظهور مزدک. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127.
  16. ↑ نولدکه، تئودور. تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487.
  17. ↑ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 67.
  18. ↑ نولدکه، تئودور. تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 491-495.
  19. ↑ فردوسی. شاهنامه. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50
  20. ↑ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 259-260.
  21. ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخچه مکتب مزدک. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 274-296.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

نامعلوم

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مزدک&oldid=8258»