مدرسه چهارباغ: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''مدرسة چهارباغ،''' از شاهكارهاي معماري اواخر دورة صفوي در اصفهان. اين مدرسه به نام «مدرسة سلطاني» و «مدرسة مادر» نيز ناميده ميشد. براي هر كدام از اين عناوين وجه تسميهاي ذكر كردهاند؛ مدرسة سلطاني از آن جهت گفتهاند كه در دورة «شاه سلطان...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:Blog resized 1200 810 32 1552825145 4bagh school.jpg|بندانگشتی|مدرسه چهار باغ، قابل بازیابی از https://sheykhbahaeihotel.com/fa/close-historical-places/32-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86]] | |||
از شاهکارهای معماری اواخر [[صفویان|دوره صفوی]] در [[اصفهان]]. این مدرسه به نام «مدرسه سلطانی» و «مدرسه مادر» نیز نامیده میشد. برای هر کدام از این عناوین وجه تسمیهای ذکر کردهاند؛ مدرسه سلطانی از آن جهت گفتهاند که در دوره «شاه سلطان حسین صفوی» (1105-1135ق/1694-1724م) بنا شده است و مدرسه چهارباغ به این دلیل نامیدهاند که در خیابان چهارباغ واقع است<ref>رفیعیمهرآبادی، ابوالقاسم (1352). '''''آثار ملی اصفهان'''''. تهران: انجمن آثار ملی، ص445.</ref>. مدرسه چهارباغ را به اشتباه مدرسه «مادرشاه» نیز نامیدهاند در حالیکه در وقفنامه این بنا عنوانی به نام «مادرشاه» وجود ندارد<ref>وقفنامه مدرسه چهارباغ. بایگانی اداره کل اوقاف اصفهان.</ref>. مادرشاه سلطان حسین تنها کاروانسرا و بازاری را وقف مدرسه کرد تا عواید آن دو عمارت صرف طلّاب و نگهداری مدرسه شود<ref>تاریخ ایران «دوره صفویان» (1380). '''''پژوهش در دانشگاه کمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: جامی، ص454.</ref>. مدرسه چهارباغ در (7-1116ق/ 7-1706م) ساخته شد<ref>سیوری، راجر (1372). '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز، ص 165.</ref> و تزئینات و کاشیکاری آن تا (1126ق/1714م) به طول انجامید<ref>تاجبخش، احمد (1378). '''''تاریخ صفویه'''''. شیراز: نوید شیراز، جلد دوم، ص 54.</ref>. | |||
مدرسه سلطانی در حقیقت مدرسهای برای طلّاب علوم دینی بوده است و علمای معروفی چون «محمدباقر مجلسی» در آن تدریس میکردند که ظاهراً به وسیله شخص شاه انتخاب میشدند<ref>هنرفر، لطفالله (1344). '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: بینا، ص719.</ref>. برای سکونت طلّاب 150 حجره در دو طبقه پیشبینی شده بود که همه بزرگ، خوشنما و استوار بودند. یکی از حجرههای ضلع شمالی مدرسه به حجره شاه سلطان حسین مشهور است که گاه به مکانی جهت بحث و گفتگوی شاه با علما تبدیل میشد<ref>صفا، ذبیحالله (1372). '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: انتشارات طوس، جلد پنجم، ص237.</ref>. حاشیههای طلاکاری شده و وجود یک بخاری زیبا و زیلویی کتیبهدار، امتیازات حجره پادشاه نسبت به سایر حجرهها بود<ref>آثار ملی اصفهان. ص 466-467.</ref>. | |||
مدرسه چهار باغ تا اسفند 1311ش مدرسه دینی بسیار مهمی بوده است. صد نفر طلبه از سن 14 سالگی به آنجا میرفتند و به مدت ده سال به تحصیل علم مشغول میشدند؛ و در همین سال طلّاب را به چند مدرسه کوچکتر فرستادند تا مدرسه را به عنوان بنای ملی و تاریخی حفظ کنند<ref>هاکس، مریت (1368). '''''ایران، افسانه و واقعیت'''''. ترجمه محمدحسین نظرینژاد، محمدتقی اکبری و احمد نمایی، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، ص55.</ref>. مدرسه چهارباغ اکنون با عنوان مدرسه [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|«امام صادق(ع)]]» شناخته میشود و کاروانسرای مادرشاه نیز تبدیل به «[https://abbasihotel.ir/fa/ هتل عباسی]» شده است. | |||
