منار
ریشههای واژه منار
برجی که برای دیدهبانی یا رساندن اخبار به وسیله روشن کردن آتش یا به علامت پیروزی یا برای نیایش میساختند، تا بالای آنها اذان گفته شود. به همین جهت نام دیگر منار در این مورد مؤذنه است (محل گفتن اذان).
منار
محل نور، جای روشنایی ـ جای بلندی که بر آن چراغ میافروزند. برای راهنمایی مسافران و کشتی ـ ستون مرتفع که از آجر یا سنگ برآورند و بر بالای آن اذان گویند[۱].
ریشههای تاریخی واژه
تردیدی نداریم که سابقه منارهها که کاربرد راهنمایی داشته در قلمرو بسیار گسترده ایران بایستی از پیش از اسلام باشد. با توجه به این مطلب منارههای راهنما در انواع مختلف و کاربردهای مختلف وجود داشته، برخی از اینها کاربرد دیدهبانی داشته و برخی کاربرد راهنمایی برای روز و شب. اغلب نظریهپردازان معتقدند که منارهها از دوره اشکانی میباشد. اما این دلیل نمیشود که در دوره هخامنشی و پیش از آن ابزار یا تأسیساتی برای راهنمایی وجود نداشته باشد. اما از دوران پیش از اسلام به استثناء تعداد اندکی مانند برج نورآباد که اشکانی است وجود ندارد[۲].
سیر تاریخی
مناره را در قدیمالایام بین دو مرز میساختند و در آن چیزی نورانی قرار میدادند تا مرز وابسته را نشان دهد و کمکم در میان راههای عمومی نیز اینگونه منارهها را بنا میکردند تا مسافران و کاروانان بتوانند مسیر و مقصد خود را بشناسند[۳].
اولین منارهای که بنا گردید، مناره اسکندریه بود که ارتفاع آن دویست و سی ذراع بوده است[۴]. اینگونه منارههای بعد از اسلام و در ممالک اسلامی برای گفتن اذان بنا گردید و از اینرو در بیشتر جاهائی که بعد از اسلام احداث گردیده منارههایی پیوسته به مساجد و یا عماراتی است که جنبه مذهبی و تقدیس دارد. اکثر مساجد قرون اولیه اسلام مناره هم جهت گفتن اذان داشتهاند. که این منارهها جایی برای مؤذن داشته که در آنجا بگوید و روی این اصل است که بعضی از منارهها را که در آن چنین جایی ساخته نشده مربوط به پیش از اسلام میدانند[۵].
گوناگونی شکلی منارهها
منارهها بیشتر آجری هستند، همراه با تزئینات مقرنس، آجرکاری، معرق، کاشی فیروزهای و... .
سه برج دیدهبانی یا مناره در ایران سنگی است که یکی از آنها گنبد عالی ابرکوه، از دوره آلکاکویه (420هـ.ق) میباشد که اینگونه برجهای دیدهبانی سنگی تبدیل به آرامگاه شده است[۲].
(در همین زمان).
نمونههای مهم منارههای موجود
مناره باغ قوشخانه، مربوط به قرن ششم، در زمان سلطان سنجر ـ مناره ساربان یا ساروان مربوط به عهد سلاجقه در اصفهان ـ نزدیک مناره چهل دختران ـ ارتفاع این مناره حدود 48 متر و محیط قاعده آن 14 متر میباشد با تزئینات آجرکاری، مقرنسهای آجری، کاشی فیروزهای ـ منارههای دردشت با کاشیکاری مغولی مربوط به دوره دوم سلجوقی مناره سلجوقی مسجد جامع سمنان که قدیمیترین اثر موجود در شهرستان سمنان میباشد. این مناره فاقد کتیبه و یا سنگ نبشته تاریخدار است و همچنین منار مسجد علی در اصفهان.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مهدی پارسایی