معماری و تزئینات درونی و بیرونی بنای مدرسه و درختان چنار کهنسال و جریان نهر «فرشادی» از میان این مدرسه بر زیبایی آن افزوده است. این مدرسه محل تلاقی چندین رشته هنرهای زیبا از قبیل حجّاری، نقاشی، تذهیب، مینیاتور، کاشیکاری، معرق، گچبری، خطّاطی، قطاربندی، طلاکاری، منبّتکاری، ملیلهکاری، خاتمسازی، شبکهکاری و امثال این صنایع ظریف است<ref>هماییشیرازی، جلالالدین (1374). '''''تاریخ اصفهان'''''. به کوشش ماهدختبانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، جلد اول، ص 20.</ref>. | |||
مدرسه چهارباغ، چهار ایوان دارد که بیشتر کتیبهها در آن ایوانها قرار داده شده است؛ کتیبههایی که به خط خوشنویسان معروف [[صفویان|عصر صفوی]] همچون «عبدالرحیم جزایری»، «علینقی امامی»، «محمدصالح اصفهانی» و دیگران زینت یافته است. در اصلی مدرسه که با نقره و طلا تزئین شده از لحاظ زرکاری و قلمزنی نمونهای ممتاز و دارای الواح و کتیبههایی است. انواع مختلف کاشیها مانند کاشیهای هفت رنگ با رنگهای طلایی، سبز، آبیتیره و روشن در مدرسه به کار رفته است<ref>پوپ، آرتور آبهام (1365). '''''معماری ایران'''''. ترجمه کرامتالله افسر، تهران: یساوُلی، ص281.</ref>. [[منار]]<nowiki/>ههای کاشیکاری شده، کاشیهای معرق اطراف گنبد، سنگابهای حجّاری شده، درها و پنجرههای نفیس و چوببری شده، منبر مرمرین و محراب با شکوه از قسمتهای جالب و زیبای مدرسه چهارباغ است<ref>سمیعآذر، علیرضا (1376). '''''تاریخ تحولات مدارس در ایران'''''. تهران: نشرسازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، بیجا، ص138-139.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[حمام گنجعلیخان]] | |||
* [[اصفهان]] | |||
* [[صفویان]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
شهناز چراغ | شهناز چراغ | ||
[[رده:تاریخ]] | |||
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]] | |||
[[رده:هنر]] | |||
[[رده:معماری و شهر سازی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۳
از شاهکارهای معماری اواخر دوره صفوی در اصفهان. این مدرسه به نام «مدرسه سلطانی» و «مدرسه مادر» نیز نامیده میشد. برای هر کدام از این عناوین وجه تسمیهای ذکر کردهاند؛ مدرسه سلطانی از آن جهت گفتهاند که در دوره «شاه سلطان حسین صفوی» (1105-1135ق/1694-1724م) بنا شده است و مدرسه چهارباغ به این دلیل نامیدهاند که در خیابان چهارباغ واقع است[۱]. مدرسه چهارباغ را به اشتباه مدرسه «مادرشاه» نیز نامیدهاند در حالیکه در وقفنامه این بنا عنوانی به نام «مادرشاه» وجود ندارد[۲]. مادرشاه سلطان حسین تنها کاروانسرا و بازاری را وقف مدرسه کرد تا عواید آن دو عمارت صرف طلّاب و نگهداری مدرسه شود[۳]. مدرسه چهارباغ در (7-1116ق/ 7-1706م) ساخته شد[۴] و تزئینات و کاشیکاری آن تا (1126ق/1714م) به طول انجامید[۵].
مدرسه سلطانی در حقیقت مدرسهای برای طلّاب علوم دینی بوده است و علمای معروفی چون «محمدباقر مجلسی» در آن تدریس میکردند که ظاهراً به وسیله شخص شاه انتخاب میشدند[۶]. برای سکونت طلّاب 150 حجره در دو طبقه پیشبینی شده بود که همه بزرگ، خوشنما و استوار بودند. یکی از حجرههای ضلع شمالی مدرسه به حجره شاه سلطان حسین مشهور است که گاه به مکانی جهت بحث و گفتگوی شاه با علما تبدیل میشد[۷]. حاشیههای طلاکاری شده و وجود یک بخاری زیبا و زیلویی کتیبهدار، امتیازات حجره پادشاه نسبت به سایر حجرهها بود[۸].
مدرسه چهار باغ تا اسفند 1311ش مدرسه دینی بسیار مهمی بوده است. صد نفر طلبه از سن 14 سالگی به آنجا میرفتند و به مدت ده سال به تحصیل علم مشغول میشدند؛ و در همین سال طلّاب را به چند مدرسه کوچکتر فرستادند تا مدرسه را به عنوان بنای ملی و تاریخی حفظ کنند[۹]. مدرسه چهارباغ اکنون با عنوان مدرسه «امام صادق(ع)» شناخته میشود و کاروانسرای مادرشاه نیز تبدیل به «هتل عباسی» شده است.
معماری و تزئینات درونی و بیرونی بنای مدرسه و درختان چنار کهنسال و جریان نهر «فرشادی» از میان این مدرسه بر زیبایی آن افزوده است. این مدرسه محل تلاقی چندین رشته هنرهای زیبا از قبیل حجّاری، نقاشی، تذهیب، مینیاتور، کاشیکاری، معرق، گچبری، خطّاطی، قطاربندی، طلاکاری، منبّتکاری، ملیلهکاری، خاتمسازی، شبکهکاری و امثال این صنایع ظریف است[۱۰].
مدرسه چهارباغ، چهار ایوان دارد که بیشتر کتیبهها در آن ایوانها قرار داده شده است؛ کتیبههایی که به خط خوشنویسان معروف عصر صفوی همچون «عبدالرحیم جزایری»، «علینقی امامی»، «محمدصالح اصفهانی» و دیگران زینت یافته است. در اصلی مدرسه که با نقره و طلا تزئین شده از لحاظ زرکاری و قلمزنی نمونهای ممتاز و دارای الواح و کتیبههایی است. انواع مختلف کاشیها مانند کاشیهای هفت رنگ با رنگهای طلایی، سبز، آبیتیره و روشن در مدرسه به کار رفته است[۱۱]. منارههای کاشیکاری شده، کاشیهای معرق اطراف گنبد، سنگابهای حجّاری شده، درها و پنجرههای نفیس و چوببری شده، منبر مرمرین و محراب با شکوه از قسمتهای جالب و زیبای مدرسه چهارباغ است[۱۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ رفیعیمهرآبادی، ابوالقاسم (1352). آثار ملی اصفهان. تهران: انجمن آثار ملی، ص445.
- ↑ وقفنامه مدرسه چهارباغ. بایگانی اداره کل اوقاف اصفهان.
- ↑ تاریخ ایران «دوره صفویان» (1380). پژوهش در دانشگاه کمبریج. ترجمه یعقوب آژند، تهران: جامی، ص454.
- ↑ سیوری، راجر (1372). ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز، ص 165.
- ↑ تاجبخش، احمد (1378). تاریخ صفویه. شیراز: نوید شیراز، جلد دوم، ص 54.
- ↑ هنرفر، لطفالله (1344). گنجینه آثار تاریخی اصفهان. اصفهان: بینا، ص719.
- ↑ صفا، ذبیحالله (1372). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: انتشارات طوس، جلد پنجم، ص237.
- ↑ آثار ملی اصفهان. ص 466-467.
- ↑ هاکس، مریت (1368). ایران، افسانه و واقعیت. ترجمه محمدحسین نظرینژاد، محمدتقی اکبری و احمد نمایی، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، ص55.
- ↑ هماییشیرازی، جلالالدین (1374). تاریخ اصفهان. به کوشش ماهدختبانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، جلد اول، ص 20.
- ↑ پوپ، آرتور آبهام (1365). معماری ایران. ترجمه کرامتالله افسر، تهران: یساوُلی، ص281.
- ↑ سمیعآذر، علیرضا (1376). تاریخ تحولات مدارس در ایران. تهران: نشرسازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، بیجا، ص138-139.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
شهناز چراغ